Isang pelikula at isang talambuhay sa MET

ISANG PELIKULA AT ISANG TALAMBUHAY SA MET

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Dalawang palabas ang pinanood ko ngayong araw sa Metropolitan Theater sa Maynila. Ang una ay ang pelikulang Kakaba-kaba ka ba? At ang ikalawa'y ang Del Mundo hinggil sa talambuhay ni Clodualdo Del Mundo Jr. Bago ang pagpapalabas ng dalawang nabanggit ay may tatlong bidyo ng patalastas hinggil sa MET na ang nagpapaliwanag at si Ginoong Boy Abunda.

Ang Kakaba-kaba ka ba? ay pinagbidahan nina Christopher De Leon, Charo Santos, Jay Ilagan, at Sandy Andolong. Hinggil iyon sa hinahanap na casette tape ng mga kasapi ng isang malaking grupo. Nagkaroon din ng konsyerto sa dulo na siyang ikinahuli ng mga masasamang loob.

Ang Del Mundo naman ay dokumentaryo hinggil sa talambuhay ng screenplay writer na si Clodualdo Del Mundo Jr., ang anak ng batikang manunulat na si Clodualdo Del Mundo.

Matapos ang dokumentaryong Del Mundo ay nagkaroon pa ng talakayan ng isang oras kung saan naging tagapagsalita mismo si Clodualdo Del Mundo Jr., at ang director ng pelikula. Doon at marami akong natutunan, lalo na ang mga payo sa pagsulat ng mga dayalogo, na karaniwan ko nang ginagawa sa maikling kwentong nalalathala sa publikasyong Taliba ng Maralita ng grupong Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML).

Nagsimula ng ikasampu ng umaga at natapos ng alas-dose ng tanghali ang pelikula, at nananghalian ako sa mga karinderya sa ilalim ng LRT Central station. Bumalik ako ng ala-una y media ng hapon sa MET. Ikalawa ng hapon nagsimula ang palabas na Del Mundo. Natapos ng ikaapat ng hapon, at sinundan ng talakayan. Ikalima na ng hapon nang matapos ang talakayan. Kayrami kong natutunan kaya nagtala ako ng ilang punto sa aking munting kwaderno.

Bilang makata at panitikero, pag may oras talaga'y binibigyan ng panahon ang panonood ng pelikulang Pilipino bilang suporta sa mga artista at manunulat, nobelista at makata, director at kwentista.

Dahil ang pelikula at tula ay sining. Tulad din ng dokumentaryo at kwento ay sining.

Malaking bagay na nakapunta ako sa MET ngayong araw dahil nagkaroon ako ng positibong pananaw ukol sa kinakaharap kong kalagayan. Pulos tula na lang at rali ako sa araw-araw. Binigyan ako ng payo sa aking napuntahan. Bakit hindi ko subukang magsulat ng screenplay?

Nitong nakaraang taon lang ay tumugon ako sa panawagang sumali sa Screenwriting Workshop ni Ricky Lee. Magsulat daw ako ng pinakamalungkot na pangyayari sa buhay ko at ipasa.

Tumugon naman sila sa pamamagitan ng email. Hindi ako nakuha. Gayunman, naisip kong balikan at basahin na ng seryoso ang nabili kong aklat na Trip to Quiapo, na scriptwriting manual ni Ricky Lee. Nakapagbigay sa akin ng inspirasyon si Prof. Doy Del Mundo Jr. Mas kilala ko ang kanyang amang si Clodualdo del Mundo, na noong una'y akala ko'y tungkol sa kanyang ama bilang manunulat.

Isa sa kanyang inilahad na ang pelikulang Pepot Artista ay naisulat na niya noong 1970 at naisapelikula lang noong 2005. Tatlumpu't limang taon ang pagitan.

Kasama rin siya sa lumikha ng pelikulang Maynila sa Kuko ng Liwanag, na nagdiwang ng ikalimampung taon (1975-2025) noong nakaraang taon. Nagkaroon umano ng pagbabago sa nobelang Sa Mga Kuko ng Liwanag ni Edgardo Reyes at sa pelikulang Maynila sa Kuko ng Liwanag, Ito ang nais kong mabatid. Kaya panonoorin ko ang pelikula at babasahin ang nobela.

Ilan sa mga natutunan ko ay:

1. Pag-aralan ang kamera, ang editing

2. Magbasa ng how to make films

3. If you want it done, you have to direct it yourself

4. Magbasa ng literary arts or something creative

5. Pag-aralan ang pilosopiya at kasaysayan

6. Understanding your character, education, background, attributes, dialogue

6. Ang pelikula ay di lang aliwan, kundi kung mayroon kang sasabihin, o sasabihing makabuluhan

7. expensive ang film making

8. dapat ay accessible sa iyo ang paksa mo

9. at marami pang ibang hindi ko maalala subalit nasa aking puso

Bago ako umalis ng MET ay nagkita kami roon ni Prof. Vim Nadera ng UP at kolumnista rin sa magasing Liwayway at isa sa mga naging guro ko sa pagtula. Nakaalis ako ng MET pasado alas-singko ng hapon.

01.18.2026

Ang tatlo kong aklat ng U.G.

ANG TATLO KONG AKLAT NG U.G.

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Dapat sana'y apat na ang aklat ko hinggil sa underground, subalit hindi ko na makita ang kopya ko ng Notes from the Underground ng Rusong manunulat na si Fyodor Dostoevesky. Ang mayroon ako ngayon ay ang tatlong aklat hinggil sa mga rebolusyonaryong Pilipino.

Ang dalawa'y nakadaupang palad ko ng personal noong sila'y nabubuhay pa, at ang isa'y di ko nakilala subalit kapwa ko taga-Sampaloc, Maynila. Si Ka Popoy Lagman (Marso 17, 1953 - Pebrero 6, 2001) ay naging pangulo ng Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP). Si Dr. Francisco "Ka Dodong" Nemenzo (Pebrero 9, 1935 - Disyembre 19, 2024) naman ay pangulo ng Laban ng Masa (LnM), at dating pangulo ng Unibersidad ng Pilipinas (UP). Habang si Edgar Jopson (Setyembre 1, 1948 - Setyembre 21, 1982) ay isang dating lider-estudyante noong panahon ng Batas Militar. Noong bata pa ako'y bumibili kami ng tatay ko sa kanilang grocery, ang Jopson Supermarket sa Bustillos, matapos naming magsimba sa Loreto Church.

Kaya malaking karangalan na magkaroon ng kanilang mga aklat, o aklat tungkol sa kanila.

Ang una'y ang Ka Popoy: Notes from the Underground, Collected Writings of a Working Class Hero. Nabili ko ito sa opisina ng Partido Manggagawa (PM) noong Agosto 11, 2006 sa halagang P300. May sukat itong 5.5" x 8.5" at umaabot ng tatlong daang pahina, kasama na ang naka-Roman numeral. Naglalaman ito ng walong kabanata, kabilang ang tinatawag na counter thesis.

Ang ikalawa'y ang Notes from the Philippine Underground ni Ka Dodong Nemenzo. Nabili ko ito sa Philippine Book Festival sa SM Megamall noong Marso 14, 2025 sa halagang P550. Inilathala ito ng UP Press. May sukat itong 6" x 9", at naglalaman ng 368 pahina, kasama na ang naka-Roman numeral. Ang naritong labintatlong kabanata ay hinati sa tatlong bahagi: I. Histories; II. Political Conjunctures; at III. Perspectives.

Ang ikatlo'y ang U.G. The Underground Tale, The Life and Struggle of Edgar Jopson, Third Edition, na sinulat ni Benjamin Pimentel. Nilathala ng Anvil Publishing, nabili ko ito sa National Book Store sa Malabon City Square nito lang Enero 8, 2026 sa halagang P395. May sukat itong 5" x 8" at naglalaman ng 256 pahina, kabilang ang naka-Roman numeral na 28 pahina. Binubuo ito ng siyam na kabanata. May mga dagdag na sulatin din ang dalawang anak ni Edjop na sina Joyette at Teresa Lorena, akda ng asawa niyang si Joy, sulatin ng direktor ng pelikulang Edjop na si Katski Flores, sanaysay ng aktor na si Elijah Canlas na gumanap na Edjop, sanaysay ni Kakie Pangilinan na gumanap na Joy, sulatin ni Oscar Franklin Tan, at sulatin ni Pete Lacaba. Sa dulo ng aklat ay mga litrato mula sa Edjop: The Movie.

Tatlong mahahalagang aklat, para sa akin, na dagdag sa munti kong aklatan.

01.14.2026

E-Jeep pala, hindi Egypt

E-JEEP PALA, HINDI EGYPT

"Sumakay kami ng Egypt!" Sabi ng kaibigan kong dating OFW.

"Buti, dala mo passport mo." Sabi ko.

Agad siyang sumagot. "Bakit ko naman dadalhin ang passport ko, eh, sinundo ko lang naman ang anak ko upang mamasko sa iyo."

"Sabi mo, galing kayong Egypt.." Ani ko.

"Oo, e-jeep ang sinakyan namin punta rito."

"Ah, 'yung minibus pala ang tinutukoy mo. E-jeep, electronic jeep, at hindi bansang Egypt."

@@@@@@@@@@

e-jeep at Egypt, magkatugmâ

isa'y sasakyan, isa'y bansâ

pag narinig, singtunog sadyâ

kung agad mong mauunawà

ang pagkagamit sa salitâ

pagkalitô mo'y mawawalâ

ang dalawang salita'y Ingles

mundo'y umuunlad nang labis

sa komunikasyon kaybilis

bansang Egypt na'y umiiral

sa panahong una't kaytagal

nasa Bibliya pang kaykapal

bagong imbensyon lang ang e-jeep

kahuluga'y electronic jeep

kuryente't di na gas ang gamit

- gregoriovbituinjr

01.10.2026

Haring Bayan

HARING BAYAN

Napanood ko nitong Nobyembre 27, 2025 sa UP Film Center ang palabas na Lakambini, hinggil sa talambuhay ng ating bayaning si Gregoria de Jesus, o Oriang.

May tagpo roon na nang dumalaw si Gat Andres Bonifacio sa isang bayan, may sumisigaw roon ng "Mabuhay ang Supremo! Mabuhay ang Hari ng Bayan!"

Na agad namang itinama ni Gat Andres. "Haring Bayan!"

Inulit uli ng umiidolo sa kanya ang "Mabuhay ang Hari ng Bayan!" At itinama uli siya ng Supremo, "Haring Bayan!"

Mahalaga ang pagwawastong ito. Walang hari sa Pilipinas. Ang tinutukoy ni Bonifacio na hari ay ang malayang bayan, ang Haring Bayan o sa Ingles ay Sovereign Nation, hindi King of the Nation.

- gregoriovbituinjr.

01.07.2026

Anekdota sa polyeto ni Heneral Gregorio Del Pilar

ANEKDOTA SA POLYETO NI HENERAL GREGORIO DEL PILAR

Maikling sanaysay at saliksik ni Gregorio V. Bituin Jr.

Binabasa ko ang aklat ng mga sanaysay ni National Artist Nick Joaquin hinggil sa sampung bayani ng bansa sa aklat niyang A Question of Heroes nang mabasa ko ang isang anekdota hinggil kay Gregorio del Pilar, bago pa siya maging heneral. Nasa pahina 184 iyon ng nasabing aklat.

Estudyante pa lang noon si Gregorio Del Pilar sa Ateneo nang maging kasapi ng Katipunan. Naroon siya sa bahay ng Katipunerong si Deodato Arellano sa Tondo nang iatang sa kanya ang tungkuling pamamahagi ng polyeto ng Katipunan.

Noong minsang siya'y nasa Malolos na may dalang bulto ng polyeto ng paghihimagsik, ipinalit niya iyon sa kontra-rebolusyong polyeto ng Simbahan. Kaya noong sumapit ang araw ng Linggo, nakita ni Goyo na ipinamamahagi na ng kura ang kanyang ipinalit na polyeto.

Ganyan pala kahusay mag-isip at kumilos si Gregorio Del Pilar, ang batang heneral ng himagsikan na napatay sa murang edad na 24 sa Pasong Tirad.

Ibig sabihin, ang ganyang husay niya ang nagdala sa kanya upang maging heneral siya sa murang edad at pagkatiwalaan sa mga delikadong tungkulin.

Kumatha ako ng munting tula hinggil sa anekdotang ito:

ANG POLYETO NI GREGORIO DEL PILAR

isang anekdota ang nabasa ko

sa katukayong bayaning Gregorio

Del Pilar noong magsimula ito

bilang estudyanteng Katipunero

ang tinanganang tungkulin paglaon

mamahagi ng polyeto ang misyon

sa Malolos, polyetong hawak noon

sa simbahan ay sinalisi iyon

kaya imbes polyeto ng simbahan

ay naging polyeto ng himagsikan

habang kura'y pinamahagi naman

iyon sa nagsimba kinalingguhan

ganyan kahusay mag-isip ang pantas

na Goyo, may estratehiya't angas

taktika ng kaaway pinipilas

hanggang mapatay siya sa Tirad Pass

01.04.2026

Typo error sa talambuhay ng Katipunerong si Aurelio Tolentino

TYPO ERROR SA TALAMBUHAY NG KATIPUNERONG SI AURELIO TOLENTINO

Maikling sanaysay at saliksik ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nabili ko ang nobelang MARING ng mangangatha at Katipunerong si Aurelio Tolentino noong Disyembre 29, 2021 sa Popular Bookstore sa Lungsod Quezon. Nasa 72 pahina, may sukat na 5.5" x 7.75", nabili ko sa halagang P50.00.

Nakareserba lang iyon sa munti kong aklatan na nais kong basahin, lalo na't bihira nang makakita ng ganitong nobela ng isang Katipunero. Makalipas ang mahigit apat na taon ay ngayon ko lang ito napagtuunan ng pansin. Sa madaling salitâ, ngayon ko lang binasa.

Una kong binasa ang kanyang talambuhay na nasa likuran ng aklat. Subalit napansin kong may mali. Sa huling dalawang pangungusap ng ikaapat na talata ay nakasulat:

"Nangasawa ni Tolentino si Natividad Hilario noong 1918 at nagkaroon sila ng apat na anak. Namatay siya noong Hulyo 5, 1915."

Bukod sa salitang "Nangasawa" na dapat marahil ay "Napangasawa", ang mas matinding typo error ay ang petsang 1918. Kung namatay si Tolentino noong 1915, patay na siya noong nakapangasawa siya noong 1918.

Alin ang typo error? Ang 1915 ba o ang 1918?

Kayâ dapat pa nating saliksikin ang totoong petsa noong siya'y ikinasal at ang petsa ng kanyang kamatayan. Subalit dalawang ulit binanggit ang petsa ng pagkamatay niya sa likuran ng aklat: nasa unang talata kung saan nakapanaklong ang petsa ng kaarawan niya't kamatayan, kasunod ng kanyang pangalan; at sa huling talata.

Kaya marahil ang mali ay ang taon noong siya'y ikinasal. Saliksikin natin kung anong tama.

Nang sinaliksik ko sa https://philippineculturaleducation.com.ph/tolentino-aurelio-v/, gayon din ang typo error. Parang nag-copy-and-paste lang ang nagsulat o naglagay nito sa internet nang hindi napuna ang pagkakamali. 

Baka naman 1908 sila ikinasal at hindi 1918, (ang 0 ay naging 1) dahil patay na nga si Aurelio noong 1915, tatlong taon bago sila ikasal.

Sa Sunstar.com, sa kawing na https://www.sunstar.com.ph/more-articles/tantingco-guagua-and-aurelio-tolentino#google_vignette na nalathala noong Enero 15, 2010 ay wala namang nakasulat na petsa ng kasal. Ito ang nakasulat: "He married fellow Kapampangan Natividad Hilario and had four children (Cesar, Corazon, Raquel and Leonor).  Only Raquel, now 97, is still alive and residing in Australia with son Rene Vincent." Subalit wala ang petsa kung kailan sila ikinasal.

Gayunpaman, mabuti't natagpuan natin ang ating hinahanap. Iyon ay nasa isang 11-pahinang dokumentong may pamagat na "Survival and Sovereignty: Forces on the Rise of Aurelio Tolentino's Novels" na inakda ni Ms. Loida L. Garcia ng Bataan Peninsula State University, na nasa kawing o link na https://papers.iafor.org/wp-content/uploads/papers/accs2019/ACCS2019_45346.pdf. Isa iyong mahalagang dokumento ng The Asian Conference on Cultural Studies noong 2019. 

Ayon sa pahina 3, sa unang pangungusap sa ikatlong talata ng nasabing dokumento ay nakatala: "Along with the stated reasons and more, Tolentino, recorded as newly married in 1907, opted to leave his birthplace and reside in Manila together with his family and venture into a printing press business for economic security."

Dahil wala namang nabanggit na nakapangasawa siya ng ibang babae bukod kay Natividad Hilario, 1907 siya ikinasal kay Natividad Hilario kung saan nagkaroon siya ng apat na anak. Wala mang tiyak na petsa subalit ang taon na ang siyang kasagutan sa typo error sa aklat na dapat maitama.

Kaya hindi 1918, kundi 1907 ikinasal si Tolentino, walong taon bago siya mamatay.

Ang panulat na Baybayin, ayon kina Bonifacio at Rizal

ANG PANULAT NA BAYBAYIN, AYON KINA BONIFACIO AT RIZAL

Maikling sanaysay at saliksik ni Gregorio V. Bituin Jr.

Hindi nila tinawag na baybayin ang lumang paraan ng pagsulat ng ating mga ninuno. Subalit mahihiwatigan agad na iyon ay Baybayin kung babasahin nating mabuti ang nilalaman ng mga sinulat ng ating mga bayaning sina Gat Andres Bonifacio at Gat Jose Rizal.

Inilahad mismo iyon ni Bonifacio sa unang talata pa lamang ng kanyang akdang "Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog". "Itong Katagalugan, na pinamamahalaan noong unang panahon ng ating tunay na mga kababayan, noong hindi pa tumutuntong sa mga lupaing ito ang mga Kastila, ay nabubuhay sa lubos na kasaganaan, at kaginhawahan. Kasundo niya ang mga kapitbayan at lalong-lalo na ang mga taga-Hapon. Sila ay kabilihan at kapalitan ng mga kalakal, malabis ang pagyabong ng lahat ng pinagkakakitaan, kaya’t dahil dito’y mayaman ang kaasalan ng lahat. Bata’t matanda at sampu ng mga babae ay marunong bumasa at sumulat ng talagang pagsulat nating mga Tagalog."

Inilahad din ito ni Rizal sa ikadalawampu't limang kabanata ng Noli Me Tangere. Sa buod, nagsadya si Ibarra sa bahay ni Pilosopo Tasyo at nakita niyang ito'y nagsusulat. Itinanong ni Ibarra kung bakit siya nagsusulat sa paraang hieroglipiko na hindi naman naiintindihan ng iba. Sinagot siya ni Pilosopo Tasyo na ito'y isinulat sa Pilipino na para sa susunod na henerasyon.

"At bakit kayo sumusulat kung ayaw ninyong mabasa?"

"Sapagkat hindi ako sumusulat ukol sa salinlahing ito. Sumusulat ako sa ibang panahon. Kapag nabasa ako ng salinlahing ito, susunugin nila ang mga aklat ko, ang ginawa ko sa buong buhay ko. Sa kabilang dako, ang salinlahing babasa sa titik kong ito ay isang salinlahing marunong, mauunawaan ako, at sasabihing: 'Hindi lahat ay natulog sa gabi ng ating mga ninuno!"...

"At sa anong wika kayo sumusulat?" tanong ni Ibarra nang tumigil ang matanda.

"Sa ating wika, sa Tagalog."

Kung aaralin natin ang ating kasaysayan, malinaw na tinutukoy ni Bonifacio sa "talagang panulat nating mga Tagalog" ay Baybatin. Habang sa nobela ni Rizal, ang hieroglipikong isinulat ni Pilosopo Tasyo ay Baybayin din, dahil sumusulat siya "sa ating wika, sa Tagalog."

Sa nobelang Tasyo ni Ed Aurelio C. Reyes, historyador at siyang pasimuno ng Kaisahan sa Kamalayan sa Kasaysayan (Kamalaysayan) kung saan kasapi ang inyong lingkod, tinalakay niyang Baybayin ang tinutukoy rito ni Pilospong Tasyo. At kaya Tasyo, ibig sabihin ay Tayo.

01.03.2026

Mga sanggunian:

https://gatandresbonifacio.blogspot.com/2010/05/ang-dapat-mabatid-ng-mga-tagalog.html 

aklat na Noli Me Tangere, salin ni V. S. Almario; ang orihinal na Kabanata 25 ay ginawa niyang Kabanata 26 dahil ang ipinalit ni Almario sa Kabanata 25 ay ang nawawalang ika-10 Kabanata na may pamagat na Elias at Salome, o ang kabanatang tinanggal noon ni Rizal upang mapagkasya ang bayad sa imprentahan

2026: Ika-120 anibersaryo ng kamatayan ng tatlong propagandista

2026: IKA-120 ANIBERSARYO NG KAMATAYAN NG TATLONG PROPAGANDISTA

Maikling sanaysay at saliksik ni Gregorio V. Bituin Jr.

Tatlong bayaning Pilipino at magkakasama sa Kilusang Propagandista ang namatay noong 1896. Kaya ngayong 2016, gugunitain natin ang kanilang ika-120 anibersaryo ng kamatayan.

Ang tatlong bayaning propagandista ay sina Gat Graciano Lopez Jaena (Disyembre 18, 1856 - Enero 20, 1896), Gat Marcelo H. Del Pilar (Agosto 30, 1850 - Hulyo 4, 1896), at Gat Jose Rizal (Hunyo 19, 1861 - Disyembre 30, 1896). Ang naunang dalawa ay namatay sa sakit na tuberculosis sa Barcelona sa Espanya. Si Rizal naman ay umuwi ng bansa noong 1892, ipinatapon sa Dapitan, at pinatay sa pamamagitan ng firing squad sa Bagumbayan sa Maynila.

Sila ang mga nanguna sa Kilusang Propaganda sa Europa, partikular sa bansang Espanya. Bagamat may ilan pang propagandista na hindi gaanong sikat kumpara sa kanila, sa kasaysayan ng bansa, tulad ni Mariano Ponce.

Kaiba ang Kilusang Propaganda sa Katipunan, na naghangad ng ganap na kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya. Sa halip, hinangad ng Kilusang Propaganda na ang Pilipinas ay maging pormal na lalawigan ng Espanya. Ang Katipunan ay lumitaw bilang tugon sa pagkabigo ng Kilusang Propaganda na nakabase sa Espanya na makamit ang mga layunin nito.

Ang mga pangunahing layunin ng kilusan ay ang paghingi ng mga reporma sa Pilipinas, tulad ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga Pilipino at Kastila, representasyon sa Spanish Cortes (parlyamento), at pagtanggal sa mga prayleng Espanyol. Ipinahayag nila ang kanilang mga ideya sa pamamagitan ng mga magasin, pahayagan, tula, at mga polyeto, lalo na ang La Solidaridad.

Namatay si Graciano López Jaena dahil sa tuberkulosis (TB) noong Enero 20, 1896, sa Barcelona, ​​Espanya, sa edad na 39, pumanaw na nagdaralita at hindi na umano naibalik sa Pilipinas ang kanyang mga labi.

Namatay naman si Marcelo H. del Pilar dahil sa tuberkulosis (TB) sa Barcelona, ​​Espanya, noong Hulyo 4, 1896, habang nagtatrabaho bilang patnugot ng La Solidaridad, binawian ng buhay dahil sa sakit na nagpahina sa kanya sa kabila ng kanyang mga pagsisikap para sa mga reporma sa Pilipinas, at namatay nang walang pera malayo sa kanyang tahanan.

Si José Rizal, ang pambansang bayani ng Pilipinas, ay pinatay ng mga awtoridad ng kolonyal na Espanyol sa pamamagitan ng firing squad noong Disyembre 30, 1896, sa Bagumbayan (ngayon ay Rizal Park) sa Maynila, dahil sa akusasyon ng rebelyon sa kabila ng pagtataguyod ng mapayapang mga reporma, at ang kanyang pagkamartir ang nagbigay-inspirasyon sa Rebolusyong Pilipino at ginawa siyang isang pangmatagalang simbolo ng kalayaan.

Ngayong 2026, sa ika-120 anibersaryo ng kanilang kamatayan, bigyan natin sila ng pagpupugay. Bagamat mas pinatatampok natin ang pakikibaka ng Katipunan na pinangunahan nina Gat Andres Bonifacio at Gat Emilio Jacinto, gunitain din natin ang mga sakripisyo ng mga nanguna sa Kilusang Propaganda.

* Ilang sanggunian:

https://www.britannica.com/topic/Propaganda-Movement

https://en.wikipedia.org/wiki/Propaganda_Movement

aklat na A Question of Heroes (2021 Edition) ni Nick Joaquin

Pagdalo sa talakayan hinggil sa dystopian fiction

PAGDALO SA TALAKAYAN HINGGIL SA DYSTOPIAN FICTION

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Lumahok ako kanina sa forum na Writing Dystopian Fiction, sa booth ng Adarna House sa Gateway Mall sa Cubao, na ang tagapagsalita ay si Ginoong Chuckberry Pascual. 

Ilan sa aking mga nakuhang punto o natutunan: 

1. Ang Dystopian pala ay tulad sa Armaggedon.

2. Kabaligtaran iyon ng utopian, na ang Utopia ay magandang lugar, ayon sa akda ni Sir Thomas More. Ang dys ay Griyego sa masama o mahirap, at ang topos ay lugar. Dystopia - masamang lugar.

3. Tatlong halimbawa ang tinalakay niyang dystopian fiction, ang pelikulang Hunger Games, ang pelikulang DIvergence, at ang nobelang 1984 ni George Orwell.

4. Ang dystopian fiction ay inimbento ni John Stuart Mill noong 1898.

5.. Paano pag sa Pilipinas nangyari, o Pilipinas ang setting, lalo na;t dumaan tayo sa pandemya, bakuna, anong mga pananaw, bakit di pantay ang lipunan.

6. Ekspresyon ito ng takot at pag-asa pag nawasak ang mundo

7. Sa pagsusulat, mabuting magkaroon ng character profile. Edad, uring pinagmulan, kasarian, pamilya, kaibigan, kapaligiran.

8. Itsura ng mundo - araw-araw na pamumuhay, tubig, pagkain, damit, teknolohiya, kaligtasan mula sa panganib

8. Uri ng gobyerno - totalitarian, batas, kultura, pagbabago sa ugali o pananaw

9. Di nakikita - mga lihim, kasinungalingan, kadiliman at kasamaan, pagkabulok ng lipunan

10. Banghay - normal na dystopia, watda o silip sa hindi nakikita, detalyeng magbibigay ng bagong pananaw sa pangunahing tauhan, anong desisyon ng bida - lalaban o uurong?, new normal - ang mundo pagkatapos ng pagbabago

11. Paano pa rin mananatiling tao, na may dignidad

12. Personal journey ang pagsusulat, may maituturo hinggil sa istruktura ng pagsusulat ngunit hahanapin mismo ng manunulat ang sarili niyang estilo

Nagtaas ako ng kamay ng ilang beses sa open forum:

1. Tinukoy ko bilang halimbawa ang RA 12252 na magandang gawing dystopian fiction, dahil ginawa nang batas na pinauupahan na sa dayuhan ng 99 na taon ang lupa ng bansa

2. Anong kalagayan ng bayan? Binanggit kong naisip ko bilang dystopian fiction ang mga tinokhang, na bumangon at naging zombie upang maghiganti, na ayon sa tagapagsalita, ay magandang ideya

3. (Hindi ko na naitanong dahil ubos na ang oras?) Paano kung ang kasalukuyang gobyerno ay puno ng kurakot? Pag-iisipan ko kung paano ang dystopian fiction na aking isusulat.

Nang matapos ang talakayan ay book signing na ng kanyang libro sa mga dumalo roon at nakinig.

Paunang Salita sa 40-pahinang libretong "Tula't Tuligsa Laban sa Korapsyon"

PAUNANG SALITA

ANG MUNTING AKLAT NA “TULA’T TULIGSA LABAN SA KORAPSYON”

Nang magpatalastas ako nitong Setyembre 2025 sa aking FB na balak kong maglathala ng katipunan ng mga tula hinggil sa mga korap at kurakutan sa ating bayan, dalawang kaibigan kong makata ang nagpasa ng kanilang mga tula.  Kaya isinama ko rito ang mga tula ng gurong si Sir Glen Sales, at isang tulawit ng gurong si Dr. Joel Costa Malabanan, PhD, ng PNU. Naging magkasama kaming tatlo sa grupong Kapatirang Umuugnay sa Sining at Panitikan (KAUSAP) na itinatag ni Dr. Malabanan. Taospuso akong nagpapasalamat sa kanilang ambag sa libretong ito.

Bukod sa kanilang ambag na tula, ang natirang higit 40 pang tula rito, at isang maikling kwento, ay aking katha. Wala na kasing iba pang nagpasa kaya upang mapunan ang planong 40 pahina, ay inilagay ko ang inaakala kong marapat na tulang panawagan, tumatalakay at/o naglalarawan ng kasalukuyang kalagayan ng bayan. Mga tulang kinatha sa rali o matapos ang rali. Tumatayo kaming makatang nalathala rito bilang tinig ng mga walang tinig at ng mga aping sektor ng lipunan na sawa na sa sistemang bulok at korapsyon ng mga ibinotong lingkod bayan.

Mula nang pumutok ang isyu ng ghost flood control project at nakawan sa kaban ng bayan, ang aking panulat ay gigil na makapag-ambag ng mga tulang makapagmumulat sa kapwa maralita, manggagawa, at iba pang aping sektor ng lipunan upang labanan ang korapsyon, mapalitan ang bulok na sistema, at huwag nang iboto sa susunod na halalan ang mga trapo’t dinastiyang nagpapahirap sa ating bayan.

Mula Agosto ngayong taon hanggang Disyembre 4, 2025 ang mga tulang nalathala rito. Disyembre 5 ng umaga ay na-layout na ang loob ng aklat. Sa pabalat o cover page ay nais kong naroon ang dalawang petsang may tarp na hawak ng mga kasama't kaibigan hinggil sa mahahalagang araw. Ang una'y Nobyembre 22, 2025, National Poetry Day, na batay sa kaarawan ng Unang Hari ng Balagtasan na si Jose Corazon de Jesus, na kilala ring Huseng Batute. Ang ikalawa ay Disyembre 9 na International Anti-Corruption Day (batay sa Resolusyon Blg. 58/4 ng United Nations General Assembly, na pinagtibay noong Oktubre 31, 2003).

Nakakuha na ako ng litratong pang-cover page sa aklat na ito noong Nobyembre 22, at ang Disyembre 9 ay nito lang Disyembre 5 ng gabi. Sa kanila'y taospusong pasasalamat. Hindi ko na hinintay ang Disyembre 9 dahil ang petsang iyon ang puntirya kong araw ng paglulunsad ng aklat. Nang mailagay na ang dalawang may petsang litrato sa cover page, ay natapos na ang buong layout ng pabalat at ng buong aklat. Disyembre 6, kinabukasan, ko na dadalhin sa printing. Disyembre 9 ay launching ng 2pm-4pm sa Multimedia Room ng Commission on Human Rights (CHR). Taospusong pagpupugay at pasasalamat sa CHR sa pagpapagamit ng nasabing venue ng libre upang mailunsad ang aklat na ito. Mabuhay at more power to CHR!

Pagkatapos ng paglulunsad, may mga puntiryang araw pang plano kong maglunsad muli ng aklat ng tula. Ito ang Pebrero 20, 2026, World Day of Social Justice, na hindi na lang tungkol sa korapsyon kundi sa panawagang hustisya ng mga aping sektor ng lipunan. Sa Marso 21, 2026 ay World Poetry Day, at sa Abril 2, 2026, kaarawan ng makatang Francisco Balagtas, ay plano kong makapaglunsad ng tulaan sa harap ng taumbayan. Ang Buwan ng Abril pa’y Buwan ng Panitikan sa ating bansa.  Bukod pa iyon sa mga petsang Abril 22, 2026, Earth Day, at Mayo 1, 2026, Dakilang Araw ng Paggawa. Ito'y mga plano pa lang na sana'y maisakatuparan ng inyong lingkod.

Ang munting aklat na ito ng tula ay proyektong inihahandog para sa sambayanan. Itinaon ang paglulunsad aklat na ito ng Disyembre 9, International Anti-Corruption Day. Inihahandog ko ang mga tulang narito sa lahat ng mga galit na sa korapsyon, mga taong binabaha dahil sa mga palpak na flood control projects, at sa lahat ng nakikibaka para baguhin ang sistemang bulok at nagnanais maitayo ang isang lipunang makatao.

Sa lahat ng mga naniwala sa akin, mga indibidwal man o organisasyon, at lahat ng sumuporta sa aklat na ito, taospusong pasasalamat at taaskamaong pagpupugay po sa inyong lahat! Mabuhay kayo!

Gregorio V. Bituin Jr.

Disyembre 5, 2025