Kwento - Pagbabalik ng Taliba, pagbabalik sa Taliba

PAGBABALIK NG TALIBA, PAGBABALIK SA TALIBA

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Higit isang dekada na rin nang mawala ako bilang staff ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML) noong Marso 2008, at nakabalik lamang sa KPML nang mahalal na sekretaryo heneral nito noong Setyembre 16, 2018.

Kaya nang mahalal ako’y agad kong sinabi kay Ka Pedring Fadrigon, ang pambansang pangulo ng KPML, na muli kaming maglabas ng dyaryo ng KPML, ang Taliba ng Maralita.

“Sige, Greg, ilathala muli natin ang Taliba ng Maralita,” ani Ka Pedring, “ikaw naman ang dating gumagawa niyan. Ikaw na humawak diyan.”

“Okay po, mas maganda po kung may kolum kayo, Ka Pedring.” Sabi ko, na sinang-ayunan naman niya.

Kaya isinama na namin sa plano ang paglalathala ng Taliba. Kung noon ay isang beses kada tatlong buwan, o apat na isyu ng Taliba kada taon, ang balak ko ay isang beses sa isang buwan upang labingdalawang isyu ng Taliba sa loob ng isang taon. Palagay ko’y kaya naman dahil sa dami ng paksang matatalakay at dami ng laban at isyung kinakaharap ang maralita.

Ang kasanayan ko bilang manunulat mula sa kampus o sa kolehiyo bilang editor ng pahayagan ng mag-aaral, hanggang sa paglalabas ng dalawang isyu ng magasing Maypagasa ng Sanlakas, hanggang sa pagsusulat at pagle-layout ng pahayagang Obrero ng Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP), hanggang sa magasing Ang Masa ng Partido Lakas ng Masa (PLM), marami na rin akong karanasan bilang isang dyarista. Bukod pa ang hilig sa pagkatha ng maikling kwento at tula, alamat at pabula, at marahil sa mga susunod na panahon ay maging isang ganap na nobelista. Nais kong kumatha ng nobelang ang bida ay ang uring manggagawa. O mas pinatatampok ay ang kolektibong pagkilos ng sambayanan.

Isang maramdaming tagpo para sa akin ang ipahawak sa akin muli ang pagsusulat at paglalathala ng Taliba ng Maralita, dahil natigil na ang paglalathala ng Maypagasa, Obrero at Ang Masa, at tanging ang Taliba ng Maralita na lamang ang aking pinagsusulatan sa ngayon kaya sabi ko sa sarili ko, paghuhusayin ko ang pagsusulat dito.

Isa sa mga maikling kwentong nalathala ko sa Taliba ay ilang ulit nang nilathala sa dyaryo. Pinamagatan iyong “Ang Ugat ng Kahirapan”. Una iyong nalathala sa nalathala sa Taliba ng Maralita sa isyu ng Hulyo-Setyembre 2003, na higit labinglimang taon na rin ang nakararaan. Nalathala rin iyon sa pahayagang Obrero ng BMP, bandang 2007 o 2008 (wala na akong sipi niyon), sa magasing Ang Masa ng Partido Lakas ng Masa (PLM) noong Oktubre 2011, at sa muling paglathala ng Taliba nitong Setyembre 2018, sa nakaraang isyu lang.

Ang una ngang Taliba ng Maralita na ginawa ko ay ang isyung Abril-Hunyo 2001, ilang buwan matapos paslangin si Ka Popoy Lagman, na dating pangulo ng BMP. Ang pagtalakay sa kanya ng isang tagasugid na tagahanga ay nalathala sa Philippine Daily Inquirer noong Pebrero  14, 2001, na isinalin ko sa wikang Filipino, at siyang tampok na balita sa isyung iyon. Sa pahina 4 din ng isyung iyon ay isinulat ko naman ang talambuhay ni Ka Popoy Lagman.

Malaking bagay na nakabalik ako sa Taliba ng Maralita, dahil nga wala na akong pinagsusulatang pahayagan sa kasalukuyan, dahil hindi na rin sila nagtuloy. At dito sa Taliba, bilang bagong sekretaryo heneral ng KPML, ay pag-iigihan ko na ang bawat pagsusulat ng sanaysay, pahayag ng KPML, pananaliksik ng mga balita’t batas hinggil sa isyu ng maralita, maikling kwento at tula. Kaya asahan ninyo ang aking pagsisikap upang mapabuti ang ating munting pahayagan ng maralita.

Baka rito sa Taliba ng Maralita ko masulat ang pangarap kong nobelang naiisip kong sulatin, isang nobelang hinggil sa maralita, manggagawa, mga api, at pinagsasamantalahan sa lipunan. Nobelang kakampi ng masa para sa karapatang pantao at panlipunang hustisya.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Setyembre 2018, pahina 16-17.

Ang kahalagahan ng Jr sa aming pangalan

ANG KAHALAGAHAN NG JR SA AMING PANGALAN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Dalawang mahahalagang sertipiko buhat sa magkaibang aktibidad ang aking natanggap kung saan may kulang sa aking pangalan. Pakiramdam ko, hindi para sa akin ang mga sertipikong iyon kundi para sa aking ama, papa, o tatay. Dahil pangalan niya ang naroroon, at hindi pangalan ko. Gayong ako ang dumalo at hindi siya.

Wala kasing Jr sa dulo ng pangalan.

Tingnan ang apat na sertipikong inilakip ko rito. Ang dalawa ay walang Jr habang ang dalawa naman ay kumpleto ang pangalan, pagkat may Jr. Iyung walang Jr ay para sa aking ama, at hindi sa akin. Kung para sa akin iyon ay bakit walang Jr sa dulo, gayong may Jr naman nang isinulat ko sa attendance sheet ang aking pangalan, at ipinangrehistro ko sa email. Iyong isa ay may middle initial na iba sa aking ama, kaya tiyak hindi siya iyon, at hindi rin ako iyon, dahil walang Jr. Sino iyon?

Ipinagmamalaki kong Junior ako ng tatay ko. Gayunman, ang ibang taong nangangasiwa ng mga plake o sertipiko ay kinaliligtaan na lang ang Jr pagkat marahil ay naaasiwa silang makitang may karugtong pa ang aming pangalan, at nagkakasya na lang sa given name at given family name. Kaya nga, paano ko ngayon ipagmamalaki na kumuha ako ng ganito't ganuong seminar, kung hindi mapapagkamalang ama ko ang kumuha niyon?

Nuong una'y nakalimutan ding itipa ang Jr sa aking marriage contract. Buti na lamang at nahabol ko sa panahon ng wedding seminar pitong araw bago ang kasal. 

Tiyak na magkakaproblema tayo sa mga dokumento kung makakaligtaan ng mga gumagawa ng sertipiko ang buo nating pangalan, at sa kaso ko'y babalewalain lamang ang Jr sa pangalan. Halimbawa, kukuha ako ng dokumento sa isang ahensya ng gobyerno, halimbawa sa usapin ng palupa. Pag walang nakitang Jr, aakalain na ng kausap ko na hindi ako iyon kundi ang aking ama. Tatanungin ng mga mabubusisi, "Bakit walang Jr ito? Tatay mo yata ito. Papirmahan mo sa tatay mo." Gayong wala namang kinalaman ang tatay ko sa transaksyon ko.

Sa paggawa ko nga ng aking biodata, resume, o CV (curriculum vitae), inilalagay ko ang buo kong pangalan. Paano kaya kung nakapasa ako sa bar exam, tapos, nakalagay ay Gregorio Bituin lamang at walang Jr. Ang tanong ko, may iba pa bang Gregorio Bituin na nag-eksam o ako lamang? Paano kung igiit kong nakapasa ako, tapos may biglang dumating na Gregorio Bituin din, at siya ang nakapasa sa bar at hindi ako? Marami akong kilalang kapangalan ng tatay ko, kahit na kakaunti lamang sa tingin ko ang may apelyidong Bituin sa buong bansa. Kapangalan ng tatay ko ang kababata ko sa Sariaya, Quezon, ang tiyuhin kong engineer sa Tuy, Batangas, ang lolo kong pinsan ni Tatang, ang dalawang binata sa facebook, gayon din sa kamag-anak sa Pampanga at Mindoro, Davao at Zamboanga, at marahil ay may iba pa sa probinsya. Mayroon din sa facebook na kapangalan ko at may Jr sa dulo. May nag-upload nga ng tula ko sa Bicol dahil akala nila, ako ay alumni ng kanilang pamantasan.

Para bagang balewala sa iba at palamuti lamang ang Jr sa pangalan, at maaari na lamang tanggalin ng basta-basta. Wala sanang problema kung hindi nakakaapekto sa mga dokumento.

Iyan din ang dahilan nang isulat ko ang artikulong "Ang Makaluma Kong Pangalan" ilang taon na ang nakararaan, kung saan sinabi kong ayaw kong magkaroon ng "Gregorio III" para sa aking anak, kundi may unique siyang pangalan. Baka makalimutan din ang "III" at magkalituhan. Sa artikulong iyon, sinalaysay kong nawalan na ako ng isang magandang oportunidad nang tumawag ang isang kaibigang babae sa bahay, at sinagot ng aking nakababatang kapatid ng "Sinong Greg?" kaya ibinaba na ng aking kaibigan ang telepono sa pag-aakalang wrong number. Ang kapatid ko namang nakasagot, si Greg Vergel, ay nagtanong lang kung sino sa aming tatlong Greg ang kakausapin: ang tatay ko, ako, o siya. Kaya ilang araw makalipas ay nagkita kami ng aking kaibigang babae, ang akala niya ay na-wrong number siya. Kaya nagpaliwanag pa ako sa kanya.

Kaya ang Jr ay di dapat kalimutang ikabit sa aming mga pangalan, dahil iyon ang buo naming pangalan. Iyon kami. Iyon ang aming identidad. Huwag ding kalimutan yaong may "III", "IV", "V", atbp. Sa babae naman, mayroong may "Ma." sa unahang pangalan nila. Identidad namin ang nawawala pag tinanggal ang mga iyon sa aming pangalan.

Sa mga hindi nakalimot ilagay ng tama ang aming buong pangalan sa mga sertipiko, marami pong salamat. Mabuhay kayo!

Nawa'y hindi na maulit ang ganitong karanasan, at tiyakin ng mga gumagawa ng plake o sertipiko na kumpleto ang aming mga pangalang ilalagay doon, at hindi na makakaligtaan pang ilagay ang Jr.

Pagtatapos ng Paralegal Course on Labor (PASIMBA)

Nitong Disyembre 21, 2017 ay pormal na kaming nagtapos ng Paralegal Course on Labor sa pitong-buwang PASIMBA (Paralegal ng Simbahan, Manggagawa at Bayan), Batch 14, sa Caritas, Manila. Haharapin na ang 2018 na may panibagong papel na gagampanan. Hindi na bilang aktibista lamang kundi isang paralegal ng labor at urban poor. 

Mga Dapat Gawin: (1) Tapusin ang modyul hinggil sa Workers Right, paramihin kasabay ng modyul ng Karapatan sa Pabahay, at ituro sa mga manggagawa at maralita.

(2) Mag-training na sa paghahawak ng kaso sa labor. Maaaring makatulong sa SUPER Federation, Metro East Labor Federation, at sa pinagtapusan kong Archdiocesan Ministry for Labor Concerns (AMLC) sa Caritas, Manila.

(3) Rebyuhin ang lahat ng mga napag-aralan sa seven-months labor paralegal training.

(4) Magpatuloy sa paglilingkod sa uring manggagawa.

(5) Maghawak na ng kaso ng mga manggagawa.

Maraming salamat sa lahat ng mga tumulong at naging inspirasyon upang ako'y makatapos. Mabuhay kayo! Kita-kits next month, January 2018. 

Mapagpalayang Pasko at Manigong Bagong Taon sa inyong lahat!

- gregbituinjr.

Dalawang tula ni Bituin na binasa sa Luneta

* Ang dalawang tulang narito ang kinatha at binasa ng makata sa Rizal Park Open Air Auditorium sa Maynila noong Agosto 18, 2017, araw ng Biyernes. Ang dalawang tula ay bahagi ng pagtatanghal na pinamagatang "Sariling Wika ang Siyang Magpapalaya".

Dalawang tula. Isa para sa mga kabataan, at ang isa ay para sa hindi na bata. Binasa ng makata ang A ispor Atis bilang anyo ng pagmamahal di lang sa sariling wika kundi sa pagkilala sa kultura ng ating bayan. 

Bago basahin ng makata ang ikalawang tula ay ipinakilala muna niya ang dakilang gurong si Teodoro Asedillo, na nauna pa kay Manuel Quezon sa pagtatanggol sa sariling wika. Ang unang tula ay nilikha noong Agosto 12, 2017, habang ang ikalawang tula ay nilikha na sa Luneta ng mismong araw ng pagtatanghal, Agosto 18, 2017.

A ispor Atis

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

A ispor Atis, ituro sa mga bata

B ispor Batis, gamit ang sariling wika

Aba'y kayrami nating magandang salita

Bakit nahuhumaling sa wikang banyaga

A ispor Atis, ito ang sariling atin

B ispor Batis, sariling wika'y gamitin

Aba'y di tayo lahi ng mga alipin

Kundi lahing bayaning pawang magigiting

A ispor Apol daw, aba'y huwag magmintis

Sariling wika'y huwag payagang matiris

Ng sinumang nangangayupapa sa Ingles

Padaluyin natin ito tulad ng batis

A ispor Atis, ituro sa paaralan

At lalaki silang kaagapay ng bayan

SARILING WIKA: ISAPUSO, ISADIWA, ISABUHAY

ni Gregorio V. Bituin Jr.

13 pantig bawat taludtod

paano gagamitin ang sariling wika

kung nariyan ang globalisasyon, banyaga

kung naninibasik sa lipuna'y kuhila

sariling wika ba'y salita lang ng dukha?

halina't aralin natin ang kasaysayan

sa sariling wika'y sinong nakipaglaban

gurong si Asedillo'y nangunguna riyan

ipinagtanggol niya ang wika ng bayan

at makalipas ang ilang dekada't taon

naging Ama ng Wikang Pambansa si Quezon

si Asedillo'y nalimot ng henerasyon

nasaan na ba ang sariling wika ngayon

aral ni Asedillo'y huwag lilimutin

sariling wika'y dangal na dapat mahalin

kung kailangan buhay ay ialay natin

upang sariling wika'y sadyang patampukin

Tula ko at tugon ni Klasmeyt

Naubusan na ng tinta ang mga gamit kong ballpen

Lahat ng damputin kong ballpen sa aking bag at sa aking tinutuluyan ay pulos mga wala nang tinta. Yung iba ay naubos ko sa kasasagot ng 4 na libro ng puzzle (2 sudoku at 2 fill-ins), habang iyong iba ay parang natuyuan na ng tinta. Mga pitong ballpen lahat. Dapat makabili ng limang ballpen agad, reserba yung iba. Paborito kong sulatin muna sa papel yung naiisip kong tula kaysa diretso sa computer. Kaya nakakainis ang pakiramdam pag nauubusan ng tinta ang ballpen ngunit wala ka agad maipalit. Tapos gabing-gabi ay maghahanap pa ng ballpen sa tindahan imbes na nagpapahinga na, habang nakatitig sa puzzle na hindi masagutan dahil walang ballpen.

Kolektibismo sa Pagsulat ng Maikling Kwento at Nobela

KOLEKTIBISMO SA PAGSULAT NG MAIKLING KWENTO AT NOBELA 

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Walang iisang bida o walang iisang bayani. Lahat ng tao sa bawat panahon ay nag-aambag sa paglikha ng kasaysayan. Ganito ang nais kong konsepto ng paggawa ng maikling kwento, bago ko muna isipin ang pagnonobela.

Kailangan kasing patampukin sa kamalayan ng masa na hindi sila dapat maghanap ng manunubos o tagapagtanggol, kundi manalig sila sa kanilang sama-samang pagkilos.

Ito ang hamon ngayon sa mga bagong manunulat. Ito ang hamon sa mga nagsisikap na manunulat na tulad ko. 

Tumampok kasi sa maraming kwento't nobela, na naging serye pa man din sa mga magasin, ang istorya ng kabayanihan ng isang bida, na itinanghal na bayani ng masa, at paano niya nilabanan ang mga mang-aapi. Ngunit mag-isa lang siya. Sa mga kwentong ganito'y tila ipinupukaw sa kamalayan ng mambabasa na maghanap din sila ng tagapagtanggol na sasalba sa kanila, kaysa suriin nila ang kanilang kalagayan at gamitin nila ang kanilang sama-samang pagkilos upang gapiin ang kalaban.

Nariyan ang istorya nina Superman, Spiderman, Captain Barbell, Darna, Wonder Woman, at iba pa. Mga nilalang na may kakaibang kapangyarihan, na tanging sa mga kwentong piksyon lamang natin matutunghayan, pagkat walang ganito sa tunay na buhay.

Hindi ba maaaring itampok naman ang sama-samang pagkilos ng taumbayan? Na ang bawat isa sa kwento ay nag-ambag at nagtulong-tulong upang malutas ang suliranin? Na walang isang tao lang ang magaling kundi ang kolektibong pagkilos ng taumbayan? Subukan natin, at simulan natin.

Nang ilathala ko ang aklat kong "Ang Dalaga sa Bilibid Viejo, at iba pang kwento (Ang Una Kong Sampung Maikling Kwento)", karamihan ng kwento ay may isang bida. Ngunit napag-isip-isip kong maaari bang walang bida kundi lahat ng tauhan ay may papel na ginagampanan? Kolektibong papel sa mundong pinagsasamantalahan ng iilan?

Anti-bida, anti-kontrabida, pro-kolektibismo, pro-masa. Nagkakaisang lakas ng uring manggagawa. Lakas ng sambayanan. Sama-samang pagkilos ng taumbayan. Ganito na dapat ang maging konsepto ng mga bagong gagawing kwento at nobela, upang mas maipatagos natin sa masa na huwag na silang umasa na may darating pang tagapagligtas kundi ang kanilang mga sarili. Na dapat nilang asahan ang kanilang sariling lakas at sama-samang pagkilos. 

Tara, subukan nating magsulat ng kolektibong uri ng kwento.

Pagtatanghal sa Luneta ng tulang "Ang Katawan ng Babae'y Hindi Makina"

* Ang sumusunod na tula ay binasa ng makata sa Rizal Park Open Air Auditorium sa Maynila noong ika-5 ng Marso 2016, araw ng Sabado. Ang tula ay kasama sa pagtatanghal na pinamagatang "Mga Awit at Tula para sa Kababaihan at Bayan" (Sa Pagdiriwan ng Buwan ng Kababaihan). Kinatha ang tula limang taon na ang nakararaan, noong ika-8 ng Marso 2011.

ANG KATAWAN NG BABAE'Y HINDI MAKINA
ni Gregorio V. Bituin Jr.
13 pantig bawat taludtod

ang katawan ng babae'y hindi makina
na kung kailan mo nais ay pwede siya
tanungin siya kung anumang iyong nasa
hingiin mong lagi ang pagsang-ayon niya

nais ba ng babae ang anak ng anak
na pag ayaw nya'y sasabayan mo ng upak
babae ba'y pagagapangin mo sa lusak
masunod ka lang kahit siya'y mapahamak

babae ang nakatatalos ng sarili
babae ang may alam kung anong mabuti
ramdam niya kung anong maaring mangyari
kaya pag-usapan kung ano ang maigi

huwag mong ituring na siya'y libangan lang
na sa libog mo, siya'y isang parausan
dapat karapatan ng babae'y igalang
siya ang mapagpasya sa kanyang katawan

8 Marso 2011

Ang piritay sa kulturang Pinoy at ang pangongopya ni Pirena ng anyo ng iba

ANG PIRITAY SA KULTURANG PINOY AT ANG PANGONGOPYA NI PIRENA NG ANYO NG IBA
ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nasubaybayan ko rin ng ilang araw ang bagong pantaseryeng Encantadia, na tungkol sa kasaysayan ng apat na magkakapatid na diwata at anak ni Reyna Minea na sina Pirena, Amihan, Danaya at Alena. At nitong huli nga, nasaksihan ng mga tagapanood nito kung paano gayahin ng kontrabidang si Pirena ang anyo ng kanyang kapatid na si Danaya. Siniraan ni Pirena ang kanyang kapatid at gumawa ng mga kaasalang magpapataw ng parusa kay Danaya. Nagawa ito ni Pirena nang kopyahin niya ang anyo ni Danaya at naghasik ng lagim, sinunog ang gamit ng mga karaniwang nilalang sa Encantadia, at pinaghahampas ng yantok at pinagmumura ang mga tauhan nito.

Dahil dito'y naparusahan si Danaya sa kasalanang hindi niya ginawa. Naparusahan siya ng konseho. Hindi alam nina Reyna Amihan at ng konseho na kayang magpalit ng anyo ni Pirena, at siraan ang sarili nitong kapatid upang makuha lamang kay Amihan ang trono. Ipinatapon si Danaya sa mundo ng mga tao bilang parusa.

Ang ginawa ni Pirena ay katulad ng sa piritay, isang malignong kumokopya ng anyo ng isang tao at inililigaw ito sa ilang. Noong bata pa ako, naikwento ng aming tiyahin, si Nanay Roming o Inay Taba, ang hinggil sa Piritay. Isa ito sa mga kinatatakutan noon sa isang nayon sa Batangas. Ang Piritay ay isang uri ng nilalang na kayang kumopya ng anyo ng isang tao, ngunit hindi tao, kundi parang maligno.

Tulad din ito ng diwatang si Pirena na nagbabago ng anyo, at ginagaya ang anyo ng nais niyang gayahin, na akala mo'y yaong taong iyon talaga ang iyong kaharap. Kayang kopyahin ang iyong anyo.

Naalala ko tuloy ang hunyangong nagbabagong anyo, na kinokopya ang kulay ng anumang makapitan nito, tulad ng kulay ng puno o dahon.

Hinagilap ko sa aking naaagiw na isipan ang ikinwento ng namayapang tiyahing si Inay Taba hinggil sa piritay. Kung matatandaan ko pa, ganito niya iyon ikinwento sa amin: May isang taganayon na hinanap niya ang kanyang kapatid. Nakita niya sa bukid, na papuntang bundok ang kanyang kapatid at hinabol niya ito para pauwiin na at makakain. Ngunit ang ginawa ng kanyang kapatid ay nagpahabol. Hanggang sa magkaligaw-ligaw siya sa bundok. Iyon pala ay piritay ang kanyang hinahabol.

Dahil hindi siya umuwi kinagabihan ay hinanap na siya ng kanyang mga kamag-anak. May nakapagsabi sa kanyang mga kamag-anak na nakita siyang pumunta sa bundok kaya doon nagpunta ang kanyang mga kamag-anak, at iba pang taganayon na nakasulo. Nakita siyang nakahandusay sa dawag, may mga sugat.

Kinabukasan ay sinabi ng kanyang kapatid na hindi naman ito lumayo at nagpahabol. Ang sabi naman ng iba pang taganayon na maaaring piritay ang kanyang hinabol at hindi ang kanyang kapatid, dahil nga nakokopya nito ang anyo ng sinumang naisin nito at dalhin sa malayo ang nakatuwaan nito.

Parang ganito rin ang ginawa ni Pirena, na isang tusong diwata, na kahit sariling kapatid ay nais mapahamak makuha lamang ang trono ng Encantadia. Sa Encantadia ay ipinakita rin ang pagbabagong anyo ni Sangre Danaya na nag-anyong aso para lang makatakas kay Pirena na nais siyang paslangin. Nabanggit din ni Danaya sa punong kawal na si Aquil na may kumokopya ng kanyang wangis na dapat nilang malaman kung sino.

Gayunpaman, hindi kaya ang mga malignong tinatawag na piritay ay mga masasamang engkanto tulad ni Pirena ng Encantadia?

Nasa kultura ng mga malalayong lalawigan ang paniniwala sa mga maligno, halimaw, o ibang nilalang na hindi nakikita ng karaniwang tao. Tulad din sa kwento ng Encantadia na hindi alam ng mga tao na ito'y umiiral. Nariyan sa ating kultura ang mga kilalang kwento ng mga aswang, tiyanak, tikbalang, manananggal, at iba pa. At ang di gaanong popular na kwento ng piritay.

Salamat sa aklat na "Nabighani" ni Fr. Albert Alejo

salamat sa aklat ng mga tulang isinalin ni Fr. Albert Alejo, na siya ring nagsalin sa wikang Filipino ng Rerum Novarum na isang encyclical on workers rights