Ang siyam na kababaihang itinampok ng MET sa Buwan ng Kababaihan

ANG SIYAM NA KABABAIHANG ITINAMPOK NG MET SA BUWAN NG KABABAIHAN‎

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nitong Linggo, Marso 15, 2026, ay nakita kong itinampok sa malalaking tarp sa labas at palibot ng Metropolitan Theater (MET) ang siyam na kababaihan, indibidwal at tribu para sa Buwan ng Kababaihan. Nagtungo ako sa MET upang dumalo sa mga aktibidad doon. Bago pumasok ay kinunan ko ng litrato ang mga tarp ng mga itinampok sa paligid ng MET ayon sa pagkakasunod. Ang mga itinampok na kababaihan ay sina:

‎

‎1. CJ Opiaza 

‎2. Niana Guerrero 

‎3. Tessa Prieto-Valdes 

‎4. Bianca Denise Bustamante 

‎5. Cathy Garcia Molina 

‎6. Alex Eala 

‎7. T'boli Women

‎8. Fe Del Mundo 

‎9. Ifugao Women

‎

Hindi ko kilala ang marami sa kanila, maliban kina Alex Eala at Dra. Fe Del Mundo. Kaya sinaliksik pa natin kung sino-sino sila at ano ang mga nagawâ nila at naiambag sa ating bansâ. Halos lahat ng saliksik na ito'y mula sa Wikipedia.

1. CJ Opiaza

Si Christine Juliane Hinkle Opiaza (ipinanganak noong Hulyo 8, 1998) ay isang modelo at nanalo ng Miss Grand International 2024. Siya ang unang Pilipinang tumangan ng nasabing korona. Nakipagkumpitensya rin siya sa Binibining Pilipinas noong 2022, ngunit hindi nakapasok sa pwesto, at naging first runner-up sa Miss Universe Philippines noong 2023.

2. Niana Guerrero

Si Niana Jose Evidente Guerrero (ipinanganak noong Enero 27, 2006) ay isang mananayaw at personalidad na sikat sa social media. Noong 2017, sumikat siya sa YouTube dahil sa kanyang "Despacito" dance cover at mula noon ay gumagawa na siya ng mga dance cover, lalo na kasama si Ranz Kyle. Noong Nobyembre 2019, sumali siya sa TikTok, kung saan karaniwan siyang nagpo-post ng mga dance video. Siya ang pinakasinusubaybayang personalidad sa TikTok sa Pilipinas, na umabot sa mahigit 40 milyong tagasunod.

‎3. Tessa Prieto-Valdes 

Si Maria Theresa Isabel "Tessa" Rufino Prieto-Valdes (ipinanganak noong Setyembre 1963) ay isang interior designer, socialite, kolumnista, at personalidad sa telebisyon na kilala sa kanyang magarbong personal na istilo sa fashion at sa kanyang gawaing pilantropo. Si Prieto-Valdes ay nagsusulat ng mga kolum para sa pamumuhay at lipunan para sa Philippine Daily Inquirer at isa sa mga nagtatag ng Red Charity Gala, isang taunang charity fashion gala sa Maynila. Lumabas din siya bilang isang personalidad sa media sa reality television at sa mga pelikula.

4. Bianca Denise Bustamante

Si Bianca Denise Bustamante (ipinanganak noong Enero 19, 2005) ay isang racing driver na makikipagkumpitensya sa Eurocup-3 para sa Palou Motorsport. Dati na siyang nakipagkumpitensya sa GB3 Championship, F1 Academy at W Series. Lumahok din siya sa mga sesyon ng pagsubok sa Formula E para sa McLaren at Cupra Kiro.

Noong Marso 2024, niraranggo ng kumpanya ng pagrenta ng sasakyan na Avis si Bustamante bilang pangatlo sa pinaka-maimpluwensyang babaeng racing driver na hindi taga-Europa; noong panahong iyon, mayroon siyang pinagsamang 2.2 milyong tagasunod sa Instagram at TikTok.

5. Cathy Garcia Molina 

Si Catherine Rosales Garcia-Sampana (dating Molina; ipinanganak noong Nobyembre 28, 1971) ay isang direktor ng pelikula at telebisyon na kilala sa pagdidirek ng mga pelikulang romantika komedya at dramang pampamilya na ginawa at ipinamahagi ng Star Cinema. Nagdirek din siya ng ilang serye sa telebisyon sa ABS-CBN, at isa sa mga residenteng direktor ng network. Siyam ba beses na pinakamataas na kita ang kanyang mga nagawang pelikula.

Una niyang asawa ang inhinyero at teknikal na direktor na si Philip Rey "Epoy" Molina (na namatay dahil sa isang aksidente sa sasakyan noong 2009) at may dalawang anak. Naging asawa naman niya ang cinematographer na si Louie Sampana.

6. Alexandra Eala

Si Alexandra Maniego Eala (ipinanganak noong Mayo 23, 2005) ay isang propesyonal na manlalaro ng tennis. Naabot niya ang pinakamataas na ranggo sa WTA singles na ika-29 na puwesto sa buong mundo noong Marso 16, 2026, na siyang dahilan kung bakit siya ang pinakamataas na ranggong Pinay sa kasaysayan ng WTA Tour. Siya rin ang unang Pinay na nakapasok sa top 30, kung saan tinalo niya ang maraming top-10 na manlalaro at mga pangunahing kampeon, at nakarating sa final sa Open Era.

Naabot ni Eala ang pinagsamang ranggo ng ITF junior na ika-2 na puwesto sa buong mundo noong Oktubre 6, 2020, at naging unang Pilipinang nanalo ng major junior title sa pamamagitan ng pag-angkin sa kategoryang girls' singles sa 2022 US Open.

7. T'boli women

Kasalukuyang naninirahan ng mga kababaihang T'boli sa mga dalisdis ng bundok sa magkabilang panig ng itaas na Lambak ng Alah at sa baybaying lugar ng Maitum, Maasim at Kiamba sa lalawigan ng Sarangani. Noong unang panahon, naninirahan ang mga T'boli sa itaas na palapag ng Lambak ng Alah. Pagkatapos ng Ikalawang Daigdigang Digmaan at pagdating ng mga naninirahan mula sa ibang bahagi ng Pilipinas, unti-unti silang naitulak sa mga dalisdis ng bundok, at halos napalayas mula sa matabang lupa ng lambak.

8. Fe Del Mundo

Si Fe Villanueva del Mundo OLD, ONS, GCGH (ipinanganak noong Nobyembre 27, 1911 – namatay noong Agosto 6, 2011) ay isang pedyatrisyan. Itinatag niya ang unang ospital ng mga bata sa Pilipinas at tumulong sa paghubog ng modernong sistema ng pangangalagang pangkalusugan para sa mga bata sa bansa. Ang kanyang pangunguna sa larangan ng pedyatrya sa Pilipinas ay tumagal ng walong dekada.

Kinilala siya sa pandaigdigan, kabilang ang Ramon Magsaysay Award for Public Service noong 1977. Noong 1980, ginawaran siya ng titulong Pambansang Siyentipiko ng Pilipinas, at noong 2010, natanggap niya ang Order of Lakandula. Siya ang unang babaeng pangulo ng Philippine Pediatric Society at ang unang babaeng pinangalanang Pambansang Siyentipiko ng Pilipinas. Siya rin ang unang babaeng nahalal na pangulo ng Philippine Medical Association sa 65-taong kasaysayan nito, at ang unang Asyanong nahalal na pangulo ng Medical Women's International Association.

9. Ifugao Women

Ayon sa pananaliksik, ang babaeng Ifugao ay matalino. Wala silang tiyak na termino para sa maganda dahil sa Ifugao, ang kagandahan ay isinasabuhay. Ang isang babae ay pinakamaganda kapag siya ay kumikilos nang may layunin, lubos na nauunawaan ang kanyang pag-iral. May "sinaunang" kaalaman (katutubong kaalaman) sa pangangalaga sa likas na tanawin upang protektahan ang kapaligiran. https://www.facebook.com/groups/ICW4Kiphodan/posts/3032161386984575/ 

PAGPUPUGAY SA MGA KABABAIHAN

ako'y lubos na nagpupugay

sa lahat ng mga babae

sa lola, yaya, impo, inay

tita, hipag, ate, at ale

kayo'y kalahati ng mundo

at umugit nitong lipunan

kami nama'y mula sa inyo

dinala ng siyam na buwan

kaya di kayo dapat api

o pinagsasamantalahan

dahil nga sa inyo'y bumuti

ang pamilya't ang pamayanan

sa bawat babae, salamat

kay inay, maraming salamat

03.16.2026

Pagdalo sa Meet and Greet with National Artist Kidlat Tahimik

‎PAGDALO SA MEET AND GREET WITH NATIONAL ARTIST KIDLAT TAHIMIK

‎Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

‎

‎Nakadalo ako kaninang umaga sa Meet and Greet with KIDLAT Tahimik sa bulwagan sa ikalawang palapag ng Metropolitan Theater (MET) at nagtungo rin sa kanyang eksibit na “Portraits of a National Artist as a Kultur Warrior” sa unang palapag ng MET. Binigyan ko siya ng tatlong aklat ko ng tulâ at salin, nagpa-autograph, at nag-selfie na rin sa kanya.

‎

‎Dumating ako roon ng ikasampu ng umaga, at nag-umpisa na sila. Buti na lang at nakahabol ako, nasa bungad sila ng MET sa unang palapag. Tinalakay muna ng isang emcee ang kasaysayan ng MET. Kailan ito nagsimula? Sino ang mga iskultor? Ano ang mga batas hinggil sa MET? Kailan itinalagang pambansang tanghalan ang MET? Nang magtanong ang emcee kung may gustong magtanong, nagtaas ako ng kamay. Tanong ko ay ang tungkol sa dalawang iskultura o lilok sa magkabilang gilid ng hagdan sa bungad ng MET, at sinabi niyang sina Adan at Eba.

‎

‎Matapos iyon ay nagtungo na kami sa isang malaking bulwagan sa ikalawang palapag ng MET, at doon ay nagtalakay si National Artist for Film Kidlat Tahimik hinggil sa kanyang ginagawang mga pangkasaysayang pelikula, tulad ng ipinalabas kaninang short film na pinamagatang "Memories of Overdevelopment: A Film on Progress" na hinggil kay Enrique de Malacca, isang katutubo. Para bang nais palabasin dito na hindi si Magellan ang unang nag-circumnavigate o nakaikot sa buong mundo dahil napatay siya ni Lapulapu kundi si Enrique mula sa Malacca.

‎

‎Matapos ang may tatlumpung minutong palabas ay nagkaroon ng munting drama monologue si Kidlat Tahimik. Siya pala'y isang Buddhist kaya siya'y maikli ang buhok. Tinalakay rin niya ang ating katutubong konsepto ng kapwa. Lalo na ang kapwa psychology. Ibinilin niyang kung gagawa tayo ng pelikula ay hindi tayo dapat may agiw ng Hollywood sa ating kaisipan, kundi lingunin natin ang ating kasaysayan at ang ating mga kapatid na katutubo.

‎

‎Nasa kalahating oras din iyon, at alas-onse ng umaga ay bumaba na kami at nagtungo sa exhibit ni Kidlat Tahimik. Malaking bulwagan iyon at puno ng kanyang mga ginawa, tulad ng lilok at pinta. Kinunan ng litrato ang ilan niyang gawâ at pumila upang magpapirma kay Kidlat Tahimik at mag-selfie sa kanya.

‎

‎Nagpakilala ako at binigyan ko siya ng aking tatlong aklat, ang "Malayang Salin ng mga Tulâ ng mga Makatang Palestino", "Tula't Tuligsâ Laban sa Korapsyon", at "Tula't Panawagan Para sa Hustisyang Panlipunan". Maganda naman ang kanyang isinulat sa aking munting kwaderno: 

‎

‎"Kay Bituin, 

‎Sana ang Indio Genius palagi nasa tula mo. 

‎Kidlat Tahimik."

‎

Tinawag na Indio ng mga mananakop na Kastila ang mga Pilipino noon. Gayundin naman, ang Indio Genius ay paglalaro sa salitang indigenous o katutubo, na ibig sabihin, marami ring henyo sa mga katutubo, na dapat nating tularan at ipagmalaki.

Kaya ang isinulat na mensahe ng ating National Artist hinggil sa aking pagtulâ ay sadyang makabagbag damdamin. Ang payo niyang iyon ay tagos sa aking puso't isipan.

‎

‎Alas-dose kinse na ako nakalabas doon at kumain sa turo-turo bago bumalik ng ala-una sa MET upang manood naman ng pelikulang Ekstra na pinagbidahan ni Vilma Santos.

‎

‎KAY KIDLAT TAHIMIK

‎

‎tulad ka ng kidlat na tatahi-tahimik

‎ngunit bituin kang sa sining natititik

‎ang mga likhang obra mo'y nakasasabik

‎sa mga bagong salinlahi'y inihasik

‎

‎isa kang inspirasyon sa maraming tao

‎lalò sa masikhay na makatâ tulad ko

‎ang konsepto ng kapwa'y pinaliwanag mo

‎na ito'y umugit sa pagka-Pilipino

‎

‎salamat sa payo mo sa aking pagkathâ

‎na Indio Genius sana'y lumitaw sa tulâ

‎susundin ko iyon sa pagtula't pagtudlâ

‎nang aking mga tula'y basahin ng madlâ

‎

‎O, Kidlat Tahimik, sa iyo'y nagpupugay

‎ang naritong taguri'y makatâ ng lumbay

‎ang ipinayo mo'y isasapusong tunay

‎upang makata'y maging makatâ ng búhay

‎

‎03.15.2026

Parang gerilya akong nagbenta ng aklat sa Philippine Book Festival 2026

PARANG GERILYA AKONG NAGBENTA NG AKLAT SA PHILIPPINE BOOK FESTIVAL 2026

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nakadalawang araw din ako sa apat na araw na Philippine Book Festival 2026, kahapon at ngayon (Marso 13-14) sa SM Megamall. Taon-taon basta may pagkakataon ay sasaglit ako sa anumang book festival, tulad nitong Philippine Book Festival (PBF) at Manila International Book Festival (MIBF) tuwing Setyembre. Sa Buwan ng Sining nitong Pebrero ay nakapagbenta rin ako sa ilang aktibidad.

Salamat at nakabenta rin ng tigatlo kong aklat doon sa ilang mga kakilala at kaibigang manunulat, kina Albert Banico ng 8Letters Publication at awtor ng librong "Ang Paghahanap kay Tapat", Edzel ng San Anselmo Publications, Jason ng Teachers Dignity Coalition (TDC) at may kasamang mga estudyante niya, at Joebert ng Linangan sa Imahen, Retorika at Anyo (LIRA). Ang tatlo kong libreto'y ang "Malayang Salin ng mga Tula ng mga Makatang Palestino", "Tula't Tuligsa Laban sa Korapsyon", at "Tula't Panawagan Para sa Hustisyang Panlipunan". Pawang paksang pulitikal man ang mga nasabing aklat ay kinatha kong may sining ang mga paksa pagkat pawang mga tula.

Ang napagbentahan ko, imbes maipon, ay naibili ko ng mga klasikong aklat na mumurahin subalit kaygandang basahin, tulad ng "Suplungan ng mga Hayop" ng naging "Hari ng Balagtasan" na si Emilio Mar. Antonio, P100, 98 pahina; "Kalmot ng Pusa sa Tagiliran" na kalipunan ng mga tula ni Jim Pascual San Agustin, P100, 126 pahina; "Tatlong Kaisang Puso" ni Lakangiting Garcia, P50, 112 pahina; "Tilamsik ng Panitik" ni Rustica Carpio, P50, 170 pahina; "The Negating Fire and the Affirming Flame: American and Filipino Novels on the Pacific War" ni Elena P. Polo, P50, 164 pahina, at "Imagination's Way" ni National Artist for Literature Gemino H. Abad, P50, 128 pahina. 

Sabi ko nga sa sarili ko, ang ipangkakain ko na lang ay ibinili ko pa ng aklat. Subalit ganyan yata talaga ako, eh.

Pangarap kong magkapwesto rin sa ganoong mga festival ang matagal ko nang itinayong Aklatang Obrero Publishing Collective na humigit-kumulang dalawang dekada nang umiiral at siyang naglathala ng aking mga aklat mula pa noon. Para tuloy akong gerilya sa pagbebenta ng aklat. Walang pwesto subalit umaasang makabenta ng libro. Mabuti't may mga kaibigan tayong mahilig din sa aklat at panitikan at bumili ng tatlo kong librero. Sa kanila, maraming salamat!

SALAMAT, MGA KAIBIGAN SA PANITIKAN

‎

salamat sa mga katoto't kakilala

‎at sa Philippine Book Festival nakabenta 

‎ng tatlong klase ng aking libretong dala

‎hinggil sa Palestine, Korapsyon, at Hustisya

‎

‎ang nangyaring ito'y di ko malilimutan

at bihirang maganap sa buhay ang ganyan

‎nagkita lang ng kakilala't kaibigan

sa book festival at sila na'y nabentahan

tila ba pinagtiyap ng pagkakataon

nang magkita kami sa ganitong panahon

mga mahilig sa aklat ay nagkatipon

awtor, makata at guro'y nagsama ngayon

ang ibinenta ko'y mga isyung pangmadla

pawang kalagayan ng api't mga dukha

lipunang makatao'y itayo't malikha

nang masa'y tamasahin ang nasang ginhawa

03.14.2026

Dalawang sine hinggil sa Philippine-American War

DALAWANG SINE HINGGIL SA PHILIPPINE-AMERICAN WAR

Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

Kahapon, Marso 6, 2026, ay napanood ko ang dalawang dokumentaryo / pelikula hinggil sa Digmaang Pilipino-Amerikano, lalo na ang Bud Dajo massacre. Talagang inabangan ko ito. Ang dalawang ito'y ang Memoirs of a Forgotten War, at ang Cinemartyrs. Ang direktor ay si Sari Dalena. Nabanggit na ika-120 anibersaryo ng Bud Dajo massacre ng araw na iyon.

Mula sa isang presscon na pinamagatang "Defending the Defenders" na hinggil sa karapatang pantao, ay agad kong hinabol ang nasabing historical dokyu. Alas-kwatro ang simulâ kayâ alas-tres pa lang ay umalis na ako sa 1-4pm na presscon. Marahil, naisip ng ilang kasama, bakit kaya ako nagmamadaling umalis? Tantiya ko kasi, kahit malapit lang, ay baka maleyt ako dahil sa trapik.

Dumating ako sa Cine Adarna ng ika-4:10 ng hapon. Naabutan ko pa ang pamagat na War. Di na ako dyuminggel at naghanap na ng mauupuan sa madilim na sinehan. Nagsimula ang Memoirs of a Forgotten War sa pagtalakay ng isang banyagang ang tinig ay babae. Sinalaysay ang ilang pangyayaring naganap noong Philippine-American War sa Ilocos at sa Patikul.

Naging matingkad sa akin ang paglusob ng pulutong ng kababaihan sa mga sundalong Amerikano sa isang labanan. Patay silang lahat, pati ang lider nilang animo'y Kristo ang kaanyuan.

Libre o Free Admission ang Memoirs of a Forgotten War, na isang oras din, habang may bayad naman ang Cinemartyrs, na higit dalawang oras naman. P200 ang regular habang P150 ang senior / PWD / student. Naglabas ako ng P150 at ibinayad na sabi ko, hindi regular, kundi pultaym na aktibista. Itatanong daw muna, subalit pumayag na rin at binigyan ako ng tiket.

Bihira akong makapanood ng sine o dokumentaryo hinggil sa Philippine-American War, habang kayrami ng pelikula hinggil kina Gat Jose Rizal, Gat Andres Bonifacio, at iba pang nakibaka laban sa mananakop sa Luzon. Kaya ang panonood ng dalawang pelikulang ito ay di ko na pinakawalan.

6:30 pm, pinapasok na kami para sa Cinemartyrs. Tahimik akong umupo at nanood. Binuksan iyon sa eksena sa isang lugar marahil ay sa Intramuros na kapis pa ang mga bintana. Pinakita ang pagkuha sa isang eksenang pinalabas na sa Memoirs of a Forgotten War na una kong napanood ng hapong iyon. Si Angel Aquino na ang gumanap sa babaeng may hawak na sanggol habang sumugod muna ang maraming kababaihan sa pulutong ng mga sundalong Amerikano, pinagbabaril, hanggang sila'y nangaubos. Lumaban noon ang mga kababaihan para sa dignidad at kalayaan ng bayan laban sa mga mapaniil na mananakop. Napanood habang dalawang araw na lang ay Araw na ng mga Kababaihan.

Pinakita rin ang sitwasyong kausap ng direktor na babae ang tatlong tagasuri para sa NCCA grant. Dapat daw hindi Luzon-centric ang kanyang pelikula kundi pinapunta siya roon sa Mindanao. Kaya nagpasiya siyang pumunta, kasama ang kanyang pangkat, sa Mindanao, partikular sa Patikul, Sulu, kung saan naroon ang Bud Dajo, isang matarik na kabundukan.

Nakausap pa niya ang lider ng mga sundalo, na pinakiusapan niyang sumama na rin sa pelikula. Nakarating ang pangkat sa Bud Dajo at nakausap ang mga elder at residente roon. Sa isang eksena, sinabihan silang bawal daw mag-utos ang babae sa lalaki. Kaya ang ginawa ng direktor ay kinausap ang panganay na anak ng isang elder upang siyang mag-utos sa mga gaganap.

Ayon kay Direk, pag tinapik niya sa balikat ang lalaki, ibig sabihin, magpatuloy na sa pag-arte, o kaya'y tapos na, "cut".

Araw pala ng kasalan ng dalawang Tausug nang maganap ang paglusob at pambobomba ng mga Amerikano sa Bud Dajo. Marami ang namatay sa kanila. Subalit sa pagsasaliksik ko, walang binanggit ang mga reporter na Kano sa nasabing kasalan, at binabanggit lang ay maraming moro ang kanilang kalaban. Buti't ipinakita iyon sa nasabing pelikula, kung ano talaga ang naganap.

Matapos ang eksena, ang babaeng umaktong ikakasal sana ay tila nasapian, at marami ang tumulong sa kanya, pati mga elder. Tatlo pang lalaki ang gayon din ang dinanas, pati na si direk. Hanggang makabalik na ang babae sa kanyang sarili. Sabi niya, "hindi n'yo ba nakikita, nariyan sila."

Nagpapasalamat ang mga katutubomg Tausug dahil naranasan umano nila ang dinanas ng kanilang mga ninuno, bagamat sa pelikula lamang. Matapos ang palabas ay nagkaroon ng panayam sa mga nagsiganap, pati kay Direk. Pagpupugay sa lahat ng gumawa ng mga dokumentaryo at pelikulang iyon!

Pumasok ako ng 4pm, lumabas bandang alas-nuwebe pasado na. Higit limang oras man, nagutom man, subalit talagang sulit pagkat napanood ko ang dalawang makasaysayang palabas na ito. Sadya akong nappapasalamat at nagpupugay.

DALAWANG SINE HINGGIL SA FIL-AM WAR

dalawang makasaysayang sine

ang aking pinanood kagabi

sadyang yumanig sa aking diwà

ang anibersaryo ng gunitâ

nang nanood sa U.P. Film Center

patungkol sa Bud Dajo massacre

kasabay ng petsang Marso Anim

ang isang kabanatang malagim

sineng Memoirs of a Forgotten War

pati ang Cinemartyrs, nilahad

sa dalawang pelikulang iyon

gunita't historya ng kahapon

kayraming babae ang namatay

Katipunerang lumabang tunay

sa mga sumakop at sumiil

sa bayang nais nilang makitil

dalawang sineng sadyang kaiba

na Fil-Am War ang tinalakay na

pagpupugay sa kanilang lahat

sa sine't temang sadyang kaybigat

03.07.2026

Ang tugmaan sa tula kong "Pluma't Kwaderno"

ANG TUGMAAN SA TULÂ KONG "PLUMA'T KWADERNO"

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Sinubukan kong kumathâ ng tulang may iba't ibang tugmaan. Magkatugmâ ang dalawang magkakasunod na taludtod sa loob ng apat na saknong.

Inihalimbawà ko ang taludturan sa Shakespearean (English) sonnet at sa Petrarchan (Italian) sonnet. Sa Shakespearean ay may tugmaang A-B-A-B, C-D-C-D, E-F-E-F, at G-G, habang sa Petrarchan sonnet naman ay may tugmaang A-B-B-A, A-B-B-A, C-D-E, C-D-E.

Ang dalawang nabanggit ay soneto, o tulang may tugma't sukat at labing-apat na taludtod. Ang aking kinatha'y may labing-anim na taludtod sa apat na saknong.

Ang ginawà kong tugmaan sa tulang "Pluma't kwaderno" ay: A-A-B-B, C-C-D-D, E-E-F-F, at G-G-H-H. Narito ang nasabing tula:

PLUMA'T KWADERNO

palagi akong may dalang

pluma't kwaderno sa bulsa

at sa bag, lalo na't handang

magsulat ang mangangathâ

sa dadaluhan kong pulong

ay ilalabas na iyon

susulat ng katitikan

o mga napag-usapan

at sa paghabi ng kwento

at tulâ, handang totoo

itatala'y nasa isip

upang di iyon mawaglit

dinanas ng aping uri

dahil sa trapong kadiri

sa akda'y pinagbubuti

upang sa bayan magsilbi

Sa unang saknong, ang tugmaan ay A-A-B-B, magkatugmâ ang "dala" at "bulsa, habang magkatugmâ naman ang "handâ" at "mangangathâ". Pansinin, ang huling pantig ng "dala" at "handâ" ay may hulaping "ng". Hindi magkatugmâ ang "dalang" at "handang" na ginamit sa nasabing tulâ dahil hindi kasama sa huling pantig na "la" at "dâ" ang hulaping "ng" sa tugmaan.

Kayâ ang tugmaan ay hindi A-A-A-A kahit kapwa titik "a" ang dulo ng mga salitâ, kundi A-A-B-B dahil ang "dala" at "bulsa" ay walang impit sa dulo ng salitâ, habang ang "handâ" at "mangangathâ" ay may impit. Sa ating katutubong panulaan, hindi magkatugmâ ang salitang may impit at walang impit kahit pareho ang dulong titik, tulad ng "dugô" at "berdugo" ay hindi magkatugmâ.

Sa ikalawang saknong, ang tugmaang C-C-D-D. ay halatâ agad at madaling makita. Ang "pulong" at "iyon" ay magkatugmâ, at kapwa "an" ang dulo ng "katitikan" at "napag-usapan".

Sa ikatlong saknong, sa tugmaang E-E-F-F, ang "kwento" at "totoo" ay magkatugmâ. Ang "isip" at "mawaglit" kahit magkaiba ng dulong pantig na "ip" at "it" ay magkatugmâ, batay sa batas sa katutubong panulaan, na ang katinig na malakas na "B, K, D, G, P, S, T" ay magkatugmâ, habang magkatugmâ naman ang "L, M, N, NG, R, W, Y" na pawang katinig na mahina. Kayâ ang "balag" at "balam" ay hindi magkatugmâ, habang ang "bakas" at "bakat" ay magkatugmâ.

Sa ikaapat na saknong, ang tugmaan ay G-G-H-H, bagamat lahat ng salita ay nagtatapos sa titik "i". Ang salitang "uri" at "kadiri" ay magkatugmâ, at kapwa may impit, habang magkatugmâ rin ang walang impit na salitang "pinagbubuti" at "magsilbi". Hindi magkatugmâ  ang "kadiri" at "magsilbi".

03.03.2026

Pagdalo sa "Hugyaw" sa pagtatapos ng Buwan ng Sining

PAGDALO SA "HUGYAW" SA PAGTATAPOS NG BUWAN NG SINING

Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

Bilang panitikero at makatâ, dinaluhan ko ang iba't ibang aktibidad ngayong Pebrero - ang Buwan ng Sining. Mula sa dalawang araw na Pasinayà 2026 mula Pebrero 7-8 hanggang Hugyaw ng Pebrero 27. Bukod sa Buwan ng Panitikan tuwing Abril ay binigyan kong halaga ang Buwan ng Sining.

Sapagkat ang mga makatâ ay hindi lang nasa panitikan kundi ang pagtulâ ay isang sining din mula pa noong unang panahon.

Mula sa isang pagkilos sa panawagang pagpapalaya sa dalawang kasamang dinakip ng mga pulis sa kasagsagan ng pagdiriwang ng Edsa@40 at napiit sa Mandaluyong, ay nagtungo ako sa Metropolitan Theater upang panoorin ang Hugyaw ng ikaanim ng gabi.

Ang pamagat ng closing program ng Buwan ng Sining ay "Hugyaw: Ugnayan ng Galing, Katotohanan at Giting" na magsisimula ng ikaanim ng gabi, ayon sa programa, Open to the Public at Free Admission. Nakaabot ako roon, mabuti't nag-umpisa iyon ng 6:40 pm at natapos sa ganap na ikawalo ng gabi.

Ang hugyaw ay salitang Bisaya, na ibig sabihin ay "tagumpay sa labanan" (mula sa Diksiyonaryong Adarna, pahina 324. Ito naman ang nakita ko sa google: "Hugyaw is a Cebuano and Hiligaynon (Visayan) word meaning a loud, joyous shout, cheer, or roar of excitement from a crowd. Often associated with festivals, it signifies merry-making, jubilation, and loud celebration. It is frequently used to describe the energetic, festive atmosphere of a parade or fiesta." (Ang Hugyaw ay  salitang Cebuano at Hiligaynon (Visayan) na nangangahulugang malakas, masayang hiyawan, palakpakaan, o dagundong ng pananabik mula sa mga nagsidalo. Madalas itong iniuugnay sa mga kapistahan, nagsasaad ito ng pagsasaya, kagalakan, at malakas na pagdiriwang. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang masigla at masayang kapaligiran ng isang parada o pista."

Binati ng tagapagpadaloy ang presensya ni National Artist for Literature Virgilio S. Almario. Kinilala rin ang gawa ng iba't ibang National Artist, tulad nina Nora Aunor at Fernando Poe Jr (sa Film), Francisco Manosa at Ildefonso Santos Jr. (sa Arkitektura), Ramon Obusan (sa Sayaw), Lucio San Pedro at Levi Celerio (sa musika), at marami pang iba. Doon ay nagtanghal ang iba't ibang grupo tulad ng Wincess Jem, Lucky G., JM Yesures, Shanne Gulle, ang University of Santo Tomas Singers, Bayanihan National Folk Dance Group, Ramon Obusan Folkloric Group, Quartet, Douglas Nierras Powerdance Philippines Foundation Inc., Ballet Philippines, atbp. Pinarangalan naman bilang Ani ng Sining ang UST Singers.

Isinayaw din ang mga katutubong sayaw, tulad ng sayaw ng mga Ifugao, Pandanggo sa Ilaw, Tinikling, Maglalatik (o sayaw gamit ang bao ng niyog), at marami pang iba. Ipinarada rin ng mga nagggagandahang dilag ang iba't ibang katutubong habi tulad ng Pis Yabit ng mga Tausug, T'nalak ng mga T'boli, Tenun ng mga Yakan, Wanno ng mga Ifugao, Batik ng Indonesia, at Thai Silk.

Sa mga tulad ko'y di ko pinalalampas o binabalewala ang ganitong pagdalo sa mga aktibidad bilang pagpapakita ng katapatan sa sining, bukod pa sa may maisusulat. Kahit maraming gawain, kahit laging nasa kalsada at may ipinaglalaban, ay isinisingit ang ganitong gawain. Pangarap ko ring makapaglunsad ng aklat ko ng mga tulâ sa MET, at makapagbigkas din ng tulâ sa bulwagan nito.

Sa Concert at the Park sa Luneta, ilang taon na ang nakararaan ay napakinggan ng namayapa kong misis ang aking pagbigkas ng tulâ sa harap ng maraming taong dumalo roon. Subalit kung makakapagbigkas ako ng tulâ, kung sakali lang, sa MET, hindi na niya iyon mapakikinggan.

Mahalaga ang Buwan ng Sining at ang Buwan ng Panitikan, kaya anumang aktibidad mayroon bilang pagpupugay sa sining at sa panitikan, asahan nang magtutungo ako roon. Basta't kaya ng biyahe, ng katawan, at ng oras (walang kasabay).

HUGYAW

mula sa isang pagkilos ng mga kasama

upang palayain sina Parducho't Odeña

kung saan tula'y binigkas para sa kanila

ay agad akong bumiyahe't sa MET pumunta

dumalo sa pagtatapos ng Buwan ng Sining

tawag ay Hugyaw: saya, artista, awit, giling

"Ugnayan ng Galing, Katotohanan at Giting"

libreng palabas, karaniwang tao'y kapiling

isang matandang sining ang pagkatha ng tulâ

tulad nina Balagtas at Batute, makatâ

sa pagdiriwang ng sining, dinaluhang sadyâ

wala man sa toreng garing kaming mangangathâ

maraming salamat sa sining, ako'y namulat

upang kumilos sa mundong kayraming nagkalat

na basura, kurakot, trapong ahas ang balat

upang pagbalikwasin ang bayang di pa dilat

02.28.2026

Panonood ng pelikulang "Sakada" sa Cine Adarna

PANONOOD NG PELIKULANG "SAKADA" SA CINE ADARNA

Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ala-una ang nakalagay na umpisa ng palabas na SAKADA sa Cine Adarna sa UP, Pebrero 24, 2026. Dumating ako ng ala-una y medya. Mabuti't di pa talaga nagsisimula  ang palabas. Nasa introduksyon pa lang ang emcee at tinalakay ang ilang detalye hinggil sa Sakada. Buti't  nakaabot pa ako't naumpisahan ang pelikula.

Ikalimampung taon na pala ngayong Pebrero 2026 ng pelikulang SAKADA. Una iyong ipinalabas noong Pebrero 1976, panahon ng martial law subalit ilang araw lang umano'y hinarang ng diktador.

Ganap na 1:40 ng hapon nang magsimula na kaming manood. Unang esksena pa lang ay matindi na pagkat pinagbabaril ng mga armadong tauhan ng asyenda ang lider ng unyon ng mga magtutubo. Ang mga nagsiganap (ayon sa natatandaan ko at kilalang artista) ay sina Robert Arevalo, Hilda Koronel, ​​Bembol Roco, Gloria Romero, Rosa Rosal, at Tony Santos Sr. Isinalarawan sa pelikula ang kalagayan ng di makataong pamamalakad at trato sa mga asyenda ng tubuhan.

Ang anak ni Tony Santos Sr., na napaslang sa unang bahagi ng pelikula, ang nagpatuloy bilang lider ng unyon ng mga sakada. Ginampanan iyon ni Robert Arevalo, na nakilala ko lang dahil sa mga pagkunot ng kanyang noo. Kapatid niya roon sina Hilda Koronel at Bembol Rocco.

Ilang linggo rin daw ipinalabas ang pelikulang ito sa mga sinehan bago inutos ni dating Pangulong Marcos Sr. ang pagtanggal ng nasabing pelikula sa mga sinehan at pag-aresto sa mga sangkot sa pelikula, tulad ni Direktor Behn Cervantes.

Masalimuot ang buhay ng mga sakada. Ipinakita roon ang kalunos-lunos na kalagayan ng mga magsasaka sa ilalim ng pyudal na sistema. Inaagaw at inaangkin ng mga asendero ang mga lupang sinasaka ng mga magbubukid habang niyuyurakan ang karapatan ng mga magsasaka. Ang pamilya ng mga sakada ang nagugutom gayong sila ang nagsasaka at nagtatanim ng mga tubo.

Gayunman, nais ng inang si Rosa Rosal na mapag-aral ang kanyang mga anak na sina Hilda Koronel at Bembol Roco, mula sa pitong libong pisong ibinigay ng asendero dahil sa pagbaril at pagkamatay ng kanyang asawa. Habang nakabili naman ng pampasaherong dyip si Robert Arevalo mula sa perang bigay ng ina.

Subalit naloko siya sa biniling dyip na nakaw pala. Si Hilda Koronel ay nagbenta ng katawan, habang pumasok na seminarista si Bembol Rocco dahil sa paring nakatalaga sa kanilang lugar. Ipinagpatuloy naman ni Robert Arevalo ang gawain bilang unyonista at pagpapaliwanag sa mga sakada ng kanilang kalagayan.

Naging kasintahan ni Hilda Koronel ang anak ng asendero. Subalit binigyan siya ng pera ng ina ng kanyang kasintahan, na ginagampanan ni Gloria Romero, upang layuan lang ni Hilda Koronel ang kanyang anak. Hanggang mapariwara si Hilda at nagbenta ng kanyang katawan. Nakausap naman ni Bembol Rocco ang paring nakatalaga sa kanilang bayan. Nakasama si Bembol sa seminaryo, subalit sa kalaunan ay umuwi siya sa kanilang nayon upang makilahok sa welga.

Sa pulong bago isagawa ang isang malawakang welga, ang eksenang nakapukaw sa akin ay nang tumindig na si Rosa Rosal at kinumbinsi ang mga sakada, lalo na ang mga kababaihan, na magtulong-tulong upang tagpasin ang tanikala ng kahirapan. Marami ang namatay sa kanilang isinagawang welga, pinagbabaril ng mga tauhan ng asyenda. Namatay din ang anak ng may-ari pagkat lumahok at nakiisa sa mga sakada.

Matapos ang palabas ay nagkaroon pa ng panayam sa mga nagsiganap.

Isa si Sir Reuel Aguila sa mga tagapagsalita matapos ang palabas. Kasama pala siya sa mga tumulong na magsulat ng iskrip ng nasabing pelikula. Naroon din si Amanda Echanis na limang taon ding ikinulong sa gawa-gawang kaso. Naroon din si Bembol Rocco at manunuring si Nilo Ocampo.

Nang magsibabaan na sila, sinalubong ko si Sir Reuel at binigyan ko siya ng tatlo kong libretong "Malayang Salin ng mga Tula ng mga Makatang Palestino", "Tula't Tuligsa Laban sa Korapsyon", at "Tula't Panawagan Para sa Hustisyang Panlipunan". Noong Hunyo 2022 ay hinanap pa talaga niya ako upang makapasok sa Palihang Rogelio Sikat Writers Workshop Batch 15 sa UP Diliman. Wala pala akong inilagay na email at cellhone number sa aking aplikasyon, subalit naisulat ko pala ang pangalan ni misis. Kaya si misis ang kinontak upang sabihing kasama ako sa palihan. Maraming salamat, Sir Reuel.

Natapos iyon pasado alas-singko ng hapon. Paglabas ko, uminom muna ako ng tubig. Habang umiinom, lumabas na si Bembol Rocco. Malaking tao pala siya, at naka-single na motor. Kung wala lang akong hawak na tubig at biskwit, baka naisingit kong mag-selfie sa kanya.

Kumatha ako ng maikling tula hinggil sa panonood ko ng nasabing pelikula.

PAG-ABANG SA PELIKULANG "SAKADA"

sadyang inabangan ko ang sineng Sakada

nang makita ko sa pesbuk ang pelikula

libre lang ang palabas sa Cine Adarna

mula pulong ay pinuntahan ko talaga

doon ay inilarawan ang kalagayan

ng mga sakada sa Negros nilang bayan

danas nilang kagutuman at kaapihan

pati pagyurak sa kanilang karapatan

kayhuhusay ng mga artistang gumanap

bilang pamilyang sakadang batbat ng hirap

ang lagay sa pyudal na sistema'y nagagap

kaya buhay ng sakada'y aandap-andap

pelikulang ito'y nagpasigla sa buhay

upang lipunang makatao'y maging pakay

sa lahat ng sakada, ako'y nagpupugay!

nawa, sistemang pyudal na'y mapawing tunay!

02.24.2026

Tatlong libreto ng tulâ sa tatlong taon

3 LIBRETO NG TUL SA 3 TAON

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Mula 2006 ay nakapaglathala na ako ng mga aklat. Una na ang 60-pahinang "Ningas-Bao". At huli kong gawang nasaksihan ni misis na nalathala ay ang 24-pahinang libretong "Bakit natin dapat alagaan ang kalikasan?" noong Pebrero 2020. Siya ang nagdisenyo ng cover o pabalat ng aklat. Apat na taon pa ang nakalipas bago nakapaglabas muli ng aklat ang inyong lingkod. Ang tema'y hinggil sa mga napapanahong isyu o usapin sa lipunan.

Ang huli kong aklat na ginawa noong nabubuhay pa si misis ay ang "Malayang Salin ng mga Tula ng mga Makatang Palestino" kung saan ang pagsasalin ng tula sa aklat na ito'y sinimulan noong Oktubre 1, 2024, na sana’y tuloy-tuloy sa buong Oktubre, at abutin ng Nobyembre 29 para sa International Day in Solidarity with the Palestinian People. Bawat araw ay may isang tulang isinalin.

Subalit natigil ito noong Oktubre 23, 2024 dahil si misis ay isinugod sa ospital dahil sa pananakit ng kanyang tiyan. Nakita na ang kanyang sakit ay venous thrombosis o blood clot. Sinasabi ng mga doktor na rare case daw ang kay misis dahil bihira raw ang kasong blood clot sa bituka. Kahit nasa ospital kami ni misis ay nakikiisa pa rin ako (o kami) sa laban ng mga Palestino upang lumaya sila sa kuko ng mga buhong na sumakop sa kanilang bansa.

Ito ang huling aklat na proyekto namin ni misis bago siya nawala nitong Hunyo 11, 2025. Kaya napaka-espesyal ng aklat na ito sa akin.

Subalit ang aklat na ito'y di nailunsad noong Nobyembre 29, 2024 para sa International Day in Solidarity with the Palestinian People, sapagkat nasa ospital pa kami noong panahong iyon. Nailunsad lang ang aklat sa rali sa Liwasang Bonifacio sa Maynila noong Nobyembre 29, 2025 para sa International Day in Solidarity with the Palestinian People.

Sunod na libreto kong nalathala ay ang 40-pahinang "Tula't Tuligsa Laban sa Korapsyon" na inihanda para sa Disyembre 9 - International Anti-Corruption Day. Dahil sa matinding korapsyon sa ating bansa, kumatha rin ako ng mga tula laban sa mga kurakot. Inilathala ko ito at inilunsad naman sa Multimedia Room ng Commission on Human Rights noong Disyembre 9, 2025.

Sumunod na libretong inilabas ko'y ang 40-pahinang "Tula't Panawagan para sa Hustisyang Panlipunan" para naman sa Pebrero 20 - World Day of Social Justice. Hinggil naman ito sa maraming isyung nananawagan ng katarungan.

Kaya mula 2024 ay taun-taon na akong naglalathala ng mga munti kong aklat ng mga tula.

Batid kong walang pera sa tula, bagamat kaysipag kong kumatha ng tula bawat araw. Kung ang isang tula ko'y P100 at nakakagawa ako ng dalawang tula o higit pa sa isang araw, 2 tula x P100 isang araw equals P200, P200 x 7 araw sa isang linggo equals P1,400, P1,400 sa apat na linggo sa isang buwan equals P5,600 sa isang buwan (28 araw) o P200 x 30 araw equals P6,000 kada buwan. Subalit sinong bibili ng tula sa isang araw? Maliban kung may koneksyon ka sa arawang pahayagang naglalathala ng iyong tula bawat araw. Subalit wala.

Kaya nagpasiya akong ilathala ang aking mga tula bilang munting libro o libreto upang kahit paano ay mapakinabangan ko ang mga tula sa pambili ko ng pang-araw-araw na pangangailangan, tulad ng bigas, isda, gulay, at pamasahe.

ANG MGA MUNTI KONG AKLAT NG MGA TULÂ

paano ba kikita ang biyudo

kundi maglabas ng sariling libro

ng mga tulâ, lalo't na't pultaym

na kumikilos para sa bayan

narito ang nalathala kong aklat

na panlipunan ang tema't pamagat:

"Malayang salin ng mga Tulâ

ng mga Makatang Palestino"

ang sumunod na nagawa ko ngayon

"Tula't Tuligsa Laban sa Korapsyon"

nariyan pa'y "Tula't Panawagan

para sa Hustisyang Panlipunan"

nawa ito'y tangkilikin ng madlâ

nang kumita rin ang abang makatâ

02.22.2026