Ang unang taludtod bilang pamagat ng tula

ANG UNANG TALUDTOD BILANG PAMAGAT NG TULA

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Maraming tula ng maraming makata ang walang pamagat, at nang mamatay na sila, ang ginawa ng mga nag-aral ng kanilang mga tula, ang unang taludtod ang ginawang pamagat.

Ganoon din ang ginawa ko sa ilan kong tulang di ko maapuhap ang mas angkop na pamagat, kaya ang unang taludtod ng tula ang ginawa kong pamagat. Sila marahil ay di talaga nila nilagyan ng pamagat. Ako naman ay walang maisip na mas magandang pamagat.

Isa sa kilala kong gumagawa nito ay si William Shakespeare (26 Abril 1564 (bininyagan) - 23 Abril 1616), na ang mga soneto niya umano'y walang pamagat sa orihinal. Marahil ay ganoon talaga ang ginagawa nila noong kanilang panahon. Ang mga nagtipon naman ng kanyang mga soneto'y nilagyan na lang ito ng bilang. Soneto 1, Soneto 18, Soneto 150. Kahit ang Italyanong si Petrarch  (Hulyo 20, 1304 - Hulyo 19, 1374) ay napansin kong wala ring pamagat ang kanyang mga tula, at ginawa ring pamagat ng mga nagrebyu sa kanya ang unang taludtod ng kanyang tula.

Hindi ganito ang mga tula ng idolo kong si Edgar Allan Poe, na may tiyak siyang pamagat, tulad ng The Raven at Annabelle Lee.

Dahil kung bilang lang ang pamagat, hindi agad malalaman ng tao kung alin ba ang kanyang nabasang tulang hinangaan niya. Kailangan pa niyang saliksikin at basahin ang mga soneto hanggang sa matagpuan niya ang kanyang hinahanap.

Marahil ang ginawa ng mga tagapaglathala o tagalimbag ng aklat ng mga tula, upang mas madaling mahanap sa Talaan ng Nilalaman o Table of Contents ang mga tula, ay ginamit ang unang taludtod ng tula bilang pamagat. At pati na ang mga nagrerebyu o nagsusuri o kritiko ng tula ay ginamit ang unang taludtod ng tula upang mas madali ang paghahanap ng nasabing tula.

Tingnan natin ang sikat na Soneto 18 ni Shakespeare, na ang unang taludtod ay "Shall I compare thee to a summer's day?", at ang aking malayang salin.

Sonnet 18: Shall I compare thee to a summer’s day?

by William Shakepeare

Shall I compare thee to a summer’s day?

Thou art more lovely and more temperate:

Rough winds do shake the darling buds of May,

And summer’s lease hath all too short a date;

Sometime too hot the eye of heaven shines,

And often is his gold complexion dimm'd;

And every fair from fair sometime declines,

By chance or nature’s changing course untrimm'd;

But thy eternal summer shall not fade,

Nor lose possession of that fair thou ow’st;

Nor shall death brag thou wander’st in his shade,

When in eternal lines to time thou grow’st:

So long as men can breathe or eyes can see,

So long lives this, and this gives life to thee.

MAITUTULAD BA KITA SA ISANG TAG-ARAW? (Soneto 18)

ni William Shakespeare

malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Maitutulad ba kita sa isang tag-araw?

Ikaw na kaibig-ibig at katamtaman

Niyayanig ng habagat ang sintang usbong ng Mayo

At napakaikli ng tipanan natin sa hiram na tag-araw:

Minsa’y napakainit ng pagkinang ng mata ng langit

Kadalasa’y lumalamlam ang kanyang gintong silahis:

At paminsa’y bumababa ang bawat kapusyawan

Pagkakataon man o di-maayos na pagbabago sa kalikasan

Ngunit di magmamaliw ang iyong walang hanggang tag-araw

Mawala man ang tangan mo sa kaaya-ayang sarili

O maghambog man ang kamatayang nakalambong sa kanila

Umusbong ka sa walang hanggang panahon.

Hanggat ang mga tao’y humihinga, o mga mata’y nakakakita

Hanggat nabubuhay ito, at ito’y nagbibigay-buhay sa iyo.

Ito naman ang soneto 17 ni Shakespeare na isinalin ko rin sa wikang Filipino, sa pamamagitan ng tugma't sukat na may labingwalong taludtod, at may sesura sa ikaanim.

Sonnet 17: Who will believe my verse in time to come

By William Shakespeare

Who will believe my verse in time to come,

If it were fill'd with your most high deserts?

Though yet, heaven knows, it is but as a tomb

Which hides your life and shows not half your parts.

If I could write the beauty of your eyes

And in fresh numbers number all your graces,

The age to come would say 'This poet lies:

Such heavenly touches ne'er touch'd earthly faces.'

So should my papers yellow'd with their age

Be scorn'd like old men of less truth than tongue,

And your true rights be term'd a poet's rage

And stretched metre of an antique song:

But were some child of yours alive that time,

You should live twice; in it and in my rhyme.

SA TULA KO'Y SINO ANG MANINIWALA PAGDATING NG ARAW (Soneto 17)

ni William Shakespeare

malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

18 pantig bawat taludtod

Sa tula ko’y sino / ang maniniwala / pagdating ng araw

Kung ito’y naglaman / ng sukdulang tayog / mong mga disyerto?

Gayunman ay alam / ng langit na iyon / ay isang libingan

Buhay mo’y kinubli’t / anumang bahagi / mo’y di pinakita.

Kung ganda ng iyong / mga mata’y akin / lang maisusulat

Sa sariwang bilang / ay bibilangin ko / ang lahat mong grasya,

Panahong daratal / ay magturing: ‘Yaring / makata’y humilig:

Haplos na panlangit / ay di hihipo ng / makamundong mukha.’

Tulad din ng papel / kong nanilaw na sa / kanilang pagtanda

Hahamaking tulad / ng gurang na walang / saysay kundi dila

Ang karapatan mong / sadya’y naturingang / poot ng makata

At pinag-unat na / sukatan ng isang / awitin nang luma:

Subalit ikaw ba’y / may anak nang buháy / nang panahong yaon,

Dapat kang mabúhay / ng dalawang ulit / doo’t sa’king tugma.

Ang iba naman ay isinalin ng walang pamagat. Inilalagay na lang ay Soneto at Bilang. Isang halimbawa nito ay ang Soneto 13 ni Petrarch, na malaya ko ring isinalin sa wikang Filipino. Si Shakespeare at si Petrarch ang dalawa sa pangunahing lumilikha ng soneto sa kani-kanilang panahon at sikat sa buong daigdig. Kaya may Shakespearean sonnet o English sonnet, at ang Petrarchan sonnet o Italian sonnet. 

Sonnet XIII. From Petrarch

OH! place me where the burning moon

Forbids the wither'd flower to blow;

Or place me in the frigid zone,

On mountains of eternal snow:

Let me pursue the steps of Fame,

Or Poverty's more tranquil road;

Let youth's warm tide my veins inflame,

Or sixty winters chill my blood:

Though my fond soul to Heaven were flown,

Or though on earth 'tis doom'd to pine,

Prisoner or free--obscure or known,

My heart, oh Laura! still is thine.

Whate'er my destiny may be,

That faithful heart still burns for thee!

Soneto XIII. Mula kay Petrarch

Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

16 pantig bawat taludtod

O, ilagay mo ako sa naglalagablab na buwan

Na pinagbawal humihip ang nalalantang bulaklak;

O ilagay mo ako sa napakalamig na lunan

Sa mga kabundukan ng nyebeng walang katapusan:

Hayaan mong hanapin ko'y hakbang tungong katanyagan,

O ang mas mahirap tahaking landas ng Kahirapan;

Paagusin ang pagkabatang kay-init sa'king ugat,

O animnapung taglamig sa dugo ko'y kumaligkig:

Kahit ang diwang ginigiliw sa Langit ay lumipad,

O kahit mawalan na ng saysay dito sa daigdig,

Bilangguan o kalayaan - di kilala o sikat,

Ang iwi kong puso, O, Laura! ay nasa iyo pa rin.

Kung saanman ang patutunguhan niring kapalaran

Patuloy pang mag-aalab ang pusong tapat sa iyo!

Ito naman ang tatlo kong tula nitong Abril 17, 2020, na ang pamagat at umpisa ng bawat taludtod ay nagsisimula sa titik G. Ang bawat pamagat ay batay sa unang taludtod ng bawat tula.

Tula 1

GARAPALAN NA ANG NANGYAYARING KATIWALIAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.

I

Garapalan na ang nangyayaring katiwalian

Gahaman at tuso'y napaupo sa katungkulan

Ganid na pawang pahirap sa laksang mamamayan

Garapata silang nasa likod ni Kalakian

Garote'y dapat sa tulad nilang taksil sa bayan

II

Gawa ng magulang upang anak ay di bumagsak

Gagapang upang mapagtapos lang ang mga anak

Garantiyang pag napagtapos ay labis ang galak

Ganansyang may kinabukasan, di naging bulagsak

Gantimpala na itong nagbunga rin ang pinitak

III

Gaygayin ang laot tungo sa pulo ng mabuti

Gaod sa balsa'y gamitin mong wasto't magpursigi

Gampanan ang misyon habang bawat mali'y iwaksi

Gagayak tungo sa islang walang mga salbahe

Galak ang madarama sapagkat wala ring peste

IV

Garalgal na ang pananalita't di makangawa

Garil ang tinig sa isyu't problemang di humupa

Gamol man siyang laging sakbibi ng dusa't luha

Gatla sa noo'y tandang marami pang magagawa

Gawin lagi sa kapwa kung anong mabuti't tama

Tula 2

GILIW, IKAW ANG MUTYA NIRING PUSONG SUMISINTA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Giliw, ikaw ang mutya niring pusong sumisinta

Gitling man ay di namagitan sa ating dalawa

Giikin natin ang palay nang may buong pag-asa

Gilik sa palay ay iwasang mangati sa paa

Gipit man ngayon ay patuloy kitang nagsisikap

Giti man ang pawis sa noo'y laging nangangarap

Gitata sa sipag nang kaalwanan ay malasap

Ginhawang anong ilap ay atin ding mahahanap

Giray-giray man sa daan, tutupdin ang pangako

Giyagis man ng hirap ay di rin tayo susuko

Giwang sa adhika'y suriin nang di masiphayo

Ginisang anong sarap ay atin ding maluluto

Gising ang diwang di payag mapagsamantalahan

Giting ng bawat bayani'y kailangan ng bayan

Giit natin lagi'y wastong proseso't karapatan

Gibik na kamtin ng masa'y hustisyang panlipunan

Tula 3

GUNAM-GUNAMIN MO ANG SAKIT NA KASUMPA-SUMPA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Gunam-gunamin mo ang sakit na kasumpa-sumpa

Gustong madalumat pagkat di iyon matingkala

Guniguni'y tila baga may asam na adhika

Gugulin ay di na mawari pagkat walang-wala

Gutom at di makapagtrabaho ang nangyayari

Gugupuin ang kalusugan nating di mawari

Gulo ito kung namumuno'y tila walang silbi

Gutay-gutay na pamumuhay sa dusa'y sakbibi

Guhong mga pangarap sa dibdib na'y halukipkip

Gubat na ang lungsod na animo'y di na malirip

Gunggong ang tusong trapong sarili lang ang inisip

Guwang sa polisiya nila'y ating nahahagip

Gulat man ang masa sa sakit na nananalasa

Gulantang man ang bayan sa biglaang kwarantina

Gulilat man tayo sa aksyon ng trapong paasa

Gusot ay maaayos pag nalutas ang pandemya

Mayroon talagang mga tulang walang pamagat noong unang panahon, tulad ng mga soneto nina Shakespeare at Petrarch. At marahil ay magpapatuloy pa ito sa mga darating na panahon kung hindi lalagyan ng pamagat ng mga makata ang kanilang mga tula. Sa akin naman, nilalagyan ko ng pamagat upang mailagay sa blog, at madali para sa akin at sa iba kung ito'y hahanapin o sasaliksikin.

Subalit kung wala akong maisip na mas maayos o angkop na pamagat, na minsan ay nais kong iwanang walang pamagat, ay hindi maaari, pagkat sa blog ay dapat mayroon kang pamagat. Kaya ang unang taludtod ang ginagawa ko nang pamagat. Maraming salamat kina Shakespeare at Petrarch at marami akong natutunan sa kanila.

Pinaghalawan:

https://www.poetryfoundation.org/poems/45087/sonnet-18-shall-i-compare-thee-to-a-summers-day

http://mgatulanishakespeare.blogspot.com/

https://www.gutenberg.org/files/50307/50307-h/50307-h.htm

Kwento: Bakit ba sa wikang Kastila nasulat ang Unang Sigaw sa Yungib ng Pamitinan?

BAKIT BA SA WIKANG KASTILA NASULAT ANG UNANG SIGAW SA YUNGIB NG PAMITINAN?

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Mahilig din pala ang mga maralita sa usaping kasaysayan. Iyon ang naging pag-uusap ng ilang nasa pamunuan ng Samahang Kapitbahayan ng Sitio Santol dahil sa asignatura ng anak ng isang kagawad.

“Alam n’yo bang ang Unang Sigaw sa kasaysayan noong panahon ng Katipunan ay di naganap sa Balintawak o sa Pugad Lawin?” Ani Igme.

“Saan naman?” Agad na tanong ni Ingrid habang nagsasandok ng lugaw sa kanyang munting karinderya.

“Sa Yungib ng Pamitinan, doon sa Montalban, Rizal.” Sagot ni Igme. “Pinangunahan iyon ni Supremo Andres Bonifacio, kung saan naroon din si Emilio Jacinto at iba pang Katipunero. At isinulat nila sa dingding ng nasabing yungib ang mga katagang ‘Viva La Independencia Filipinas!”

Napakunot noo si Igor na mahilig din sa kasaysayan. “Aba’y bakit kaya sa wikang Espanyol nila isinulat ang kanilang sigaw, imbes na sa wikang Filipino? Dapat ang isinulat nila ay ‘Mabuhay ang Haring Bayang Katagalugan!’ at hindi sa wikang banyaga. Hindi ba? Nagtatanong lang naman ako at nagtataka.”

“Sabagay, may punto ka, Igor. At kahit ako’y napaisip na rin sa iyong katanungang iyan.” Ani Igme. “Lalo na at ang namamayagpag sa ating kasaysayan ay kung saan ba talaga ang unang sigaw ng himagsikan, sa Pugad Lawin ba o sa Balintawak? Tapos ay mayroon pa palang Unang sigaw sa Pamitinan.”

Sumabat si Isay na kanina pa pala nakikinig habang naggagayat ng sibuyas, bawang at kamatis para sa lulutuin niya mamaya. “Buti naman at nagsasaliksik din ang anak ni Kagawad Ines kaya nababatid din natin ang ganyan. Aba’y palabasa talaga ang anak niyang iyon, at matalino. Biruin n’yong nasaliksik pa niya ang isang nakatago, o pilit na itinatagong yugto sa kasaysayan ng ating bayan.”

“Iyan daw kasi ang iuulat ng anak ni Kagawad na high school na, at nabasa niya iyon sa nakita niyang libro sa National Library.” Ani Igme.

“Sandali. Nais ko ring mabasa ang aklat na iyon, dahil nga kung bakit sa wikang Kastila nila isinulat ang panawagan nilang kalayaan laban sa mga mananakop, gayong bagamat nakakaunawa sila ng wikang Kastila ay dapat sa sarili nating wika nila iyon isinulat. Hindi ba?” Ang sabi ng nakakunot noong si Igor.

Sumabat si Inggo, na kanina pa rin nakikinig habang kumakain ng lugaw. “Baka po, dapat kayong humingi ng payo sa mga kilalang historyador sa pamantasan, at baka may makatugon sa inyong tanong.” 

Napadaan naman sa karinderyang iyon si Ime na anak ni Kagawad Ines, at pauwi na ng bahay. Tinanong siya kung kailan siya mag-uulat sa kanilang paaralan dahil nais nilang makinig at manood, at nang sila’y makapagtanong na rin sa kanyang guro.

“Bukas po ng umaga.” Ani Ime. “Subalit baka hindi kayo papasukin ng gwardya. Ang mabuti po yata, pagkatapos kong mag-ulat sa klase ay ipakausap ko kayo sa aking gurong si Ginoong Isagani Madlangbayan. Ayos po ba iyon sa inyo.”

“Oo, Ime, pupunta kami.” Ani nina Ingrid, Isay, Igme, Inggo, at Igor.

Kinabukasan, bandang ikawalo ng umaga ay sabay nang nagtungo sa eskwelahan ang mga magkakapitbahay sa layuning marinig ang tugon ng guro sa kanilang katanungan. Habang pumasok na si Ime sa klasrum. Matapos mag-ulat ay kinausap niya ang kanyang guro sa Kasaysayan.

Pinuntahan sila ng guro, kasama si Ime. Nasa labas sila ng paaralan at pinapasok na ng gwardya.  Nagtanong sila at sinagot naman sila.

“Tunay po ang sinabi ninyo.” Ani Guro Madlangbayan. “Subalit hindi ko alam ang mga kasagutan na wala rin sa saliksik ni Ime. Kaya ang masasabi ko lang ay marahil. Dahil wala pa akong nabasang paliwanag sa katanungan po ninyo. Marahil, kaya isinulat ng mga Katipunero ang “Viva la Independencia Filipinas!” sa mga dingding ng Yungib Pamitinan noong Biyernes Santo, Abril 12, 1895, sa wikang Kastila sapagkat iyon ang opisyal na wika ng pamahalaan at edukasyon noon. Marahil, dahil iyon ang pangunahing midyum na nauunawaan ng mga nasyonalista upang direktang hamunin ang imperyong Espanyol. Sana po’y nasagot ko po ng mahusay ang inyong katanungan.”

“Maraming salamat po sa inyong paliwanag, Guro Madlangbayan. Sir, tutuloy na po kami. Ime, mag-aral kang mabuti, ha?” Sabi ni Igor.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Abril 1-15, 2020, pahina 18-19.

Ang karapatan natin sa sapat na pagkain

ANG KARAPATAN NATIN SA SAPAT NA PAGKAIN

Maikling saliksik at sanaysay ni Greg Bituin Jr.

Sinasabi nilang dalawa lang umano ang dahilan o sitwasyon kung bakit ka pakakainin ng gobyerno - sa panahon ng digmaan o sa panahon ng kalamidad. Kung wala isa man sa mga ito, kumilos ka o magtrabaho upang makakain. Ang panahon ngayon ay pumapatak sa dalawa - digmaan laban sa COVID-19, at kalamidad dahil hindi na makapagtrabaho ang tao dahil sa ipinatutupad na community quaran-tine, kung saan pinapayuhan ang mga tao, upang hindi mahawa ng sakit, na huwag lumabas ng bahay.

Ang karapatan sa pagkain ang isa sa limang karapatang nakasaad sa International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights o ICESCR. Ang apat na iba pa ay ang pabahay, kalusugan, trabaho, at edukasyon. Ang karapatang ito'y nakasulat din sa dokumentong The Right to Adequate Food, OHCHR Fact Sheet No. 34, OHCHR/FAO (2010). Ang OHCHR ay Office of the High Commissioner on Human Rights ng United Nations. 

Sa General Comment No. 12 ng UN Committe on Economic, Social and Cultural Rights (CESCR), nagbigay sila ng detalyadong patnubay sa mga bansa hinggil sa kanilang obligasyong igalang, protektahan at tuparin ang karapatang magkaroon ng sapat na pagkain. Nabanggit din ng Komite na kasama ang karapatan sa mga sumusunod na magkakaugnay at mahahalagang salik o elemento ng karapatan sa sapat na pagkain: Availability, Accessibility, Adequacy, at Sustainability. 

AVAILABILITY o pagkakaroon ng agarang suplay ng pagkain. Ang bawat tao'y dapat makakuha ng sapat at dekalidad na pagkain, na maaaring mula sa palengke o direkta mula sa tanim, alagang hayop o sa dagat, at iba pang likas na yaman. Pagkaing nakapagpapalusog, at dapat walang nakakapinsalang sangkap at naaangkop sa kultura.

ACCESSIBILITY o madaling makuhang pagkain. Dapat ang pagkakaroon ng sapat na pagkain, ay walang diskriminasyon, na ang pagkain ng mayaman ay kaya ring kainin ng mahihirap. At ang presyo ng pagkain ay abotkaya ng mga bulnerableng sektor ng ating lipunan.

ADEQUACY o pagiging sapat ng pagkain. Dapat hindi kulang, at sapat ang pagkain kung saan kayang kumain ng tao, kahit na dukha, ng tatlong beses sa isang araw, at busog sila.

SUSTAINABILITY o tuloy-tuloy na paglikha ng pagkain. Dahil ang mga tao'y kumakain araw-araw, dapat na patuloy din ang paglika ng pagkain. Dapat nating pasalamatan ang lahat ng magsasaka dahil kung wala sila, wala tayong kakainin araw-araw. 

Sabi nga, di natin kailangan ng abugado o doktor araw-araw, ngunit kailangan natin ng magsasaka araw-araw. Kaya salamat sa lahat ng magsasaka, mangingisda, magtutubo, magninyog, at mga manggagawang patuloy na lumilikha ng pagkain. Mabuhay kayo! 

Pinaghalawan: 

https://www.escr-net.org/rights/food

https://www.ohchr.org/EN/Issues/ESCR/Pages/Food.aspx

* Ang maikling artikulong ito'y inihanda at unang nilathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Abril 1-15, 2020, pahina 2.
* Ang mga litrato ay mula sa fb, at nauna nang nalathala sa Taliba ng Maralita, isyu ng Marso 16-31, 2020.

Ang Hasik ng Katipunan, ang Buklod ng BMP, at ang KASAMA ng KPML

ANG HASIK NG KATIPUNAN, ANG BUKLOD NG BMP, AT ANG KASAMA NG KPML

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

May ninuno pala ang BUKLOD ng Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP) at ang dating KASAMA ng grupong Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML). Ito ang HASIK ng KKK o Katipunan nina Gat Andres Bonifacio.

Sa aklat na "Kartilyang Makabayan: Mga Tanong at Sagot Ukol Kay Andres Bonifacio at sa KKK" na sinulat ni Hermenegildo Cruz, ay nabanggit ang pagbubuo ng Hasik na maihahalintulad sa pagbubuo ng Buklod ng BMP, at dating KASAMA (Kapatiran ng mga Sosyalistang Aktibistang Maralita), ng KPML na binago na't ginawa na ring Buklod na ibinatay sa BMP. Sa pahina 21 ng nasabing aklat ay nasusulat: 

25. - Sa papaanong paraan ginagawa ang pagkuha ng kasapi? - Sa bawa't pook ay nagtatayo ng isang wari'y lupon na kung tawagin ay "Hasik" na binubuo ng tatlo katao na parang tatlong tungko. Ang "Hasik" na ito ang siyang sa inot-inot ay nanghihikayat upang may sumapi sa "Katipunan". Pagdamidami na ng mga kasangayon ay saka pa lamang itinatayo ang "Balangay" na pinamumunuan ng isang lupon na ang mga tungkulin ay tulad din ng sa Kataastaasang Lupon. Ang mga "Hasik" na yaon ay di na ipinagpatuloy ng malapit na ang tangkang panahon sa paghihimagsik, pagka't ang mga taong baya'y halos naguunahan nang sila'y mapabilang sa "Katipunan".

Sa aklat na “Andres Bonifacio: Buhay at Pakikibaka” na nalathala noong ika-150 kaarawan ni Gat Andres Bonifacio noong Nobyembre 30, 2013, pahina 21, ay nakasulat naman:

“Sa larangang pang-organisasyon, isinaayos ang balangkas ng kilusang lihim sa pamamagitan ng sistemang hasik o tatsulok. Ang “Hasik” na ito ang matiyagang nanghihikayat ng bagong miyembro ng Katipunan. Kapag marami-rami na ang kasang-ayon ay saka itinatayo ang “Balangay” na pinamumunuan ng isang lupon na ang mga tungkulin ay tulad din ng sa Kataastaasang Lupon.”

Ang pagbubuo ng Buklod ng BMP ay naisulat ng namayapang Ka Popoy Lagman sa akda niyang PAGKAKAISA na nalathala sa magasing Tambuli ng BMP noong Disyembre 1998. Halina't sipiin natin ang ilang bahagi nito:

"Dapat ay mas madali ang magbuo ng grupo o sirkulong pampulitika ng lima hanggang sampu katao sa bawat kompanya (tawagin natin na mga buklod) kaysa magbuo ng unyon na kinakailangang dumaan sa mga ligal at teknikal na proseso. Upang mapatampok ang pampulitikang tungkulin at katangian ng BMP, mas wasto at mas mahusay na ang magiging ispesyalisasyon nito ay ang pagbubuo ng network ng mga grupo o sirkulong pampulitika sa pinakamaraming kompanyang maaabot nito na mas nakatuon sa pampulitikang pagkamulat, pagkakaisa, pagkakaorganisa at pakikibaka ng masang manggagawa bilang uri."

"Oryentasyon ng mga buklod na ito ang aktibong paglahok sa pang-unyong pakikibaka nang hindi binabago ang prinsipal na diin sa pampulitikang pag-oorganisa. Bawat lider, organisador at aktibista ng BMP ay dapat magkaroon ng mga target na kompanyang tatayuan nila ng mga buklod. Dapat ay walang tigil ang araw-araw na pagbubuo ng mga buklod na ito hanggang sa malatagan natin ang mayorya ng mga kompanya sa buong bansa ng ganitong network ng sosyalistang pagkakaisang makauri bilang preparasyon sa paglubha ng krisis ng globalisasyon at pag-igpaw ng kilusan ng uring manggagawa sa antas ng pampulitikang pakikibaka."

Sa bahagi naman ng KPML, binuo noon ang KASAMA upang maipalaganap ang makauring pagkakaisa ng mga maralita bilang proletaryado at ng uring manggagawa sa kabuuan. Katatampukan ang KASAMA ng pag-oorganisa at pampulitikang pagmumulat. Ayon sa dokumentong Oryentasyon ng KASAMA: "Ang KASAMA ay isang pampulitikang grupo o sirkulo (mga 5-10 katao) ng mga mulat na maralita sa loob ng isang lokal na organisasyon at komunidad na kinikilusan ng KPML, o kaya'y mga indibidwal na maralitang wala pang organisasyon sa isang komunidad."

"Binuo ang KASAMA bilang katuwang ng KPML sa pagkokonsolida sa ating mga kinikilusang komunidad. Pagkat sila ang mga mulat (may mataas na pampulitikang kamalayan) na maralita sa loob ng kanilang mga lokal na organisasyon, pangungunahan nila ang kanilang samahan sa mga pagkilos sa loob at labas ng kanilang mga komunidad, at magsasagawa ng pagmumulat sa hanay ng kasapian at maging sa iba pang organisasyon at mga kalapit pang komunidad. Ang mga KASAMA ang siyang magiging gulugod sa pag-oorganisa at pagkokonsolida ng ating organisasyon at mga komunidad na kinikilusan."

Sa ngayon, napagpasyahan na ng KPML na mas mainam na gamitin ang Buklod, at pinalitan na ang katawagang Kasama bilang pagtalima sa atas ng BMP, kung saan kasaping organisasyon ang KPML, na magtayo ng Buklod sa mga komunidad ng maralita upang palakasin ang sosyalistang kilusan.

Maraming salamat sa Katipunan, at may pinagmanahan pala ang BMP at KPML bilang mga mapagpalayang organisasyon tungo sa pagtatayo ng lipunang walang pang-aapi at walang pagsasamantala ng tao sa tao.

Mga pinaghalawan:

aklat na "Kartilyang Makabayan: Mga Tanong at Sagot Ukol Kay Andres Bonifacio at sa KKK" na sinulat ni Hermenegildo Cruz, (inilimbag, 1922), pahina 22

aklat na “Andres Bonifacio: Buhay at Pakikibaka” na nilathala ng Bonifacio 150 Committee (B150C)

http://popoylagman.blogspot.com/2009/07/pagkakaisa-akda-ni-ka-popoy-lagman.html

http://kpml-org.blogspot.com/2010/10/ang-pagbubuo-ng-kasama.html

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Marso 16-31, 2020, pahina 18-19.

Sonetong may taludturang 2-3-4-3-2

SONETONG MAY TALUDTURANG 2-3-4-3-2

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Eksperimentasyon ko sa paglikha ng soneto ang may ibang paraan ng saknungan at bilang ng taludtod.

Kay Petrarch o Italian sonnet ay may tigapat na taludtod sa una't ikalawang saknong, at tigatlo sa ikatlo't ikaapat na saknong, o 4-4-3-3, at may padrong A-B-B-A, A-B-B-A, C-D-E, C-D-E.

Kay Shakespeare o English sonnet naman ay may tigapat na taludtod sa unang tatlong saknong at dalawang taludtod naman sa ikaapat na saknong, o 4-4-4-2, at may padrong A-B-A-B, C-D-C-D, E-F-E-F, at G-G.

Ang mga unang gawa kong soneto ay sa ganyang padron ko sinunod. Subalit sa ngayon, napag-isip-isip kong gumawa ng sonetong may taludturang 2-3-4-3-2. Kaya may limang saknong ito. Ang una't ikalimang saknong ay may tigalawang taludtod. Ang ikalawa't ikaapat na saknong ay may tigatlong taludtod. At ang ikatlong saknong ay may apat na taludtod.

Ang mga nalikha kong sonetong naririto'y may padrong A-A, B-B-B, C-C-C, D-D-D, A-A. Mapapansin sa ikatlong soneto, na bagamat kapwa nagtatapos sa titik a ang ikalawa't ikaapat na saknong ay hindi ito magkatugma  dahil ang ikalawa'y may impit at ang ikaapat ay walang impit. Magkatugma ang daga at wala, ngunit hindi magkatugma ang daga at demokrasya.

Kung papansinin naman, ang ikalawang soneto'y isang tulang akrostiko, na ibig sabihin, ang mga unang titik ng bawat taludtod ay bumubuo ng isang salita o higit pa. Kaya kung iyong babasahin pababa ang mga unang titik ng bawat taludtod ng nasabing soneto, mababasa mo ang mga salitang "Ang Organisador".

Narito ang nilikha kong unang tatlong sonetong may bilang ng taludturang 2-3-4-3-2, na sa kalaunan ay madaragdagan pa ang mga sonetong likha sa ganitong pamamaraan:

(1) Soneto sa pagtatanim

nais kong magtanim ng puno upang may mapitas

nang sa gayon ang pamilya'y may makakaing prutas

simulan nating bungkalin ang lupang pagtatamnan

ng iwing pag-ibig sa ating lupang tinubuan

nang magbunga ito ng mabubuting mamamayan

ang lupang tinubuang dinilig ng luha't dugo

kaya dapat ibunga'y namumunong matitino

at itanim ang binhing may ginhawang mabubuo

na ibubunga'y kapayapaa't pagkakasundo

itanim ang punong may prinsipyong makatutulong

na di kayang tibagin ng sinumang tuso't buhong

nang asam na makataong lipunan ay yumabong

itanim ang magbubunga ng masarap na prutas

upang mga kakain ay lumusog at lumakas

(2) Soneto sa organisador

Animo'y agila kang naroon sa himpapawid

Na sa kalawakan ay may kung anong ihahatid

Gayong isa kang langay-langayang nakikibaka

Organisador na hangad baguhin ang sistema

Rebolusyonaryong kumikilos para sa masa

Ginagampanan mo ang itinalagang tungkulin

At tinataguyod ang niyakap na simulain

Nasa isip paano magtagumpay sa layunin

Isinasagawa ang bawat misyong dapat tupdin

Sa anumang samahan, kapwa'y iyong nililingap

At lagi kang kasama ng masa sa dusa't hirap

Di ka basta aatras sa labang inyong kaharap

Organisador kang maalam sa taktika't pihit

Risko man at problema'y kaharap sa bawat saglit

(3) Soneto sa dukha

tinuturing kayong iskwater sa sariling bayan

sapagkat dukhang walang sariling lupa't tahanan

kaya tinataboy kayong animo'y mga daga

ng naghahari-harian at masisibang pusa

wala kasi kayong pribadong pag-aari, wala

dangal ng burgesya'y nasa pribadong pag-aari

yaman ng uring elitista'y pinagmamapuri

tuklasin mo, maralita, bakit may naghahari

pribadong pag-aari ang sanhi bakit may uri

suriin mo't pag-aralan ang takbo ng sistema

ng lipunang animo'y may totoong demokrasya

na paraan ng kapital upang magsamantala

maralita, di ka iskwater sa sariling bayan

lumaban ka't itayo ang makataong lipunan

2.12.2020

Kwento - Magsabatas din ng National Liquid Waste Management ang pamahalaan

MAGSABATAS DIN NG NATIONAL LIQUID WASTE MANAGEMENT ANG PAMAHALAAN

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

“Mayroon nang National Solid Waste Management Commission na naitatag ang pamahalaan. Layunin nitong magpatupad ng pambansang patakaran para sa mandatoryong paghihiwalay ng basura sa pinagmulan at ang pagbabawas ng basura sa mga lokal na yunit ng pamahalaan. Itinatag ito sa pamamagitan ng Republic Act No. 9003, na kilala rin bilang Ecological Solid Waste Management Act of 2000. Bagama't may ‘of 2000’ ang batas, ito’y ipinatupad at nilagdaan noong Enero 26, 2001.” Ito ang pambungad na pananalita ni Mang Kanor sa pulong ng mga maralitang lungsod sa isyu ng kalikasan. “May tanong ba kayo?”

Nagtaas ng kamay si Ingrid, “Tanong ko lang po, kung may solid waste management hinggil sa paghihiwalay ng mga basura sa nabubulok at di nabubulok, di ba’t magandang may liquid waste management din na dapat pairalin ar isabatas?”

“Maganda ang katanungan ni Ingrid. Subalit maaari mo bang mas ipaliwanag pa sa amin ang iyong naiisip na iyan upang mas maunawaan pa namin,” ang sabi ni Mang Kanor.

“Tama, Ingrid, ipaliwanag mo’t bago lang sa pandinig ko iyan.” Sabi naman ni Pidyong.

“Ganito po iyon,” pagsisimula ni Ingrid. “Napakamahal na ng tubig galing sa gripo na binabayaran natin. Ang tubig pang-inom na iniinit pa natin, ang pampaligo, ang panghugas ng pinggan, ang tubig sa paglalaba, ang panglampaso sa sahig, ang pambuhos sa inidoro, ay pawang galing lahat sa gripo, malinis na tubig. Gayong pwede namang pambuhos sa inidoro at panglampaso sa sahig ang tubig ulan galing sa mga alulod. Kailangan lang nating may paglalagyan ng mga iyon. Sobra-sobra ang tubig ulan, nagbabaha pa nga, gayong libre lang ang tubig ulan. Iyan po ang sinasabi kong dapat mayroon din tayong batas hinggil sa liquid waste management upang nagagamit ang mga libreng tubig ulan.”

Patango-tango lang ang mga dumalo sa solid waste management.

Nagsalita si Pidyong, “Sang-ayon ako sa ganyang mungkahi. Pag nagbagyo ay bahang-baha sa kalsada ngunit hindi naman natin magamit ang baha dahil marumi. Pwede iyan sa inidoro basta salain, walang basurang babara sa ating mga inidoro. Distilled water ba ang tubig-ulan at maaari ba sa sasakyan tulad ng dyip na pinapasada ko?”

“Ayon sa pananaliksik, distilled water ang tubig ulan, subalit ingat pa rin sa paggamit nito sa makina ng sasakyan. Kung panlinis ng kotse, pupwede. Itanong natin iyan sa mga eksperto sa sasakyan.” Ani Ingrid. 

“Nagtanong si Ingrid na lumalabas ay isa nang mungkahi. Sino pa ang sususog o nais magdagdag?” Tanong muli ni Mang Kanor.

Nagtaas ng kamay si Kulas, “Sang-ayon ako kung sa mga lalawigan gagawin ang liquid waste management o yaong pagsalo ng tubig ulan. Mahirap kasi sa lungsod, pag naihian ng daga ang bubong, sasama sa tubig ulan sa alulod ang ihi. Ingat pa rin sa lestospirosis.”

Muling nagsalita si Ingrid, “Nabanggit ni Mang Kanor ang National Solid Waste Commission. Subalit wala naman tayong National Liquid Waste Commission na mamamahala naman sa mga tubig na di naman nagagamit ng tama, tulad nga ng tubig ulan, bagamat may Philippine Clean Water Act of 2004 (Republic Act No. 9275) na tayo.”

Nagsalita rin si Kulas, “Mungkahi ko, Ingrid, magsulat tayo ng petisyon hinggil sa iyong mungkahi at ipanawagan natin iyan sa ating mga mambabatas. Dapat lang tayong magkaisa at kumilos upang may ginagawa naman ang mga tutulog-tulog nating mga mambabatas.”

“Kaya ibig sabihin,” ani Mang Kanor, “hindi lang solid waste ang ating pagtutuunan ng pansin, kundi pati na liquid waste. Tama ba?”

“Tama po, Mang Kanor,” tugon naman ni Ipe na isa rin sa mga dumalo. “Kausapin din natin ang iba’t ibang samahang makakalikasan, tulad ng EcoWaste Coalition, Green Convergence, Ban Toxic, Philippine Movement for Climate Justice, Saniblakas ng Inang Kalikasan, at marami pang iba tungkol sa gagawin nating petisyon upang makatulong.”

“Mahaba-haba ring laban ito,” ani Mang Kanor, “Pati Kongreso at Senado ay ating kausapin sa ating panukala. Ayos ba sa inyo? Sana, Ingrid, ay masulat mo na ang mungkahi at magawa na ang petisyon.”

“Opo, susulatin ko po kaagad ang mungkahi bilang batayan ng ating petisyon, at sana po ay magtulong-tulong po tayo.”

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Enero 16-31, 2020, pahina 18-19.

Ang awiting "Isang Kahig, Isang Tuka"

ANG AWITING "ISANG KAHIG, ISANG TUKA"

Munting sanaysay ni Greg Bituin Jr.

Inilarawan ng awiting "Isang Kahig, Isang Tuka" ni Freddie Aguilar ang buhay ng isang dukha. Halina't tunghayan natin ang awit:

Ako ay isang anak mahirap

Lagi na lang akong nagsusumikap

Ang buhay ko'y walang sigla

Puro na lang dusa

Paano na ngayon ang buhay ko

Sa akin ay walang tumatanggap

Mababa raw ang aking pinag-aralan

Grade one lang ang inabot ko

No read, no write pa ko

Paano na ngayon ang buhay ko

Koro:

Isang kahig, isang tuka

Ganyan kaming mga dukha

Isang kahig, isang tuka

Ganyan kaming mga dukha

Itinulad sa manok na isang kahig, isang tuka, ang buhay ng maralita. Gayuman, maganda ang liriko ng awit pagkat naglalarawan ng buhay. Siya'y anak-mahirap na laging nagsusumikap, subalit pulos dusa ang kanyang nararanasan. Walang tumanggap sa trabaho, dahil mababa ang pinag-aralan. Grade one lang ang inabot, gayong lagi siyang nagsusumikap. Tila patama naman ang liriko ng awiting "Doon Lang" ni Nonoy Zuñiga, nang simulan niya ang awitin sa:

"Kung natapos ko ang aking pag-aaral

Disin sana'y mayron na akong dangal..."

Siyang tunay. Sa panahong ito'y mas pinakikinggan ka pag ikaw ay may pinag-aralan, at mas pinahahalagahan ang pagkatao mo. Subalit kinikilala lang ba ang dangal kung ikaw ay may pinag-aralan? Igagalang ka lang ba dahil nakasuot ka ng barong o necktie?

Sabi nga ng isang tatay, hindi mo kasalanan ang ikaw ay maging mahirap. Kasalanan mo pag namatay kang mahirap. Kaya ang iba ay nagsusumikap makaahon sa kahirapan. Subalit hindi lahat ng mahirap ay nagnanais magbago ang buhay, tamad, palainom.

Sa totoo lang, ang kahirapan ay di lang dahil ipinanganak kang mahirap, kundi may mga nagpapahirap, may nag-aangkin ng yaman ng lipunan na dapat ay para sa lahat. Kailangan nating baguhin ang bulok na sistema ng lipunan. Maging aktibo tayo sa pagbabago ng ating kalagayan, at pagpawi ng pribadong pag-aaring dahilan ng kahirapan sa lipunan.

* Ang sanaysay na ito'y nalathala sa Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Disyembre 1-15, 2019, p. 15.

Kwento - Halos pitong buwan ding naging pangulo ng bansa ang Supremo

HALOS PITONG BUWAN DING NAGING PANGULO NG BANSA ANG SUPREMO

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Tila tambayan na pag patay na oras ang karinderya ni Aling Tess kaya nag-uumpukan doon ang mga tulad nina Tino, Tano, at Trining, na pawang lider ng samahang magkakapitbahay sa kanilang lugar.

“Napanood ko sa sinehan noon ang pelikulang Bonifacio, Unang Pangulo. Totoo kaya iyon?” Bungad ni Trining.

Tumugon si Tino, “Ayon sa nabasa ko sa kasaysayan, naging Unang Pangulo ng bansa si Gat Andres Bonifacio noong matransporma na ang samahang Katipunan na rebolusyonaryong pamahalaan nang punitin ng mga Katipunero ang kanilang sedula hudyat ng himagsikan at paglaya ng bayan mula sa mga mananakop na Kastila. Naging pangulo siya mula Agosto 24, 1896, hanggang sa mapatalsik siya sa pwesto noong Kumbensyon sa Tejeros noong Marso 22, 1897.  Kaya bale pitong buwan ding naging pangulo ng bansa si Bonifacio.”

“Sino naman ang nagsabi niyan? May batas na ba ng pagkilala sa kanya bilang unang pangulo?” Tanong ni Trining. “Baka lumalabas ay propaganda lang iyan sa pelikula.”

“Sige, Tino, nais ka naming pakinggan. Baka may mapulot kami sa sasabihin mo.” Ani Tano.

“Ayon sa natatandaan ko, sa dinaluhan kong pulong noon nang magsalita ang historyador na si Dr. Milagros Guerrero, sinabi niyang mula sa pagiging lihim na samahan, ang Katipunan ay naging pambansang pamahalaan noong sumiklab ang Himagsikang 1896. Si Bonifacio ang epektibong kumilos bilang pinuno ng hukbo, naglabas ng mga atas, namamahala sa mga estratehiyang militar, at nag-oorganisa ng rebolusyonaryong istruktura. At kinilala rin siya ng ibang bansa bilang Presidente, tulad sa nalathala sa peryodikong Espanyol na La Ilustración Española y Américana, kung saan tinawag si Bonifacio bilang "Titulado (Presidente) de la República Tagala". Kaya ang pelikulang pinanood ni Trining na Bonifacio: Unang Pangulo, kung tutuusin ay batay sa mga saliksik ng mga historyador. Kaya parang isang kampanya talaga iyon upang kilalanin talaga si Bonifacio bilang unang pangulo.” Ang mahaba-habang pagtalakay ni Tino.

Patango-tango naman si Tano. Nakakunot noo naman si Trining habang natanaw niya ang anak na kabababa lang sa sinakyang traysikel.

“Teka, Trining. Kailan mo nga pala napanood ang Bonifacio: Unang Pangulo? Kailan ba iyan ipinalabas? Anong taon?” Tanong ni Tino.

Tinawag ni Trining ang kanyang anak na kadaraan lamang upang umuwi ng bahay. “Sandali, Tinay, kailan nga ba natin napanood ang Bonifacio: Unang Pangulo?”

Agad namang sumagot si Tinay, “Ang tanda ko, ‘Nay, pinalabas iyon sa Metro Manila Film Festival noong 2014. Pasko pa natin iyon napanood. Tanda ko pa dahil ga-gradweyt na ako niyan sa high school.”

“Salamat, anak. Limang taon na pala ang nakararaan.” Ani Trining.

Sumagot si Tino. “Naitanong ko lang dahil di ko pa iyon napanood. Nais kong malaman kung anu-anong eksena ang naroon. Dineklara ba siyang pangulo sa palabas?”

Si Trining, “Ang mas mabuti yata’y panoorin mo rin iyon upang masagot ang iba mong katanungan. Hindi ko na tanda ang mga detalye.”

“Sige, maraming salamat.”  Ani Tino.

Sumabat si Tano, “Ang mabuti pa yata’y mag-arkila tayo ng VHS o Betamax niyan upang sabay-sabay nating mapanood.”

“Hindi na uso ang VHS at Betamax ngayon, Tano.” Sabi ni Tino. “Baka sa Youtube, meron. Sige, panoorin natin, subalit sa ngayon, mas interesado akong malaman kung ano nang nangyari sa mga kampanya upang kilalaning unang pangulo ng bansa si Gat Andres Bonifacio. May panukalang batas na kaya sa Kongreso at Senado? Alamin pa natin.”

Sa gayon nagtapos ang kanilang huntahan.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Nobyembre 16-30, 2019, pahina 18-19.

Environmental Planning Day of the Philippines tuwing Nobyembre 8, imbes Yolanda, ibang bansa ang pinagbatayan

PROKLAMASYON BLG. 847 (nilagdaan Nobyembre 15, 2019)

DEKLARASYON NG NOBYEMBRE 8 BILANG

“ENVIRONMENTAL PLANNING DAY OF THE PHILIPPINES”

Opisyal na idineklara ng pamahalaan ang Proklamasyon 847 na ang Nobyembre 8 ay "Environmental Planning Day of the Philippines". 

Subalit bakit Nobyembre 8? Ayon sa batas, ito’y isinabay nila sa "World Town Planning Day”, subalit mas maganda sana, mula sa sariling karanasan ng bansa ang dahilan ng kanilang pagsasabatas nito. Dahil ang petsang ito’y paalala sa atin sa naganap na bagyong Yolanda noong Nobyembre 8, 2013 kung saan mahigir animnalibong katao ang sinasabing namatay sa Tacloban at mga karatig-pook. Di ba’t dapat talagang may “environmental planning” bilang paghahanda sa anumang kalamidad na mangyari, tulad ng lindol, baha, bagyo, at iba pa. Bakit hindi naisip ng mga mambabatas na sa naganap na Yolanda ang dahilan ng petsang Nobyembre 8? Wala ba silang malay sa ating kasaysayan? O wala silang pakialam? Dapat may pagpaplano talaga sa pangkapaligiran upang maiwasan ang ganitong nasabing trahedya. Sumapit man ang kaparehong lakas ng Yolanda o mas matindi pa, may kahandaan ang bansa upang di gayon karami ang mamatay.

‎Layunin ng nasabing batas na kilalanin ang mahalagang papel ng mga environmental planner sa paghubog ng ligtas, maayos, at napapanatiling komunidad. Itinataguyod din nito ang kamalayan ng publiko sa kahalagahan ng pagpaplano sa kapaligiran upang maiwasan ang mga sakuna at mapabuti ang pamumuhay sa bansa. ‎Ilan sa nilalaman nito ay isinalin natin sa wikang Filipino upang mabasa ng ating mga kapatid na maralita:

SAPAGKAT, ginagarantiyahan ng Artikulo II, Seksyon 16 ng Konstitusyon ang karapatan ng mga tao sa isang balanse at malusog na ekolohiya alinsunod sa ritmo at pagkakaisa ng kalikasan;

SAPAGKAT, ang Artikulo XIII, Seksyon 9 ng Konstitusyon ay nag-uutos na ang Estado, sa pamamagitan ng batas at para sa kabutihang panlahat, ay dapat magsagawa, sa pakikipagtulungan sa sektor ng publiko, ng isang patuloy na programa ng reporma sa lupang urbano at pabahay, na magbibigay ng abot-kayang disenteng pabahay at mga pangunahing serbisyo sa mga mamamayang kapus-palad at walang tirahan sa mga sentrong urbano at mga lugar ng resettlement;

SAPAGKAT, kinikilala ng Republic Act No. 10587 o ang "Environmental Planning Act of 2013," ang kahalagahan ng pagpaplanong pangkapaligiran sa pagbuo ng bansa at pag-unlad ng ekonomiya;

SAPAGKAT, ang Nobyembre 8 ay ipinagdiriwang sa buong mundo bilang "World Town Planning Day," upang isulong ang kamalayan ng publiko at propesyonal sa lokal at internasyonal na pagpaplano, at upang mapataas ang kamalayan sa mga epekto sa kapaligiran na nagreresulta mula sa pag-unlad ng mga lungsod at teritoryo…

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Nobyembre 16-30, 2019, pahina 2.

Kwento - Sana'y sa Lungsod ng Tacloban ganapin ang COP 25

SANA’Y SA LUNGSOD NG TACLOBAN GANAPIN ANG COP 25

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

“Matindi pala ang nangyari kung saan gaganapin ang COP 25 o ‘yun bang Conference of Parties. Ito ‘yung pulong taon-taon na ginaganap ang daigdigang pulong hinggil sa klima. Sana’y sa Lungsod ng Tacloban ganapin ang COP 25 dahil biglang umatras ang bansang Chile.” Ani Teng.

Sumagot si Myra, “Ngunit mabagal ang Pilipinas sa ganyan, lalo na’t malaking gastos na naman iyan at wala sa nilagdaang taunang badyet kaya mahirap ang iniisip mo.”

“Sabagay, tama ka, Myra,” pagpapatuloy ni Teng, “Mukhang suntok sa buwan ang naiisip ko. Tingin ko nga, wala pang bansa mula sa ASEAN ang nag-host ng COP. Kung meron man, di ko pa nasaliksik.”

“Saan pala gaganapin ang COP 25 kung hindi na sa Chile? At saka bakit umatras ang Chile sa pag-host?” Agad na tanong ni Myra.

Sumagot si Teng na animo’y reporter, “Ayon sa mga ulat, opisyal na napili ang Chile na mag-host ng COP 25 noong Disyembre 2018 sa pagtatapos ng COP 24 sa Katowice, Poland. Ito’y matapos bawiin ng Brazil ang alok nitong mag-host, at napili ang Chile upang pumalit sa pagkapangulo para sa kumperensya ng 2019. Ang kumperensya ay orihinal na nakatakdang maganap sa Santiago, Chile, mula Disyembre 2–13, 2019. Dahil sa malawakang kaguluhan sa bansang Chile at mga protesta sibil, inanunsyo ng Pangulo ng Chile na si Sebastián Piñera nitong Oktubre 30 lang na hindi na magho-host ang Chile ng summit.”

“Ganoon ba? E, di saan na ang COP 25?” Muling tanong ni Myra.

Si Teng, “Ayon sa nabasa ko, agad na nag-alok ang Spain nitong Nobyembre 1 na mag-host ng kumperensya sa Madrid sa itinakdang petsa, bagamat pinanatili ng Chile ang pagkapangulo ng COP 25, na pinalitan ng pangalang Chile-Madrid COP25. Magaganap ang COP 25 sa Feria de Madrid (IFEMA) sa Espanya sa darating na Disyembre 2-13.”

Narinig pala sila ni Mulong na kumakain ng pansit sa kabilang mesa, at sumabat ito. “Palagay ko, tama si Myra. Mabagal talaga ang Pilipinas sa ganyan. Ngunit maganda sana kung sa Tacloban ganapin ang COP 25 dahil isa iyan sa dahilan ng pag-iyak ni Yeb Saño sa United Nations sa kasagsagan ng Yolanda, kung saan siya ang kinatawan ng Pilipinas sa mga pandaigdigang usapan hinggil sa klima. Isa pa, commissioner siya dati ng Climate Change Commission. Na-Yolanda kasi ang kapatid niya.”

“Ganyan pala ang halaga ng Tacloban kung magiging venue siya ng COP. Lalo na’t higit limang libo, kung di man sampung libo, ang opisyal  na bilang ng namatay dahil sa pananalasa ng bagyong Yolanda noong Nobyembre 8, 2013. Mas mararamdaman ng mga delegado ng COP 25 kung bakit dapat talagang lutasin ang isyu ng klima, lalo na kung paano hindi umabot ng 1.5 degri ang pag-iinit pa ng mundo.” Sabi ni Myra.

“Siyang tunay, Myra,” ani Mulong. “Bagamat hindi pa marahil iyan mangyayari sa ating panahon. Maliban kung igigiit ng ating mga lider na dumadalo sa taunang COP na dalhin sa Pilipinas ang pulong, halimbawa, ipanawagan ni dating Commissioner Yeb Saño na sa Ground Zero ng Yolanda naman ganapin ang COP, baka may mangyari.”

“May mungkahi ako,” ani Teng. “Ano kaya kung kausapin natin si Sir Yeb? O kaya sina Sir Ian ng Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ) at baka may mangyari sa ating naiisip.”

“Subalit sila’y nasa non-government organization o NGO,” sagot ni Myra. “Baka sa mismong Climate Change Commission tayo mag-lobby.”

“Asa ka pa? Sabagay, noong si Sir Yeb ang naroon at nang manalasa ang Yolanda, malaki ang posibilidad na mangyari iyan,” ani Mulong.

“Ganito na lang,” ani Teng, “Gagawa ako ng petisyon na nakasaad ang ating kahilingan, at papirmahan natin sa mga tao. Kung makalikom tayo kahit isang milyong pirma, aba’y baka matupad ang ating naiisip.”

“Sige, sulatin mo, at magpulong agad tayo para sa petisyon at pagpapapirma,” ani Myra. Sumang-ayon naman ang mga kausap.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Nobyembre 1-15, 2019, pahina 18-19.