Pambungad sa aklat na ANG MUNDO SA KALAN

Pambungad
MULA EASC, KAMAYAN FORUM, SALIKA, PMCJ, ATBP.
ni Gregorio V. Bituin Jr.

Lagaslas ng tubig, mga pilapil ng palay, luntiang bukirin, batis, matatayog na bundok, bahay kubo, naglipanang langkay-langkay na ibon, kumpay at kalabaw, huni ng pipit, kilyawan, at kuliglig, talaba at halaan, malalagong bakawan, nara, uwak at tagak, aplaya at laot...

Ganito kadalasang inilalarawan ang kalikasan (nature) at kapaligiran (environment), lalo na sa mga lumang panitikan. Ngunit kung susuriing maigi, ito'y karaniwang pumapatungkol sa buhay ng isang liblib na kanayunan. Sa lugar na hindi naabot ng pag-unlad. Hindi sa marangyang kalunsuran o nanlilimahid na lunsod.

Ngunit hindi pala ito lang ang kalikasan. Lumaki ako sa lungsod na nagpuputik sa taunang pagbaha, pulos aspaltado't sementadong daan, laganap ang polusyon, kaya ang ganda ng kanayunan ay isang pangarap. Gayunman, nagbago ang pagtinging ito nang makasalamuha ko at maging bahagi ng iba't ibang grupong nakatutok sa samutsaring isyu ng kalikasan. Iba pala ang buhay-probinsya sa pangkalikasang usapin. Ngunit paano nga ba ako napunta sa larangang ito?

Ang aking ina ang tinuturing kong una kong guro sa kalikasan. Bata pa lang ako'y pinagdidilig na niya ako ng mga tanim niyang halaman, tulad ng punong gumamela. Hanggang isang araw, ang tatlong taong gulang pa lang na kapatid ko ay nahulog mula sa ikalawang palapag ng aming bahay. Mabuti't sinalo siya ng punong gumamela kaya hindi siya nahulog sa sementadong bangketa. Kaya ang pangyayaring iyon ang unang dahilan ng pagyakap ko sa usaping pangkalikasan.

Nang magkolehiyo ako'y natuto sa ilang usaping pangkalikasan, tulad ng pagkapunta ko noon sa Basilan, nang sinabi ni retiradong obispo Querexeta na hindi dapat ipagdiwang ang Earth Day, bagkus ipagluksa. Hanggang sa mapasali ako noong kolehiyo sa pangrehiyonal (NCR) na pormasyong EASC (Environmental Advocacy Students Collective). Naimbitahan naman ako ni Roy Cabonegro sa grupong ito nang magtungo siya sa tanggapan ng NFSC (National Federation of Student Councils) sa Dapitan. Nagpupulong noon sa NFSC ang Kamalayan (Kalipunan ng Malayang Kabataan) kung saan isa ako sa rehiyonal na opisyal. Nag-imbita siya kung sino ang maaaring dumalo sa pulong ng EASC. Sa aking mga kasama, ako lang ang tumugon, at nag-usap kami ni Roy hinggil sa isyung kalikasan at ang papel ng mag-aaral tulad ko sa usaping ito. Naghalalan noong Hunyo 1995 at nahalal ako bilang isa sa mga opisyal ng EASC. Dahil sa EASC, nakarating ako sa Kamayan para sa Kalikasan Forum. Mula noon, dumadalo na ako’t naging aktibo sa kilusang makakalikasan.

Nakilala ko si Sir Ed Aurelio “Ding” Reyes na tagapagpadaloy ng Kamayan Forum, at siyang nagyaya sa akin sa Kamalaysayan (Kampanya para sa Kamalayan sa Kasaysayan). Mula dito ay marami na akong nakilala't nadaluhan, tulad ng Saniblakas Foundation, magasing Tambuli, Kampanyang Tangkilikan, at iba pa. Nalathala ang ilan kong sulatin sa Kamayan Journal, at naging associate editor ako ng Tambuli. Nilathala naman ng Kamalaysayan ang aklat kong Macario Sakay noong 2007.

Noong 1996, dumating ang barkong Rainbow Warrior ng Greenpeace, at isa ako sa naging staff sa sanlinggong pamamalagi noon dito. At doon ko rin nakilala ang Greenpeace Southeast Asia na pinamumunuan ni Athena Ronquillo at ang Nuclear Free Philippines Coalition ni Cora Fabros. Tinauhan ko rin noon ang environmental desk ng grupong Sanlakas. Sa isang pulong ng kabataan sa La Salle kaugnay ng Philippine Agenda 21, minungkahi ko ang pangalang Youth for Sustainable Development Assembly dahil sa daglat nitong YSDA na tunog isda, ito’y naaprubahan, at siyang pangalan ng grupong naitayo.

Naitayo ang SALIKA (Saniblakas ng Inang Kalikasan) noong 2000. Noong Hunyo 2008 ay nahalal akong bise-presidente nito, at si George Dadivas ang pangulo, Marz Sape ang sekretaryo heneral, at Pia Montalban ang treasurer. Sa pagdaan ng panahon, nakilala ko ang EcoWaste Coalition nina Rei Panaligan, ang Green Convergence na pinamumunuan ni Dra. Nina Galang, ang Consumer Rights for Safe Food (CRSF), ang Haribon Foundation. Di ako kasali sa Lingkod Tao Kalikasan ni Sis. Aida Velasquez ngunit mayroon ako ng ilang isyu ng kanilang 8-pahinang pahayagang Tao Kalikasan. Maganda ang pananagalog sa pahayagang iyon at doon ko nakita ang salin sa wikang Filipino ng ilang salitang Ingles, tulad ng bahura na tagalog sa coral reef. Nagagamit ko ang mga ito sa pagtula.

Sa paanyaya ni Val Vibal ng AMA (Alyansa ng Manggagawa sa Agrikultura), nakasama ako sa core group ng Green Collective sa pulong sa tanggapan ng PLM (Partido Lakas ng Masa). Nasaksihan ko rin ang pagsasama ng kilusang paggawa at kilusang makakalikasan sa panawagang pagbasura sa JPEPA (Japan-Philippines Economic Partnership Agreement).

Isa sa magandang oportunidad sa akin ay nang mapasama ako sa Bangkok, Thailand noong Setyembre-Oktubre 2009 bilang kinatawan ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML) sa pulong ng Asian People's Solidarity for Climate Justice, na itinayo bilang parallel na aktibidad sa United Nations climate talk na kasabay na nagaganap sa Bangkok. Climex (ClimatExchange) ang pangalan ng grupo namin mula Pilipinas dito, at noong Hunyo 2010, sa pulong ng Climex ay pinalitan ito ng pangalang Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ). Nitong Nobyembre 2009 naman ay nakasama ako sa mahabang lakaran mula lalawigan ng Quezon hanggang Maynila laban sa pagtatayo ng Laiban Dam.

Naging aktibo rin ako sa ilang aktibidad ng ATM (Alyansa Tigil Mina) at ng No to Mining in Palawan campaign ng AFI (ABS-CBN Foundation Inc.). Ilang ulit na rin akong nakasama sa mga rali sa harap ng DENR (Department of Environment and Natural Resources).

Sa ngayon, naglilingkod ako bilang manunulat at makata sa kilusang paggawa, partikular sa BMP (Bukluran ng Manggagawang Pilipino) at sa KPML (Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod). Ang mga natutunan kong mga isyu't pagsusuri sa kilusang makakalikasan ay dinadala ko, sinusulat at ibinabahagi sa kilusang paggawa. Ito ang isa kong papel na mahalaga kong ginagampanan.

Naging aktibo ako sa kilusang makakalikasan, hindi para magpatay-oras lamang dahil walang magawa, kundi dahil interesado ako sa iba’t ibang isyu hinggil sa kalikasan. Ngunit paano ko ba maibabahagi ang mga napag-aralan ko sa kanila? Sinuri ko ang aking sarili. Paano ba ako makakatulong? Di ako magaling magsalita. Di ako speaker. Napunta ako noong 1995 sa kilusang makakalikasan sa panahong nasa publikasyong pangkampus ako. Bilang manunulat. Bilang makata. Bilang editor. Ito ang kakayahan ko. Tama. Ito ang gagamitin ko upang makatulong, upang maibahagi ang naibahagi sa aking kaalaman.

Sa pamamagitan ng pluma, lumikha ako ng mga sanaysay at tula upang makapagmulat at matuto rin ang iba sa mga napapanahon at di napapanahong isyu ng kalikasan. Hanggang sa ilunsad ko ang blog na Diwang Lunti sa internet na matatagpuan sa kawing na http://diwanglunti.blogspot.com/. Dito ko inilalagak ang ilang mahahalagang artikulong gawa ko at ng ilang kaibigan upang madaling makita at maipamahagi sa marami, at kung kinakailangan ay agad mahanap.

Napagtanto kong hindi maihihiwalay ang usaping pulitikal sa usaping kalikasan. Tunay ngang lahat ng bagay ay magkaugnay. Sa pangkalahatan, mula personal na pagtingin tungo sa pulitikal, patuloy tayong dapat kumilos at makibaka para sa ikagaganda ng tanging daigdig na tahanan ng mahigit pitong bilyong katao at iba pang nilalang.

Sa lakbaying ito, kasama ang iba’t ibang kilusang makakalikasan, ay kumatha ako ng mga sulatin at iba’t ibang tula. Ilan sa mga kathang ito’y aking tinipon at inilathala sa aklat na ito bilang handog ng pasasalamat sa mga nakasama at makakasama pa sa lakbaying ito, at sa iba pang hindi nakasama ngunit katulad ko’y nagtataguyod ng isang kalikasang malinis at maayos na maipapamana natin sa mga susunod na henerasyon. May limampu’t limang tula at labing-isang sanaysay na naririto. Sa labing-isang sanaysay, kasama na rito ang Pambungad, at ang dalawa kong sanaysay sa Ingles na naisulat ko sa kalagitnaan ng 1990s sa publikasyong The Featinean, ang opisyal na pahayagan ng mga mag-aaral ng FEATI University, na nasa bahaging likod ng aklat na ito.

Taos-pusong pasasalamat sa inyo, mga kasama’t kalakbay. Mahaba pa ang ating lalakbayin, kaya tuluy-tuloy tayong kumilos tungo sa pangarap nating kalikasang malusog, malinis at kaaya-aya at tungo sa pagtatayo ng isang lipunang may pagkakapantay para sa kasalukuyan at sa mga susunod pang henerasyon. Mabuhay kayo!

Sampaloc, Maynila
Hunyo 9, 2013

Si Inay at si Michelle

SI INAY AT SI MICHELLE

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Maganda ang pasok ng nakaraang linggo sa akin. Dalawang babaeng matagal ko nang di nakita ang muli kong nakita at nakakwentuhan. Pareho silang galing sa ibang bansa.

Noong Biyernes, Abril 26, nagpunta sa opisina ng BMP si Michelle, na matagal ko ring nakasama sa BMP, at nakakwentuhan siyang muli. Ilang buwan din siya sa ibang bansa. At binigyan niya ako ng key chain na kangaroo, na siyang simbolo sa bansang pinanggalingan niya. Kung baga sa atin ay kalabaw, at sa US ay agila.

Masaya siyang kausap. Maraming kwentong baon. Aktibista ring gaya ko. At matalas pa rin siyang mag-isip at naroon pa rin ang paninindigan at prinsipyo, lalo ang katatagan, sa aming mga pag-uusap.

Nitong Linggo naman, Abril 28, muli kaming nagkita ng mahal kong ina. Galing siya ng anim na buwan sa ibang bansa. Noong Setyembre 15-27, 2012, ako ang nangibang-bansa at nagpunta sa Thailand at Burma upang makadaupang palad ang mga aktibistang Burmese sa border ng dalawang bansang nabanggit. Pagbalik ko sa Pilipinas, ang mahal kong ina naman ang umalis, at anim na buwan siya sa ibang bansa. Nitong Abril lang siya bumalik. May padala siyang kamera para sa akin na binili nila ng tiya ko. Hindi ko pa lang nakuha dahil naiwan niya sa probinsya.

May iniwan silang mga kaisipang kumintal sa akin.

Si Michelle, yung alak daw ang laging sinisisi pag nakagawa ng pagkakamali. Nagawan ko tuloy ito ng tulang "Ang Pobreng Alak". Marami pa siyang tinalakay hinggil sa pag-oorganisa sa komunidad, na magandang balik-balikan, lalo na't kailangan naming ipanalo ang aming kandidato sa pagkakonsehal at ang aming partylist na Sanlakas.

Ang mahal kong ina naman, habang nanonood kami ng telebisyon kung saan nanalo ang dati kong scoutmaster na magician na ngayon sa Pilipinas Got Talent, ay nagsabi sa aking magpraktis daw akong kumanta dahil maganda naman daw ang boses ko, at dapat sumali rin daw ako sa mga kontest. Nakikita kasi niya ng mga nakaraan na aktibo ako sa pagkanta sa videoke. Nuong kaarawan niya ng Setyembre, lagi akong kanta ng kanta sa bahay, aba'y paano nakainom ako noon. Si Sir Cris Castro na magician ay kilala rin nila ng tatay ko bilang scoutmaster nuong elementarya ako dahil naging bahagi sila ng Boy Scouts Parents Association. Bihirang pumuri ang nanay ko kung hindi totoo, at matindi rin siyang tumuligsa, lalo na't nakikita niyang dapat itama ang mga mali. Kaya nang sinabi ni Inay na maganda akong umawit at dapat akong magpraktis, isa iyong magandang payo ng ina sa kanyang anak.

Maraming salamat, Michelle. Maraming salamat din, Inay, sa pagtitiwala. Napasaya nyo ang aking buong linggo ngayon.

Ang payo ng aking ina

ANG PAYO NG AKING INA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Abril 28, 2013, unang araw ngayong taon na nagkita kami ng mahal kong ina. May iniwan siyang magandang payo sa akin, isang payo ng pagtitiwala sa kakayahan, isang payo ng pagmamahal.

Apat kami sa bahay namin sa Sampaloc, si Inay, si Itay, ako, si Lala na kapatid kong pang-apat. Hhabang kumakain kami ay pinanood namin sa telebisyon ang dati kong scoutmaster noong elementarya na magician na ngayon, at nanalo sa Pilipinas Got Talent, nina Kris Aquino. Si Sir Cris Castro na magician ay kilala rin nila ng tatay ko bilang scoutmaster nuong elementarya ako dahil naging bahagi sila ng Boy Scouts Parents Association. 

Sinabi si Inay, habang nilalantakan ko ang masarap na adobong sitaw, na magpraktis daw akong kumanta dahil maganda naman daw ang boses ko, at dapat sumali rin daw ako sa mga kontest. Nakikita kasi niya ng mga nakaraan na aktibo ako sa pagkanta sa videoke. Nuong kaarawan niya ng Setyembre, lagi akong kanta ng kanta sa bahay, aba'y paano nakainom ako noon. Malakas lang loob kong kumanta dahil nakatagay.

Gayunpaman, bihirang pumuri ang nanay ko kung hindi totoo, at matindi rin siyang tumuligsa, lalo na't nakikita niyang dapat itama ang mga mali. Kaya nang sinabi ni Inay na maganda akong umawit at dapat akong magpraktis, isa iyong magandang payo ng ina sa kanyang anak. Isa iyong pagtitiwala at pagbibigay ng lakas ng loob. Marahil, isa nga iyon sa aking talento. 

May pinagmanahan naman ako, dahil maganda rin ang boses ng nanay ko at ng aking Ate Bheng, na dating umaawit sa UST Chorale nung nasa kolehiyo pa si Ate. Ang kapatid kong si Jojo ay kumakanta rin. Si Lala ay magaling sa piyano, at ang dalawa pang kapatid kong lalaki ay magaling sa kompyuter.

Salamat, Inay, sa iyong payo at muling pagtitiwala.

Ang makabagbag-damdaming awiting "Ikaw, Ako, Tayong Lahat, Magkakapatid"

ANG MAKABAGBAG-DAMDAMING AWITING "IKAW, AKO, TAYONG LAHAT, MAGKAKAPATID"

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Pag-ibig. Pagkakapatiran. Ito ang buod ng awiting "Ikaw, Ako, Tayong Lahat, Magkakapatid" na musikang sinulat ni Jose Lozano at inawit ng grupong The New Minstrels.

Kaya mababalikan natin ang mga sinabi ng mga rebolusyonaryong sina Che Guevara, Andres Bonifacio, at Emilio Jacinto hinggil sa pag-ibig.

Ayon sa rebolusyonaryong si Ernesto "Che" Guevara sa kanyang akdang "Sosyalismo at Tao sa Cuba": "Sa panganib na magmukhang katawa-tawa, pahintulutan n’yong sabihin kong ang tunay na rebolusyonaryo ay ginagabayan ng dakilang pag-ibig. Imposibleng isiping wala nito ang tunay na rebolusyonaryo."

Ayon naman kay Gat Andres Bonifacio sa una't ikatlong saknong ng kanyang tulang "Pag-ibig sa Tinubuang Lupa":

"Aling pag-ibig pa ang hihigit kaya

Sa pagkadalisay at pagkadakila

Gaya ng pag-ibig sa tinub'ang lupa?

Aling pag-ibig pa? Wala na nga, wala."

"Banal na pag-ibig! Pag ikaw ang nukal

Sa tapat ng puso ng sino't alinman,

Imbi't taong gubat, maralita't mangmang,

Nagiging dakila at iginagalang."

Ayon naman kay Emilio Jacinto sa kanyang akdang "Liwanag at Dilim": "Kung ang pag-ibig ay wala, ang mga Bayan ay dili magtatagal, at kapagkarakang mapapawi sa balat ng lupa ang lahat ng pagkakapisan at pagkakaisa, at ang kabuhayan ay matutulad sa isang dahon ng kahoy na niluoy ng init at tinangay ng hanging mabilis. Ang pag-ibig, wala na kundi ang pag-ibig, ang makaaakay sa tao sa mga darakilang gawa sukdang ikawala ng buhay sampung kaginhawahan. Sa pag-ibig nunukal ang kinakailangang pagdadamayan at pagkakaisang nagbibigay ng di-maulatang lakas, maging sa pag-aabuluyan at pagtutulungan ng isa’t isa, maging sa pagsasanggalang ng mga banal na matwid ng kalahatan."

Ayon naman sa awitin ng The New Minstrels:

"Pag-ibig at pag-asa,

 Ang damdaming gigising sa taong mahimbing

 Ang tunay na ligaya sa ating mga puso

 Muling magniningning"

Ang pag-ibig ay walang hangganan, walang kinikilalang lahi, kulay, kundi puso sa bawat isa. Kaya ikaw at ako, hindi man magkalahi ay dapat matutong magmahal, isipin mong ikaw, ako, tayong lahat, magkakapatid.

Halina't namnamin natin ang awiting ito ng The New Minstrels:

IKAW, AKO, TAYONG LAHAT, MAGKAKAPATID

The New Minstrels

   Intro: EM7-AM7-F#m-B-; (2x)

  EM7

   Humuhuni ang ibon

     AM7                 EM7             AM7

   Nagsasayaw sa hangin at laging masaya

     EM7              AM7    

   Bakit kaya ang tao may isip at talino

    EM7                AM7

   Nalulungkot pa siya

        F    Am      Bb       C

   Matutuhan lang ng bawat nilikha

          F       C/E     Dm

   Ang umibig sa tao't daigdig

        F         Bb    F/A-Gm    Gm7      A   B7

   Lungkot nila'y mapapawi   ligaya'y ngingiti

     EM7

   Pag-ibig at pag-asa

           AM7                EM7            AM7

   Ang damdaming gigising sa taong mahimbing

       EM7            AM7

   Ang tunay na ligaya sa ating mga puso

    EM7                AM7

   Muling magniningning

        F   Am   Bb         C

   Ikaw at ako, hindi man magkalahi

        F     C/E       Dm

   Ay dapat matutong magmahal

        F        Bb      F/A-Gm   Gm7     A7   B7

   Ituring mong tayong lahat   ay magkakapatid

     EM7

   Tingnan n'yo ang sarili

       AM7

   Sa ating kapwa tao

    EM7                     CM7               B-C7

   Ikaw, ako, kayo, tayong lahat ay magkakapatid

        F   Am   Bb         C

   Ikaw at ako, hindi man magkalahi

        F     C/E       Dm

   Ay dapat matutong magmahal

        F        Bb      F/A-Gm   Gm7     A7   B7

   Ituring mong tayong lahat   ay magkakapatid

        E  G#m   A          B

   Ikaw at ako, hindi man magkalahi

        E     B/Eb      C#m

   Ay dapat matutong magmahal

        E        A   E/G#  B/Eb      C#m

   Isipin mong ikaw, ako, kayong lahat

    F#m        B break        A-E/G#-F#m-B-E hold

   Tayong lahat     magkakapatid

Napakasimple ng mensahe, ngunit pandaigdigan: "Ikaw at ako, hindi man magkalahi ay dapat matutong magmahal, ituring mong tayong lahat ay magkakapatid!" Wala na dapat anumang uri sa lipunan, wala na dapat mga mang-aapi, wala na dapat pribadong pag-aaring dahilan ng mga pang-aapi, dapat mapawi na ang pagsasamantala ng tao sa tao, dapat mabago na at mapalitan na ang kapitalistang lipunan, upang ang pagkakapatiran ng bawat isa ay maging ganap!

Ito'y nagpapatunay lamang ng isinulat ni Jacinto sa Kartilya ng Katipunan: "Ang kamahalan ng tao'y wala sa pagkahari, wala sa tangos ng ilong at puti ng mukha, wala sa pagkaparing kahalili ng Diyos, wala sa mataas na kalagayan sa balat ng lupa: wagas at tunay na mahal na tao, kahit laking gubat at walang nababatid kundi ang sariling wika, yaong may magandang asal, may isang pangungusap, may dangal at puri; yaong di nagpapaapi't di nakikiapi; yaong marunong magdamdam at marunong lumingap sa bayang tinubuan." Ibig sabihin, ang pag-ibig ay pandaigdigan, internasyunal, dapat magmahalan anuman ang kanyang lahi o kulay ng balat, dahil tayo'y iisa. Ani nga ni Jacinto sa kanyang akdang "Liwanag at Dilim": "Iisa ang pagkatao ng lahat!"

Halina't gawin nating theme song ito sa mga pagkilos na nananawagan ng kapayapaan, at magandang theme song para sa mga organisasyon tulad ng United Nations (lalo na kung maisasalin sa wikang Ingles). Ihilera natin ang awiting ito sa "Imagine" ni John Lennon, at maganda ring makanta ito matapos ang pag-awit ng "Bayan Ko" ni Jose Corazon de Jesus at "Lipunang Makatao" ng Teatro Pabrika. Tunay ngang nakapagbibigay-sigla at makahulugan ang awiting ito. Hindi ba, kapatid?

Mga pinagsanggunian:

1. http://www.opmtunes.com/songs/n/new-minstrels-ikaw-ako-magkakapatid.html

2. aklat na "Panitikan ng Rebolusyon(g 1986)", ni Virgilio S. Almario, University of the Philippines Press, 1993

3. aklat na "Si Che: Talambuhay at Ilang Sulatin ni Ernesto 'Che' Guevara", ni Gregorio V. Bituin Jr., Aklatang Obrero Publishing Collective, Oktubre 2007, p. 26

Pagsakay sa dyip

PAGSAKAY SA DYIP

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ang dyip ang pangunahing anyo ng transportasyon sa bansa. Ito ang batayang sinasakyan ng mga mayorya sa lipunan, lalo na yaong walang sariling sasakyan. Natatandaan ko, bata pa ako noon nang unang sumakay ng dyip. Hindi ako nakaupo kundi nakatayo lang, dahil wala daw bayad ang hindi nakaupo, sabi ng tatay ko. Kung sumakay man ng dyip ang aking ama't ina na karga ako ay hindi ko pa iyon namalayan noon, kaya hindi ko natatandaan.

Bababa kami sa pagtawid ng tulay dahil ilog pa noon ang kalyeng Nagtahan sa Sampaloc. Una kong sinakyang palagi ang biyaheng Balic-Balic - Bustillos, lalo na tuwing Linggo dahil kailangang magsimba kasama ang aking mga magulang at kapatid. Dalawa kasi ang simbahan sa Bustillos, na M. Earnshaw na ngayon. Ang isa'y ang Our Lady of Loreto Parish, at ang isa naman ay ang St. Anthony Shrine, na kilala ring VOT.

Nang magsimula akong tumuntong sa sekundarya o high school, nagsimula na akong araw-araw sumasakay ng dyip, dalawang biyahe papasok at dalawang biyahe pauwi. Sasakay ng biyaheng Balic-Balic - Quiapo, at sasakay naman ng Quiapo - Pier para makarating ng aming paaralan na nasa Intramuros.

Ang dyip ay isang simbolo. Nang minsang pumunta ako ng ibang bansa, sa bayan ng Mae Sot na nasa hangganan ng Thailand at Burma, may babaeng Burmes na nagpakita sa akin ng isang laruang dyip na naka-displey sa kanilang opisina. Noong una'y di ko agad napansin na dyip pala iyon, parang match box, dahil bihira naman ang laruang ganuon sa Pilipinas. Pero sa ibang bansa, may laruang dyip, at alam nilang sa Pilipinas lang mayroong ganuong uri ng pampublikong transportasyon. Ipagmamalaki mong Pinoy ka sa ibang bansa dahil sila pa ang nagpakita ng pagkilala sa iyong kultura.

Gayunman, may mga sinakyan din kami sa Mae Sot na animo'y dyip pero hindi pampasahero at maliit lang. Parang pick up na nilagyan lang ng upuan sa likuran.

Ang dyip ay isang simbolo. Simbolo ng bayanihan, na isa ring kaugaliang Pinoy. Dahil kung atin lamang susuriin, sa loob ng dyip ay may pagtutulungan ang mga pasahero kahit ngayon lang sila nagkita-kita. Makikita iyan sa pag-aabutan ng bayad ng mga pasahero, lalo na kung mula sa dulo malapit sa pasukan ng dyip ang nag-aabot ng bayad, hanggang sa maiabot sa tsuper. Gayon din sa pagsusukli, talagang nagkukusa na ang mga pasahero na iabot sa nagbayad ang kanyang sukli. Bayanihan kahit di nila namamalayan ang kanilang pagtutulungan.

Hindi ba't napakaganda niyon? Hindi ba't kulturang Pinoy iyon? Bayanihan pagkat hindi lang naman sa pagbubuhat ng bahay nakikilala ang bayanihan, kundi sa kusang pagtulong sa kapwa, kahit na maliit at di gaanong pansin. Tulad ng pag-aabot ng bayad at sukli.

Naabutan ko na ang pamasahe sa dyip ay P0.30 lamang. Bago ako mangibang bansa noong 1988 ay P0.75 ang pamasahe. Pagbalik ko galing Japan noong 1989 ay piso na ang minimum na pamasahe. Hanggang sa maging dalawang piso, apat na piso, P5.50, maging otso pesos, maging otso-singkwenta, hanggang sa bumaba ito sa halagang P7.50 sa ngayon. Ngunit minsan, sa halagang P7.50 na minimum na pamasahe, hindi na naibabalik ang sukling singkwenta sentimos pag nagbayad ka ng P8.00. Mas mabuti pa ang magbigay ka ng buong P10.00 dahil minsan ay nasusuklian ka ng P2.50.

Ang dyip ay simbolo ng pagkamalikhain ng Pilipino, o yaong tinatawag na Filipino ingenuity. Ayon sa kasaysayan, nang nag-alisan ang mga Amerikano sa bansa matapos ang Ikalawang Daigdigang Digmaan (hindi Ikalawang Digmaang Pandaigdig), daan-daang surplus na dyip ang ibinenta o ipinamigay sa mga Pilipino. Inayos at ginawan ito ng bagong disenyo ng mga Pinoy, pinahaba upang marami ang makasakay at mailagay. Pinintahan nila ng sari-saring kulay at masining. Mula noon ay nakilala ang dyip bilang pangunahing pampublikong transportasyon dahil na rin sa kamurahan nito ng pamasahe at makararating ka na sa iyong paroroonan.

Ang dyip ay simbolo ng pagtitiwala sa kapwa. Di tulad ng bus na nagbibigay ng tiket pagkatapos magbayad at may inspektor pang nagti-tsek ng inyong tiket, sa dyip ay wala. Maliban sa mga malalayong biyahe, kadalasang wala ring konduktor sa dyip. Sasabihin mo lang sa tsuper, "Bayad, o", at tatanungin niya kung saan ka galing at saan bababa. Saka ka niya susuklian batay sa layo o bilang ng kilometrong iyong isinakay. Sa batas, ang minimum na pamasahe ay batay sa unang apat na kilometro. Pag lumampas doon ay magdadagdag ka ng kaukulang halaga batay sa bawat kilometrong dagdag sa iyong biyahe. Bukod pa roon, tinatandaan din ng tsuper kung sino na ang mga nakapagbayad, kaya nga marami sa kanila ay may mga nakasabit na paalala, bukod sa "Basta Driver, Sweet Lover", may nakasulat na "God Knows HUDAS Not Pay". Kaya nakakahiya kung mawawalan ka ng dangal dahil lang nag-1-2-3 ka o di nagbayad ng pamasahe.

Pag nasiraan naman ang dyip, ibabalik ng tsuper ang iyong ibinayad upang magamit mo sa iba pang dyip. Kahit walang nakasulat na dokumento, tila may usapan nang ganuon, dahil na rin sa prinsipyo ng pagkamakatarungan na taal na sa atin. Halimbawa, naplatan ng gulong ang dyip o nasira ang tambutso o baka mawawalan ng preno ngunit naitigil din, kusang ibabalik ng tsuper ang iyong ibinayad, at hihingin din naman ng mga pasahero ang kanilang ibinayad. Dahil kung hindi maibabalik, mag-aaway lamang sila. Hindi naman kasi kasalanan ng pasahero na masira ang kanyang sinasakyan.

May mga ruta rin ang dyip kung saan doon lang sa mga lugar na tinukoy ng batas ang kanilang daraanan sa pamamasada. Halimbawa, Balic-Balic - España o Lealtad - Quiapo. Hindi pwedeng umiba ng ruta. Kahit na minsan may nagsu-shortcut kung malapit lang upang makaiwas sa trapik. Bawal ang dyip sa EDSA kaya walang ruta ang dyip sa kahabaan ng EDSA, maliban kung sa panulukan lang ng EDSA, tulad ng biyaheng Edsa-Kalentong o Antipolo - Edsa Crossing.

Sa mga kalunsuran, tulad sa Maynila, bawal na ang sabit sa dyip. Ito'y ginawang patakaran upang maiwasan umano ang mga isnatser at maiwasan din ang mga sakuna. Minsan kasi, pag biglang preno ng dyip ay nakakabitaw ang mga nakasabit, at sila'y nadidisgrasya. Sa mga lalawigan ay maaaring mayroon pang sumasakay sa bubungan ng dyip, dahil sa kakapusan ng dyip sa lugar. Tulad na lang nang marating ko ang lalawigan ng Basilan sa Mindanao noong 1994, kasama ang Franciscan Missionary Union, sa aming dalawang linggong pakikipamuhay sa tribu ng mga Yakan at Muslim doon. Bihira kasi ang mga dyip doon, at mula sa Lamitan ay kailangan naming sumakay sa bubungan ng dyip upang makarating sa Tipo-tipo.

Ang mga tsuper ng dyip ay mga karaniwang manggagawa rin. Kayod-kalabaw sa init ng araw para lamang makapag-boundary o yaong halagang kinakailangang ibalik sa may-ari ng dyip, kung hindi ang tsuper ang may-ari at nakikimaneho lang bilang kanyang trabaho. Ang kikitain lampas sa boundary ang kita na ng tsuper. Halimbawa, sa isang walong oras na pamamasada, ang boundary ng dyip ay P500, at kumita siya sa buong panahong iyon ng P800, ang natirang P300 ang kanyang kita at maiuuwi sa kanyang pamilya. Sila'y mga tsuper na may karapatan din bilang mga manggagawa at bilang mga tao na dapat kilalanin ng lipunan.

Anupa't ang dyip ay isa nang simbolo ng pagkakakilanlan natin bilang Pilipino, at kasama na ito sa ating kultura at pang-araw-araw na buhay. Halina't sumakay na tayo ng dyip patungo sa ating pupuntahan.

Gawad mula sa Human Rights Online

Maraming salamat po sa gawad na ito mula sa Human Rights Online. Mabuhay kayo!

Maraming salamat po sa mga kumuha ng litrato.

Asignatura Hinggil sa Pagbabago ng Klima

Ito ang mga asignaturang aking ginawa para sa 3-araw na Trainors' Training on Climate Justice na isinagawa ng PMCJ (Philippine Movement for Climate Justice) noong Nobyembre 17-19, 2012, sa tanggapan ng PMCJ sa Lungsod ng Quezon. - greg

Assignment No. 1

November 18, 2012

PAGBABAGO NG KLIMA SA ARENDA AT SA NAVOTAS

ni Gregorio V. Bituin Jr ng KPML-NCRR

Sa bagyong Ondoy noong Setyembre 26, 2008, kung saan ang ulang nagaganap ng halos isang buwan ay nagpalubog sa maraming panig ng Luzon sa loob lamang ng anim na oras. Isa na riyan ang Lupang Arenda na nasa Brgy. Sta. Ana, Taytay, Rizal. Karatig ito sa Lawa ng Laguna. Sa pag-apaw ng tubig sa kalupaan ng Arenda, lumubog ang isang bahagi nito, ang Purok 8, at nawala na ito sa mapa.

Ang nangyaring Ondoy ay di gaanong nakaepekto sa Navotas. Di tulad noong naganap na bagyong Pedring noong Setyembre 27, 2011.

Noong 1990s hanggang bandang 2007, mababa ang lupa sa Navotas, sa bandang Brgy. NBBS, kung saan nakatayo ang tanggapan ng KPML mula noong Hulyo 2002, katabi ng tanggapan ng ZOTO. Mababa ang lugar na ito, kaya pag may ulan o bagyo, o kaya'y high tide, lubog ang malaking bahagi nito sa tubig. Kaya makikita ang mga taong sumasakay sa gawang balsang yari sa styrofoam. Panahon ng kampanyahan bago mag-eleksyon 2007, tinaasan ang mga lansangan sa daang Maya-maya, mas mataas sa lebel ng tubig. Kaya pag high tide o kaya'y tag-ulan ay hindi na bumabaha.

Ngunit noong 2011, naganap muli ang tila Ondoy na bagyo. Ang tanggapan ng KPML ay pinasok ng Pedring. Hanggang tuhod ang baha, at nabasa ang maraming gamit, tulad ng mga laptop at maraming papeles. Pedring ang unang bagyong nagpalubog sa tanggapan ng KPML.

Lumubog din ang mga lugar ng Daanghari, Sipac-Almasen, NBBS, at iba pang lugar sa Navotas. Nagdulot ito ng pagkawala ng maraming tahanan. Labing-isang basketball court ang ginawang evacuation centers. Bagamat sanay na sa bagyo ang mga tao rito, ang Pedring ang bagyong nagwasak sa maraming tahanan ng maralita.

Naganap ang Habagat noong Agosto 2012, ngunit naroon pa rin ang mga tao sa labing-isang evacuation centers, at hindi pa naililipat sa maayos na relokasyon. Lubog ang maraming bahagi ng Navotas, at pinasok din ng tubig ang tanggapan ng KPML. Ito ang bahang walang pangalan, dahil wala namang idineklarang bagyo. Tuloy-tuloy na ulang tikatik lamang ito, ngunit dahil sa hampas ng hanging habagat ay pinalubog ang maraming lungsod sa Kalakhang Maynila at karatig-lalawigan.

Assignment No. 2

November 19, 2012

KABABAIHAN AT PAGBABAGO NG KLIMA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Malaki ang naging epekto ng pagbabago ng klima sa kababaihan. Sila kasi ang karaniwang naiiwan sa bahay, at tagapangalaga ng kanilang mga anak. Doble ang kahirapan, lalo na sa mga evacuation centers.

Nang lumubog ang Lupang Arenda sa Ondoy noong Setyembre 26, 2008, kung saan ang ulang nagaganap ng halos isang buwan ay nagpalubog sa maraming panig ng Luzon sa loob lamang ng anim na oras, isa ang Lupang Arenda na nasa Brgy. Sta. Ana, Taytay, Rizal. Karatig ito sa Lawa ng Laguna. Sa pag-apaw ng tubig sa kalupaan ng Arenda, lumubog ang isang bahagi nito, ang Purok 8, at nawala na ito sa mapa. Dahil dito, 

Nitong Setyembre 27, 2011, sa panahon ng bagyong Pedring, lumubog ang maraming lugar sa Kamaynilaan, tulad ng Daanghari, Sipac-Almasen, NBBS, at iba pang lugar sa Navotas. Nagdulot ito ng pagkawala ng maraming tahanan. Labing-isang basketball court ang ginawang evacuation centers. Dito'y pawang mga kababaihan ang naging lider sa iba't ibang evacuation centers. Una, sila ang labis na naapektuhan, dahil ang pagtulog, pagmimintina ng masikip na espasyo sa ebakwasyon, pag-aalaga ng mga bata, pagluluto, ay sila ang pangunahing nagsasagawa.

Sa isa sa mga evacuation centers, muntik nang may magahasang isang ginang. May apat na naiulat na namatay sa magkakaibang evacuation center - isang matanda, isang bata, at dalawang kababaihan. Ilan sa kanila ay maysakit na, at dahil walang perang pampagamot ay di agad nalunasan ang kanilang karamdaman. Nawalan sila ng tahanan, pila-pila sa itinayong kubeta sa mga evacuation centers, at napakasikip doon.

Naranasan din nila na pinagbabato ng ilang residente ang mga evacuation centers dahil di na makapaglaro ang mga ito ng basketball. Isang taon nang mahigit mula nang manalanta ang bagyong Pedring ay naabutan pa rin sila doon ng Habagat. Ang mga hirap na dinaranas ng mga nanay nitong Habagat ay kasintindi rin ng ilan pang nagdaang bagyo.

Paunang Salita sa aklat na "Paglalakbay sa Mae Sot"

Paunang Salita sa aklat na "Paglalakbay sa Mae Sot"

MGA TINIPAK NA KARANASAN

Mahalaga ang kwento ng mga karanasan. Sabi nga ng mga matatanda, bakit ka nagpunta sa lugar na kaylayo at anong napala mo roon? Kaya kailangang ikwento ano nga ba, di lang ang naganap, kundi ang layunin, ginawa at kinahinatnan ng isang malayong paglalakbay, sa ibang bansa pa. Natitipon sa aklat na ito ang bawat tipak ng karanasang inakda sa anyong patula, habang may mga sanaysay ding isinulat upang mas malaliman pang ibahagi ang mga danas at aral. Ito ang testamento ng mga karanasang iyon.

Apat na Pilipino kaming umalis sa bansa ng umaga ng Setyembre 15, 2012, nakarating ng hapon sa Bangkok, at nakarating sa bayan ng Mae Sot sa lalawigan ng Tak sa bansang Thailand ng madaling araw ng Setyembre 16, 2012. Namalagi roon hanggang Setyembre 25, 2012 ng gabi, nakarating sa Bangkok ng madaling araw ng Setyembre 26, at lumipad patungong Pilipinas noong Setyembre 27, 2012.

Bago pa lang umalis ng bansa patungong Mae Sot ay naghanda na ako ng tatlong kwadernong maliit at maraming panulat bilang paghahanda sa iniisip kong aklat na ito. Di kasi sapat ang isang gabi ng paghahanda para makapanghiram ng laptop at kamera, kaya tatlong maliit na notbuk na lamang ang dinala ko roon. Dumiskarte na lamang ako sa Mae Sot kung paano magkakaroon ng litrato. Ang mga naritong litrato ay kuha ng mga kasama sa tinuluyan kong tanggapan doon, ang YCOWA. Maraming salamat, YCOWA. Mabuhay kayo!

Ang mga tulang narito'y produkto ng buong lakbayin mula sa pag-alis sa bansa hanggang sa sampung araw sa Mae Sot, hanggang sa makabalik muli sa sariling bayan. Ang ilang  tulang nasimulan ko roon ay akin pang pinaunlad nang ako'y nakabalik na rito sa Pilipinas. Kailangang rebyuhin ang bawat tula bago ilabas sa aklat, at kinisin ang bilang ng mga taludtod at saknong, pati na ang maayos at angkop na tugmaan ng bawat tula.

Maaring turan ng ibang makatang nagpakulong ako sa tugma't sukat na siyang sinaunang gawi ng mga manunula noon, ngunit bawat tula'y sariling estilo ng inyong lingkod bagamat naniniwala akong napiit man ang mga saknong sa tugma't sukat ay malaya ang diwa ng makata. Pinag-ingatang malapatan ng makahulugang mensahe at diwa ang bawat katha upang malinamnam itong matikman ng sinumang babasa, bagamat mapait ang ilang mga taludtod.

Bawat tula'y pagninilay sa bawat aktibidad at lugar na aming napuntahan sa paglalakbay na ito. Gayunman, magkakahiwalay kaming apat ng tinuluyang mga tanggapan ng mga organisasyon ng mga aktibistang taga-Burma, kaya't ang ibang di ko napuntahan na napuntahan nila'y di ko na nagawan ng tula.

Sa pagsagawa ng aklat na ito'y iningatan kong huwag magbanggit ng pangalan ng mga aktibistang nakadaupangpalad namin doon dahil sa usapin ng kanilang seguridad, bagamat ang mga samahang kinabibilangan nila'y maliwanag kong tinukoy, na ang ilan dito'y ilegal sa loob ng kanilang bansa. Gayunman, pinangahasan kong isulat ang mga pangalan ng samahang iyon bilang patunay na minsan man ay nagkasama kami sa Mae Sot, na kami'y naging bahagi rin, sa munti mang panahon, ng kanilang pakikibaka para sa kalayaan at demokrasyang kanilang inaasam sa kanilang bansa.

Kung sakali mang may di magandang naisulat o taliwas sa paniniwala ng ilang mambabasa na marahil ay di nila ikatutuwa, ang hingi ko'y paumanhin. Ngunit bawat nakasulat ay pagninilay, paglalarawan at paninindigan nitong abang makata.

Panghuli, ang pagsasaklat ng mga tulang narito'y isang katuparan. Isang patunay na minsan man ay tumungo at namalagi ng sampung araw sa Mae Sot, isang araw sa Bangkok, at isang oras sa Burma ang apat na Pilipinong naniniwalang dapat magtulungan ang mga aktibistang Pilipino at taga-Burma sa pagpapalaya ng kani-kanilang bayan mula sa pagsasamantala.

Hindi ko inaasahang magustuhan ninyo ang bawat katha, ngunit inaasahan kong basahin nyo ang bawat tula’t sanaysay na narito upang inyong malasap ang tamis at pait ng mga karanasan at pakikibakang nakapaloob sa bawat katha. Mabuhay kayo!

GREGORIO V. BITUIN JR.
Nobyembre 7, 2012
Maynila, Pilipinas

Ang IID at ang FBC-Phils

ANG IID AT ANG FBC-PHILS

ni Gregorio V.Bituin Jr.

Pormal kong nakadaupangpalad ang grupong Initiatives for International Dialogue (IID) noong 2008 nang maimbitahan ang samahang kinapapalooban ko sa pangkalahatang asembliya ng Free Burma Coalition-Philippines (FBC-Phils). Ang IID ang siyang gumagabay sa takbo ng FBC-Phils mula nang itayo ang FBC-Phils noong Oktubre 30, 1995. Ang IID naman ay itinatag noong 1988, dalawang taon matapos ang pagbagsak ng diktaduryang Marcos.

Ilang taon ko nang kasama ang FBC-Phils, di lang sa mga pulong, kundi sa mga rali sa lansangan para sa panawagang palayain ang Burma sa ilalim ng diktadura. Bilang kinatawan ng aming organisasyon sa steering committe ng FBC-Phils., naging interesado ako sa isyu ng Burma dahil nasa ilalim pa sila hanggang ngayon ng diktadura at batas-militar. 

Bilang mamamayang nakasaksi sa Rebolusyong Edsa noong ako'y bata pa (isinama lang ako ng tatay ko sa pamimigay ng pagkain kasama ang kanyang mga kasamahan sa Edsa), naisip ko paano ba tayo makakatulong sa isang bansang napailalim din sa diktadura.

Nang makilala ko ang FBC-Phils, isa ako sa naging aktibong kasapi nito, lalo na sa mga pagkilos sa harapan ng embahada ng Burma sa Makati, mula pa noong 2008. Isa sa kanilang mga kampanya ang 8888 faces, kung saan lumibot sila sa maraming lugar at organisasyon upang kunan ng litrato bawat isa ang mga sumusuporta sa kampanyang kalayaan ng Burma. Kailangang umabot ng 8,888 ang litratong nakunan nila at ilalagay sa internet.

Halina't baybayin natin kung ano nga ba ang dalawang samahang ito:

Ang Initiatives for International Dialogue

Mas nakilala ko ng husto ang IID nang makasama ako sa Peace Caravan ng Duyog Mindanao noong Nobyembre 2008 kung saan sila ang pangunahing nagsagawa ng nasabing aktibidad. Ngunit di IID ang nagtumining sa aking isipan kundi Duyog Mindanao, na siyang tawag nila sa buong aktibidad. Ayon nga sa aking aklat na “Bigas, Hindi Bala: 56 na Tula para sa Kapayapaan sa Mindanao", aking isinulat: "Isa ako sa mga mapalad na nakasama sa People’s Caravan for Peace and Solidarity na inilunsad ng Duyog Mindanao noong Nobyembre 21-28, 2008 mula sa lungsod ng Baguio hanggang sa lungsod ng Cotabato.”

Mayamang karanasan ang idinulot nito sa akin. Magandang pakiramdam dahil alam mong kabahagi ka ng isang marangal na layunin - ang layuning iparating sa mas maraming mamamayan na kinakailangan nang matigil ang digmaan sa Mindanao, at magkaroon na rito ng ganap na kapayapaan upang ang mga sibilyan, o mga bakwit, na naapektuhan ng digmaan, ay makapamuhay na ng normal at maayos. Ang “duyog” ay salitang Bisaya na ang ibig sabihin ay “pagkakaisa” o “solidarity” sa ingles. Ang nasabing aklat ang produkto ng walong araw na pagsama ko sa karabana. Nakalikha ako ng 56 na tula mula Nobyembre 21 hanggang Nobyembre 30, ang araw na nakaalis ako ng Davao, kung saan naroon ang pangunahing tanggapan ng IID. 

Sa loob ng matagal na panahon, matining sa akin na opisina lang ang IID, hanggang sa mabasa ko ang kanilang kasaysayan sa kanilang website. Kailangan kong magsaliksik upang malaman kung bakit itinatag ang IID dahil ako ang magiging kinatawan ng FBC-Phils at IID sa isang makasaysayang lakad - ang pagtungo sa Mae Sot, sa hangganan ng bansang Burma at Thailand.

Marahil nakilala ko na rin noon ang IID, bandang 1995, nang aktibo pa ako bilang opisyal ng Kamalayan (Kalipunan ng Malayang Kabataan), dahil isa sa proyekto ng IID ang APCET (Asia Pacific Coalition on East Timor). Pero noong panahong iyon, mas kilala namin ang APCET kaysa IID, dahil sa isyung pagpapalaya ng EastTimor mula sa bansang Indonesia. Lumaya ang East Timor noong 1999.

Naghanda ako ng powerpoint presentation hinggil sa IID sa pagpunta ko sa Thailand. Sa gayon, malaman din ng mga kausap namin doon kung ano ang IID na kinakatawan ko roon, bukod pa sa FBC-Phils. Ano nga ba ang IID, at bakit sila Initiatives for International Dialogue? Nagsaliksik ako hinggil dito, at humalaw ng ilang paliwanag mula sa kanilang website. Ang IID ay isang samahang nagtataguyod ng seguridad ng tao, demokratisasyon at pagkakaisa ng tao-sa-tao. Nagsasagawa ito ng adbokasya at kampanya sa Burma, Mindanao, Timog Thailand, Kanlurang Papua, at Silangang Timor. Inaadhika ng IID ang isang daigdigang pamayanan na sustenable, makatarungan, at mapayapa, kung saan ang mga tao (babae, lalaki at bata) ay namumuhay ng pantay at laging dinadaan sa talakayan ang anumang balakin at suliranin, tungo sa paggalang at pagkilala sa buhay ng bawat isa. 

Nagsisikap ang IID na maging pangunahing institusyon ng adbokasya at pagkakaisa sa rehiyon, na nagtataguyod ng internasyunalismo, kapayapaan, at pakikipagtalakayan ng tao sa tao, bilang suporta sa nais ng sambayanan. Itinatag ito noong Agosto 1988 sa Maynila, at lumipat sila sa Lungsod ng Davao noong 1996, sa panahong isinasagawa ang proyektong BIMP-EAGA (Brunei-Indonesia-Malaysia-Philippines East ASEAN Growth Area) ng apat na bansang nabanggit. Ang Davao ang siyang sentro ng proyektong ito.

Napakalawak ng sakop ng IID, at kulang ang ilang pahinang artikulong ito para doon. At marahil, sapat na ang aking ibinahagi upang kahit papaano'y makilala natin ang isang organisasyong nagnanais tumulong sa iba't ibang bansang may suliranin sa kanilang pamahalaan, at maging bahagi ang taumbayan tungo sa kanilang paglaya at pagbabago ng sistema. Mangyaring dalawin ang www.iidnet.org para sa mga dagdag na impormasyon hinggil sa IID.

Maraming salamat, IID, sa mga ibinigay nyong pagkakataon sa tulad kong abang makata at pultaym na aktibista. Di ko ito malilimutan. Mabuhay kayo! 

Ang FBC-Phils at ang mga Kampanya nito

Itinatag ang FBC-Phils. noong Oktubre 30, 1995 sa Maynila bilang isa sa mga kampanya ng IID. Mula nang makasama ako sa FBC-Phils, naging madalas na ang pagpunta namin noon sa Makati sa may embahada ng Burma upang magrali. May mga dala kaming bandila ng organisasyon, mga plakard, at ang aming mga gimik para sa media. Kadalasan, lumalabas ang balita sa internasyunal.

Nang makilala ko ang FBC-Phils, isa ako sa naging aktibong kasapi nito, lalo na sa mga pagkilos sa harapan ng embahada ng Burma sa Makati, mula pa noong 2008.

Sa ngayon, binibigyang-diin ng FBC-PHILS ang usapin ng karapatang pantao sa Burma sa pamamagitan ng mga panawagang "Palayain ang lahat ng bilanggong pulitikal sa Burma", ang kampanyang 3F (freedom of expression, freedom of assembly, freedom of association) o kampanya para sa kalayaan sa pamamahayag, kalayaan sa pagtitipon, at kalayaan sa pagtatayo ng mga samahan. Nariyan din ang kampanya ng pakikipagkaisa hinggil sa usapin ng karahasan sa kababaihan, pagsuporta sa pakikibaka ng mga katutubo o etnikong nasyunalidad sa Burma, tulad ng Kachin at Rohingyas, pakikipagkaisa sa mga manggagawa hinggil sa usapin ng sapilitang paggawa (forced labor).

Hinggil sa pagpapalaya ng mga bilanggong pulitikal, pinapanawagan ng FBC-Phils na palayain na ang mga natitirang bilanggong pulitikal sa Burma bilang hamon sa demokratikong integridad ng kasalukuyang pamahalaan. Ang hamong ito'y dapat igiit sa bagong parlyamento at sa bagong tatag na National Human Rights Commission (NHRC) upang magsagawa ng mga mekanismo hinggil sa karapatang pantao at paglikha ng mga batas at patakarang magtatanggol at magtataguyod sa karapatan ng mga bilanggong pulitikal at karapatan ng lahat. Nangangampanya rin ang FBC-Phils laban sa Seksyon 401 ng Kodigo ng mga Alituntuning Pangkrimen (Criminal Procedure Code) ng Burma na nagsasaad na ang mga bilanggong pulitikal na pinalaya na ay maaaring hulihin muli at inaatasang bunuin ang natitira pang mga taon ng dati nilang mga kaso sa anumang paglabag sa mga umiiral na batas.

Ipinapanawagan din ng FBC-Phils na pangunahan ng pamahalaan ng Pilipinas sa ASEAN na igiit sa Burma na mahigpit na tumalima sa mga pandaigdigang batas, kaugalian at pagtanggap sa mga umiiral na pamantayan sa daigdig. Dagdag pa rito'y ang pagkampanya upang repasuhing muli ang Saligang Batas ng 2008 ng Burma upang matiyak na ang mga karapatang pantao'y nakaukit at masasalamin sa mga batayang batas ng bansa, at panawagang ibasura na ang mga batas na mapanupil. Dapat na ring maratipika ng Burma ang Pandaigdigang Pahayag sa Karapatang Pantao.

Sa usaping kababaihan, sinusuportahan at itinataguyod ng FBC-Phils sa loob at labas ng Burma ang pag-unawa sa mga suliraning tulad ng karahasan sa kababaihan. Sinusuportahan nila ang pagpapatupad sa Resolusyong 1325 ng United Nations Security Council (UNSC) na nagmamandato sa mga kasapi ng United Nations na isangkot ang mga kababaihan sa lahat ng antas ng pagsasagawa ng pasiya hinggil sa isyu ng kapayapaan at seguridad. Sinusuportahan din ng FBC-Phils ang pagpapatupad sa Resolusyong 1820 ng UNSC na nag-uugnay sa karahasang sekswal bilang taktika sa digmaan sa pamamagitan ng pagpapanatili ng pandaigdigang kapayapaan at seguridad.

Hinggil naman sa antas-ASEAN, ikinakampanya ng FBC-Phils na itulak ang ASEAN at mga kasaping bansa nito na obligahin ang Burma upang magkaroon ito ng "benchmark" para sa reporma at masubaybayan ang takbo nito. 

Nais din nilang maimpluwensyahan ang ASEAN na mahigpit na makipag-ugnayan sa mga kilusang pagkakaisa (solidarity movement) sa pagkampanya para sa isang tunay na pambayang pakikipag-usap sa Burma. Ipinapanawagan din nilang pagtuunan ng pansin ang lahat ng seryosong pagsuway ng Burma sa mga dokumentong pinagkasunduan sa ASEAN (ASEAN charter).

Hinggil naman sa mga proyektong pangkaunlaran sa Burma, kung saan tingin nila'y "ang kaunlaran ay nangangahulugan ng paglabag sa karapatang pantao", ikinakampanya ng FBC-Phils na dapat labanan ang mga proyektong pangkaunlarang nakapag-aambag sa mga paglabag sa karapatang pantao sa Burma, at mangampanya laban sa mga kumpanya at kalakalang hindi tumatalima sa pandaigdigang pamantayan sa paggawa sa Burma. Nais din nilang igiit sa ASEAN at sa mga kasaping bansa nito, lalo na sa bagong pamahalaan sa Burma at sa iba pang may kinalaman dito, na subaybayan at iulat ang pagsasasagawa ng mga proyektong pangkaunlaran sa Burma at ang panlipunang pananagutan ng mga korporasyon sa usaping ito.

Mabibigat ang mga balakin ng FBC-Phils, ngunit kailangang gawin, pagkat bilang samahang nakikibaka sa bahaging ito ng daigdig para sa demokrasya sa Burma, kailangan nating kumilos at sumuporta upang ang tunay na pagbabago sa Burma ay makamit ng kanyang mamamayan. Maliit man ang ating maiambag ay makadaragdag na rin upang makamit ang inaasam na paglaya ng mamamayan ng Burma mula sa diktadurya, at makamit ang isang pamahalaang tunay na kumakalinga sa kanyang mamamayan, at gumagalang sa karapatang pantao ng bawat isa. Para sa karagdagang impormasyon hinggil sa FBC-Phils., pakibisita ang http://fbc-phils.blogspot.com/.

Ilang Pagninilay

Magpapatuloy pa rin ang inyong abang lingkod sa pakikipag-ugnayan sa FBC-Phils at IID hanggang sa maitayo ng mamamayan ng Burma ang tunay na lipunang mapagkalinga at may pagkakapantay-pantay. 

Mabuhay ang Free Burma Coalition-Philippines! 

Mabuhay ang Initiatives for International Dialogue (IID), at nawa'y hindi sila tumigil sa pangangampanya alang-alang sa ikabubuti ng kalagayan ng ating mga kapatid sa Burma. 

- Oktubre 17, 2012, Lungsod Quezon

Tula kina JR at DASSK

TULA PARA KINA GAT JOSE RIZAL AT DAW AUNG SAN SUU KYI

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Tatlong ulit kong binasa sa Mae Sot, sa harap ng mga taga-Burma, ang isang tulang ginawa ko noong 2010. Ang una'y noong unang gabi namin sa Mae Sot, sa tanggapan ng DPNS (Democratic Party for New Society). Ang ikalawa'y noong Setyembre 18, 2012, nang maging panauhin kami sa DPNS School, na binasa ko sa harap ng maraming mag-aaral. Ang ikatlo naman ay pagkatapos ng aking pag-uulat at pagtatasa sa harapan ng mga kasapi ng Yaung Chi Oo Workers Association (YCOWA) noong Setyembre 25, 2012. Iyon ang huling araw ko sa tanggapan ng YCOWA, na siyang naging tahanan ko sa loob ng sampung araw na naroon ako sa Mae Sot. Ang una't ikalawa'y binasa ko sa sariling wika habang isinasalin ito sa wikang Ingles ng isa sa mga kasama kong Pilipino sa Mae Sot, si Sigrid. Sa ikatlo'y ginawan ko na ng sarili kong pagsasalin sa wikang Ingles, na isinama ko sa isang powerpoint presentation na ginawa ko para sa pamunuan at kasapi ng Yaung Chi Oo.

Si Gat Jose Rizal ang kinikilala sa ngayon na pambansang bayani ng Pilipinas. Ipinanganak siya noong Hunyo 19, 1861 at binaril sa Bagumbayan noong Disyembre 30, 1896. Si Daw Aung San Suu Kyi ang siyang itinuturing sa ngayon sa Burma bilang simbolo ng pakikibaka para sa kalayaan at demokrasya ng kanyang bansa. Ipinanganak siya noong Hunyo 19, 1945. Siya rin ang tumatayong pinuno ng partidong National League for Democracy (NLD) sa Burma. Ilan sa mga natanggap niyang gawad-karangalan ay ang Sakharov Prize for Freedom of Thought (1990), Nobel Peace Prize (1991), Jawaharlal Nehru Award for International Understanding (1992), International Simón Bolívar Prize (1992), at Wallenberg Medal (2007).

Napansin ko ang pagkakatulad ng kanilang kapanganakan dahil nagsagawa ng isang pagkilos ang Free Burma Coalition-Philippines (FBC-Phils) sa harap ng embahada ng Burma sa Makati upang batiin si Daw Aung San Suu Kyi at ipagdiwang ang kanyang kaarawan., kasabay ng pagdiriwang din ng bansa sa kaarawan ni Gat Jose Rizal. Nang panahong iyon ay naka-house arrest pa si Daw Aung San Suu Kyi, at isa sa kampanya namin para mapalaya siya ay ang haranahin siya kasabay ng kanyang kaarawan.

Dahil dito’y naisipan ko silang handugan ng isang tula. Ang nasabing tula ay binubuo ng labing-apat na pantig bawat taludtod at may tugmaan ang apat na taludtod sa bawat saknong. 

Halina't ating namnamin ang tulang alay para sa dalawang sagisag ng pagpapalaya ng kanilang bayan:

KINA RIZAL AT AUNG SAN SUU KYI

14 pantig bawat taludtod

dalawang bayani sa puso ng mamamayan

na nagpakasakit para sa kinabukasan

ng bayang kanilang pilit ipinaglalaban

upang makamit ng bayan yaong kalayaan

ang una'y pinaslang noon ng mga Kastila

siyang bayaning lumaban sa mga kuhila

ang ikalawa'y ikinulong sa kanyang bansa

ng gobyernong diktador na tila walang awa

hunyo labingsiyam nang isilang kayong ganap

at para sa bayan, para kayong pinagtiyap

parehong bayaning pawang laya itong hanap

nawa laya ng bayan ay atin nang malasap

sa inyong dalawa, bayaning Rizal at Suu Kyi

maligayang kaarawan ang aming pagbati

nawa bayan nyo’y lumaya sa dusa’t pighati

at maling pamamahala'y di na manatili

Hunyo 19, 2010

Sampaloc, Maynila

Ito naman ang aking pagkakasalin sa wikang Ingles ng nasabing tula upang mas maunawaan ito ng ating mga kasamang taga-Burma.

For Rizal and Aung San Suu Kyi

(for their birthday on June 19)

translated from Filipino by the poet himself

Both heroes in the hearts of the people

Who sacrificed for the future

Of the country they are fighting for

So the people have their freedom

The first was killed by the Spanish

A hero who fights the foreign traitors

The second was jailed in her country

By the dictatorial regime without mercy

They were both born on June nineteen

For their country, they are like twins

Both are heroes who want freedom

We hope freedom now will be achieved

For you two, Rizal and Suu Kyi

Happy birthday is our greetings

Hope both country be free from oppression

And wrong system will be abolished

June 19, 2010

Manila, Philippines