Aming asong nabikig ng stick ng banana q

AMING ASONG NABIKIG NG STICK NG BANANA Q

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nabilaukan kanina ang aming asong si Kristyan, alaga ng BMP. Pumasok sa kanyang ngalangala yung nabaling stick ng banana cue. Hindi niya matanggal. Hindi naman niya alam paano gamitin ang kanyang dalawang unahang paa para tanggalin ang bikig, di tulad nating mga tao na susungkitin lang natin ng daliri ang anumang nakabikig sa atin.

Nag-alala kami ng mga kasama. Nakita kong may dugo na ang kanyang gilagid at ikot ng ikot para matanggal ang stick. Miting kanina ng mga taga-Sanlakas sa Sanlakas ofc, at nagmiryenda ng banana cue at lumpya.

Sino ba ang magtatanggal ng stick sa loob ng bibig ng aso, baka makagat sila o masugatan ng ngipin ng aso. Kailangang dalhin sa beterinaryo para ipatanggal yung stick na nakabikig.

Mas makapal ang stick ng banana cue kaysa stick ng barbecue na lagi niyang binabali ng ngipin. Ikinabit ko muna ang tali niya sa leeg para hindi siya tumakbo at makontrol ko para makuha yung nakabikig sa kanya.

Nagpahanap ako ng plais na long nose para pantanggal nang hindi nasasagi ng ngipin ng aso ang aking kamay. Wala. Ang meron ay hand grip. Mas malaki kaysa long nose na pahaba naman. Pinahawak ko sa isang kasama yung hand grip habang hawak ko naman ang bibig ng aso. Ngunit dahil hindi naman niya alaga iyon ay nag-alala siyang makagat. Dahil atubili siya at di naman niya alaga ang aso, kinuha ko na ang hand grip para matanggal na.

Mabait si Kristyan, habang hawak ko yung tali sa leeg, kinausap ko, buka bibig, at ipinasok yung hand grip, umilag. Ipinasok ko muli at umilag muli. Hanggang naipasok ko na sa bibig niya yung hand grip at nailuwa niya yung 3-inches na stick na nagpahirap sa kanya.

Dali-dali kong binigyan ng tubig si Kristyan, at marahil dahil sa pagod, halos kalahati rin sa inuman niya ang naubos. Malungkot na naman siya kasi kailangan kong umalis para sa ilang gawain.

Aral: Huwag bigyan ng stick ng banana cue ang aso para kanyang paglaruan ng ngipin at bali-baliin upang di na siya muling mabikig.

Pambata nga lang ba ang Yakult at Milo?

PAMBATA NGA LANG BA ANG YAKULT AT MILO?

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nagtaka ako nang minsang bumili ako ng Yakult ay inalok ko ang mga kasama. Lahat sila ay tumanggi. At ang sabi ng isa, pambata iyan.

Ah, kaya pala. Ayaw nilang mag-Yakult kahit nais nila, dahil sa konotasyong para lang sa bata ang Yakult.

Sa isang opisina naman, pinagkakape ako, pero tumanggi ako. Ang ininom ko ay Milo. Sabi ng isang kasama, "Bakit ba ayaw mong magkape, at mas gusto mo ang Milo?"

Tugon ko, pampalakas ng katawan ang Milo kaysa kape. At idinagdag ko pa na sabi pa nga ng mga kontrabida sa pelikula ni FPJ, kaya raw kinakabahan ang isa niyang kasamang kontrabida ay dahil sa kakainom ng kape.

Para sa ilang kasama, ang Yakult at Milo ay pambata. Ngunit kung susuriin mo ang nakasulat sa puting garapa ng Yakult at pakete ng Milo, wala roong nakasulat na iyon ay pambata, bagamat may mga litrato ng batang atleta sa Milo. Ang meron na hindi kadalasang pinapansin ay ang mga bitamina at mineral na nakasulat doon na dapat basahin, at umano'y makukuha mo sa pag-inom niyon.

At ang mga bitamina at mineral na nakasulat doon ang dahilan kung bakit Yakult at Milo ang kadalasan kong iniinom at hindi kape.

Palagay ko, may paniwala silang pag tumatanda ka na, ang dapat iniinom na ay kape. Ngunit hindi iyon ang paniwala ko, kundi sa kabila ng tumatanda na ako ay gusto ko pa ring maging malusog ang aking pangangatawan.

Nuong bata pa kami, ang ibinibili sa amin ng tatay ko ay Sustagen. Parang tsokolate. Masarap, at talagang inaabangan namin pati ang patalastas nito sa telebisyon. Kaya pag napanood na namin ang patalastas, magtitimpla kami agad, lalo na pagkatapos ng mga palabas na cartoons na Voltes V, Mazinger Z, Daimos, Mekanda Robot, at iba pa. Bagong labas lang noon ang Sustagen sa pamilihan, at bago iyon, ang binibili namin lagi ay gatas na Alaska na malapot na inilalagay namin sa tsamporado, at Nido na pulbos.

Pero pambata nga ba ang Yakult at Milo? Sa mga komersyal sa telebisyon, mas ineengganyo ang mga bata na uminom nito upang lumakas sila. Kaya nga pulos mga bata ang modelo ng Yakult at Milo. Para sa mga nagnenegosyo nito, pangunahing puntirya nila sa negosyo ay ang mga bata. Kaya mga bata ang ineengganyo nila upang kumita ng malaki at tumubo. Ang mga bata kasi, pag sinabi kung ano ang gusto nila, ibinibili agad sila ng kanilang tatay o nanay. Ganyan ang kalakalan. May pinupuntirya silang uri ng tao na siyang tingin nila'y agad bibili ng kanilang produkto. Nang sa gayon ay kumita sila at hindi malugi sa negosyo.

Ngunit kung susuriin ang mga nakasulat sa garapa ng Yakult at pakete ng Milo, mas pinatatampok ang mga kinakailangang bitamina at mineral para lumakas ang katawan ng isang tao, bata man siya o matanda, may ngipin man o wala, may buhok man o kalbo, kayumanggi man o tisoy, piki man o sakang, mayaman man o mahirap. At ang sabi ko nga sa mga kasama, paano ka tatagal sa laban kung hindi mo iisipin ang iyong kalusugan?

Pampalakas ng katawan. Iyan ang nais kong laging sabihin sa kanila, hindi dahil sa ayaw kong magkape. Nais ko ring humigop ng kape, lalo na pag ako'y nasa lalawigan at pinaiinom ako ng kapeng barako. Aba'y kaysarap.

Ngunit masasabi ko pa rin, hindi lang pambata ang Yakult at Milo. Ito'y para sa lahat ng gustong maging malakas ang katawan at ayaw magkasakit.

Ang Aklat na Philippine Native Trees 101

ANG AKLAT NA PHILIPPINE NATIVE TREES 101

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Philippine Native Trees 101: Up Close and Personal, makapal na aklat, umaabot ng 322 pahina. Maganda at makabuluhang aklat hinggil sa mga puno sa ating bansa. Makapal ang bawat pahina at makulay dahil bawat pahina'y may litrato ng mga puno. Habang binabasa ko ito ay nakita ko sa pahina nito ang punong kalumpit na pag umuuwi ako sa bayan ng tatay ko sa Batangas ay kumakain ako ng bunga nito, lalo na't ipinagpipitas kami nito ng aming mga kamag-anak. Ang bunga ng kalumpit animo'y duhat na kulubot at mamula-mula o kaya'y kulay abuhin. Puno rin pala ang Kalantas, na pangalan ng isang nayon sa Batangas, na ayon sa kwento ng ilang pinsan ko ay parang munting Tondo. Nang makita ko ang punong Betis, agad kong naalala ang isang lugar sa may Pampanga na maraming may apelyidong Bituin. At nakita ko na ang nagsulat ng artikulo hinggil sa Punong Betis ay isang Myrna M. Bituin, na marahil ay malayo kong kamag-anak.

Nagkaroon ako ng aklat na ito nang ako'y maging isa sa mga tagapagsalita sa Green SONA (State of the Nature Assessment) noong Agosto 28, 2012 sa Environmental Studies Institute (ESI) sa Miriam College sa Katipunan sa Lungsod Quezon. Taun-taon itong ginagawa ng iba't ibang grupong makakalikasan bilang pantapat sa SONA ng Pangulo ng Pilipinas. Ako ang nagsilbing kinatawan doon ng dalawang samahan, ang Saniblakas ng mga Aktibong Lingkod ng Inang Kalikasan (SALIKA), at Kongreso ng Pagkakaisa ng mga Maralita ng Lungsod (KPML). Ang orihinal na pangalan ng SALIKA ay Saniblakas ng Inang Kalikasan, na nang lumaon ay naging Saniblakas ng mga Aktibong Lingkod ng Inang Kalikasan. Sa SALIKA ay tumatayo akong bise-presidente nito habang sa KPML naman, lalo na sa tsapter nito sa NCRR (National Capital Region-Rizal) ay isa akong edukador, mananaliksik, dyarista, at manunulat.

Gayunpaman, hindi tungkol sa mga puno ang aking talumpati kundi hinggil sa mga maralitang tinatanggalan ng bahay matapos ang bagyo o kalamidad. Katatapos lang nang panahong iyon ng pananalasa ng bagyong Gener ng Agosto 3 at ng Habagat ng Agosto 7 na araw sana na magaganap ang Green SONA 2012, ngunit ipinagpaliban dahil sa naganap na malakas na ulan at mga pagbaha. Pinamagatan ko ang talumpati ng "Kalagayan ng Maralita at ng Kalikasan". Nang matapos ang palatuntunan, lahat ng mga naging tagapagsalita ay binigyan ng token o regalo. Bawat isa sa amin ay nakatanggap ng aklat na Philippine Native Trees 101: Up Close and Personal, at isang puting tisert na may nakatatak na Green Convergence.

Naisip kong gawan ng tula at maikling kwento ang mga punong ito, at marahil isang libro ng mga tula't kwento ang aking magagawa balang araw hinggil sa mga puno at gubat sa ating bayan. Ito ang nadagdag sa aking mga adhikang dapat kong maisulat. Maraming salamat at nabigyan ako ng aklat na iyon, na kung di ako nagpursiging makadalo roon ay tiyak na malaking bahagi ng buhay ko ang nawala. Isang kayamanan na ang aklat na iyon para sa tulad kong manunulat at sa marami pang henerasyon sa hinaharap. Malaking isnpirasyon ang idinulot sa akin ng aklat na iyon.

Ang mga trumabaho upang maging ganap ang aklat na iyon ay ilang mga kasama sa grupong Green Convergence, na siyang nangangasiwa ngayon sa buwanang Kamayan para sa Kalikasan Forum. At sinabi nilang may balak pang magkaroon ng ikalawang aklat o Part Two. Ibig sabihin, ibang mga puno sa ating bansa na hindi nailagay sa unang aklat. Iniisip kong sana'y may maiambag ako sa aklat na iyon, na dapat kong pagsumikapan, lalo na't hindi naman ako lumaki sa lalawigan o kanayunan, kundi sa sementadong lungsod. Ang Green Convergence din ang pasimuno ng taun-taong Green SONA na isinasagawa matapos ang SONA ng pangulo.

Noong Pasko ng 2014, dahil wala akong maibigay sa nanay ko, iniregalo ko ang aklat na iyon sa aking mahal na ina. Kareretiro lang niya noong Setyembre 6, 2011, at pareho na silang retirado ng aking ama. Ibinigay ko iyon dahil madalas nang umuuwi sa aming bahay sa lalawigan ang aking mga magulang at tumututok sa pagtatanim. 

Dagdag pa roon ang ikinwento ng aking ina na nang dumatal ang bagyong Glenda, kung saan nag-iisa lang siya sa aming bahay sa lalawigan pagkat ang aking ama naman ay nasa aming bahay sa Maynila, kaytindi ng hampas ng hangin na halos nagwasak sa maraming tanim. Ngunit ang isang malaking puno sa aming bahay ay nanatiling matatag at hindi natumba matapos ang bagyo. Bagamat sa paligid niyon ay napakaraming punong ibinuwal ang bagyong Glenda. Ipinagpapasalamat ng aking ina na hindi nabuwal ang puno sa tabi ng aming bahay.

Kaya ang aklat na iyon ay isang makabuluhang regalo sa akin, na nasa pangangalaga na ngayon ng aking ina. 

Ang isina-Filipinong Asian Horror Stories ng GMA 7

ANG ISINA-FILIPINONG ASIAN HORROR STORIES NG GMA 7
ni Gregorio V. Bituin Jr.

Una kong napanood ang Asian Horror Stories sa GMA 7 noong Mayo 11, 2014, habang nakasakay ng bus pa-Maynila mula sa Cavite. Katatapos lang ng dalawang araw na reyunyon ng mga kasapi ng Teatro Pabrika sa isang resort sa Gen. Trias, kung saan ako'y nakasama.

Nagkainteres akong panoorin ito. Dahil bukod sa paksa ay mas madaling maunawaan ang kwento dahil ito'y isinalin sa wikang Filipino. Bilang makata at manunulat, magandang suriin din ang mga ganitong kwento ng kababalaghan, na talagang kaiba kung paano nila ipinresenta ang ganitong uri ng kwento kaysa kwentong katatakutan ng Pinoy.

Sumunod na araw ng Linggo, Mayo 18 ay napanood ko ang pelikulang pinamagatang Knock kung saan laging may kumakatok sa pinto ng isang dalaga. Noong Mayo 25 naman ay isang murder mystery sa isang gusali kung saan naresolba din ang kaso nang matukoy ng bidang babae kung sino ang pumaslang sa batang babae.

Nitong Hunyo 2014, napanood ko ang The Cat kung saan parang sumasanib ang pusa sa isang bata. Ang bidang babae ay nagtatrabaho sa isang shop ng mga pusa.

Sumunod na Linggo ay hindi ko na nabasa ang pamagat dahil nakasulat sa Kanji (o chinese characters) ngunit ito'y hinggil sa apat na magkakaibigang nagpapraktis para sa dulang Macbeth, na habang nakaharap sa salamin ang bidang babae ay may naririnig siyang tinig mula sa salamin. Naglaro pa sila ng lokal na bersyon nila ng spirit of the glass. Sa huli, nagpakamatay ang bidang babae sa pagtalon sa ilog, ngunit ayon sa ulat ng pulisya, namatay siya sa overdose ng isang gamot na lagi niyang iniinom.

Nariyan ang pinamagatang February 29 hinggil sa babaeng teller sa tollgate na nagiging saksi sa pagpatay pag sumasapit ang Pebrero 29, na tuwing apat na taon lang dumarating. Sa kalaunan, siya'y nabaliw. Ayon sa doktor, hindi naman talaga Pebrero 29 ng mangyari iyon at sinabi lang niya sa babae na Pebrero 29 kaya nagkaroon ito ng mga pangitaing muli hinggil sa misteryosong mga dugo sa toll gate ticket. Misteryoso ring pinaslang ang dalawang imbestigador.

Halos lahat ng istoryang pinanood ko ay hindi naman talaga hinggil sa multo, bagamat Asian Horror Stories ito, kundi tungkol sa murder o pagpaslang. Karamihan ay pawang mga paramdam. Ang matindi ay talagang nagsusuri ang mga bida, at hindi basta tumatakbo sa takot, di gaya ng mga katatakutang pelikulang Pinoy, na talagang may pagtili o sigawan.

Sa Asian Horror Stories, matapang ang bidang babae, kaya minsan ay iiyak na lang siyang mag-isa pagkat walang tumutulong sa kanya, dahil walang naniniwala. Kaya pilit niya itong reresolbahin sa sarili niyang pamamaraan.

Ang talagang napanood kong may multo ay ang pelikulang Nang Nak hinggil sa lalaking hindi niya alam na multo na pala ang kanyang asawa at anak. Kasa-kasama niya ang kanyang asawa at anak, ngunit sinabihan na siya ng isa niyang kababata na namatay sa panganganak ang kanyang asawa at anak ay hindi siya maniwala. Sa bandang huli, sa tulong ng mga mongheng Budist, nagkaroon ng ritwal, hanggang sa pinaglibingan sa babae't sa kanyang anak ay nagpaalam na ang bidang lalaki, at tinanggap naman ng babae na siya pala'y patay na.

Inumpisahan itong Hulyo ng palabas na White hinggil sa paghahanda ng isang grupo ng K-Pop singers. Ang istudyong pinagpapraktisan nila ay nasunog labinlimang taon na ang nakararaan. Ngunit dahil sa inggitan kung sino ang magiging lead singer, at ayaw manatiling back up dancer, nagkaroon ng trahedya. White ang pangalan ng lead singer dahil sa kanyang puting wig pag kumakanta.

Maganda ang pagkakasalin ng mga pelikulang iyon sa wikang Filipino. Sabay na sabay sa pagsasalita ng mga bida, at hindi nakababagot. Kung Ingles iyon, tiyak na papalitan ko ang tsanel dahil bukod sa mabagal ang takbo ng istorya ay di mo agad maunawaan ang sinasabi ng mga karakter sa kwento, lalo na't pyscho-thriller o horror mystery ang mga ito.

Dahil nasa wikang laging ginagamit sa pang-araw-araw, madali mong maunawaan ang kwento, panonoorin mo talaga at aabangan kung paano nalutas ng mga bida ang misteryong nakabalot sa mga pangyayari.

Bukod pa roon ay mapagninilayan ang kaibahan ng kanilang kultura sa kulturang Pinoy. Pag may katatakutan silang nararanasan, lalo sa modernong panahon, hindi sila nagpapatulong sa ibang tao, at pilit nilang nireresolba ang kanilang problema. Sa pelikulang Pinoy, kasama ang buong bayan sa kwento, kadalasang naroroon ang taumbayan, lalo na sa usapin ng aswang o anumang uri ng halimaw. Dito makikita ang kaibahan ng kanilang mga pananaw.

Kolektibo magresolba ng suliranin ang mga Pinoy. Laging kasama ang mga kaibigan sa pagresolba. Kaiba ito sa indibidwalismo ng ibang Asyano. Sa madaling salita, hindi katipiran ng paggawa ng pelikula kundi kung ano talaga ang pananaw o kultura ng isang bayan ang ipinakikita sa bawat pelikula. Kung gaano katipid sa karakter ang mga pelikulang katatakutan ng ibang Asyano ay ganoon din sila katipid sa pagsigaw.

Gayundin naman, kung gaano karami ang karakter sa mga pelikulang katatakutan ng Pinoy, hindi rin nila tinitipid ang kanilang pagsigaw. At sigaw talaga, pag nakakita ng multo, pugot na ulo, duguang putol na kamay, o white lady na karaniwan na sa mga pelikulang Pinoy. Nagsusuri ang ibang Asyano kung bakit may nangyayaring kababalaghan, at bihira ang pugot na ulo, duguang putol na kamay o white lady, ngunit marami ay pulos paramdam.

Gayunman, masasabi kong magaganda ang presentasyon ng mga pelikulang handog sa Asian Horror Stories, at matututo ka rin sa kanila kung paano ba nila nakokontrol ang kanilang emosyon sa kabila ng mga nagaganap na kababalaghan at paano ba sila nagsusuri upang malutas ang kanilang kinaharap na mga suliranin.

"Aming Bukid" ang dapat pamagat ng awiting "Bahay Kubo"

"AMING BUKID" ANG DAPAT PAMAGAT NG AWITING "BAHAY KUBO"
ni Gregorio V. Bituin Jr.

Halimbawang tanungin ko kayo: "Ano ang bahay kubo?" Tiyak na sasabihin nyong ang bahay kubo ang tahanan ng karaniwang tao sa kanayunan, at ang dingding at sahig nito'y yari sa kawayan, habang ang bubong naman ay yari sa sasa.

Halimbawa namang ito ang tanong ko: "Ano ang makikita nyo sa bukid?" Tiyak ang unang papasok sa inyong isipan ay kalabaw, araro, at mga tanim. Kung uusisain ko pa kung ano ang mga tanim, tiyak na may magsasabi ng isa o higit pang uri ng gulay. Maaaring masabi ang palay, tubo, mais, singkamas at talong, sigarilyas at mani, sitaw, bataw, patani.

Mas angkop ang pamagat na "Aming Bukid" sa awiting "Bahay Kubo" dahil ang inilararawan ng buong awitin ay ang bukirin, at hindi ang mismong bahay kubo. Taniman ng gulay ang inilalarawan ng awit, kaya bakit "Bahay Kubo" ang pamagat nito, gayong tinalakay dito ay ang pagkakatanim ng maraming gulay. Maaari din "Sa Aming Gulayan" ang maging pamagat ng awit.

Mukhang hindi angkop ang pamagat ng "Bahay Kubo" at parang ipinilit na lamang. Kumbaga'y sa paligid ng bahay kubo ay maraming gulayan. Na maaaring totoo naman talaga.

Ngunit bakit "Bahay Kubo" gayong hindi naman tinalakay o inilarawan sa awit na ito ang mismong bahay kubo, na ito'y pahingahan, tulugan pag gabi, na gawa ito sa kugon o sasa, na magandang bahay ito dahil presko rito, na ito'y pugad ng pag-ibig, at marami pang nakapatungkol sa yari, disenyo at gamit ng bahay kubo.

Ang nangyari'y kung ano ang nasa paligid ng bahay kubo, na bukid o gulayan, ang inilalarawan at tinutukoy ng buong awit. Para na-out-of-place ang unang taludtod ng awit.

Halina't ating suriin ang awit. Bakit may mga tanim sa bahay kubo? Taniman ba ang bahay kubo, o imbakan ng gulay?

Bahay kubo,
kahit munti
ang halaman doon,
ay sari sari.
Singkamas at talong,
sigarilyas at mani
sitaw, bataw, patani.
Kundol, patola,
upo't kalabasa,
at saka meron pa,
labanos, mustasa.
Sibuyas, kamatis,
bawang at luya,
sa paligid-ligid
ay puno ng linga.

Mas magiging angkop kung papalitan ang pamagat ng awit at ng unang taludtod nito. Tulad ng nabanggit sa itaas, mas angkop ang pamagat na "Aming Bukid" kaysa "Bahay Kubo". Halina't namnamin natin ang mas tumpak na awit.

Aming bukid
kahit munti
ang halaman doon,
ay sari sari.
Singkamas at talong,
sigarilyas at mani
sitaw, bataw, patani.
Kundol, patola,
upo't kalabasa,
at saka meron pa,
labanos, mustasa.
Sibuyas, kamatis,
bawang at luya,
sa paligid-ligid
ay puno ng linga.

Kitang-kita na sa ikatlong taludtod na "ang halaman doon" hanggang sa ikalabinglima't huling taludtod na "ay puno ng linga" ay hinggil sa gulay at ito'y makikita lamang bilang tanim sa bukid, na siyang inilalarawan ng awit. Hindi naman inilarawan sa buong awit na ito'y napitas na't naitambak na sa bahay kubo bilang kamalig ng mga nabanggit na gulay, kundi nakatanim pa ang mga gulay na ito. Mahihinuha ito sa ikatlo't ikaapat na taludtod: "ang halaman doon ay sari-sari." Ang mga gulay ay mga halaman sa mga panahong iyon, na kung gagamitin ang dalawang salita sa ngayon, ang gulay ay tatawagin agad na gulay, at ang halaman ay yaong mga nakatanim pa na may mga dahon, sanga, at ugat.

Kaya mungkahi kong baguhin na ang pamagat ng "Bahay Kubo" at palitan ito ng "Aming Bukid" at kung magkakaroon ng bagong awiting pamamagatang "Bahay Kubo" ay tungkol talaga sa bahay kubo bilang tirahan at pahingahan ng tao, at hindi bilang taniman ng gulay, tulad nito:

Bahay kubo
Kahit maliit
Pahingahan ito
Ng aming paslit.
Yari sa kawayan
Ang dingding at sahig
Sasa naman ang atip
Dito'y malamig
Ang ihip ng hangin
Naglalatag ng banig
Pag gabing madilim
Bahay kubong sarili
At kaysarap damhin
Sa buong pamilya’y
Pugad ng pag-ibig.

Ang Matematika ng 50% + 1

ANG MATEMATIKA NG 50% + 1

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ano ang simple majority pag odd number, halimbawa, ng 15, kung ang kahulugan ng simple majority ay 50% + 1? Ang sagot ko ay 9, habang ang sagot ng iba ay 8. Alin ang mas tama sa aming dalawa?

Mahalagang malaman at maunawaan natin kung paano ba natin tinutukoy ang simple majority, lalo na sa maraming mga organisasyong nangangailangan ng pagdedesisyon sa isa o maraming usapin. Karamihan ng mga Konstitusyon ng samahan ay isinasaad na ang simple majority ay dapat 50% + 1, at hindi lang simpleng lagpas sa 50%. 

Marami ang nagkakamali ng sagot dahil mas napagtutuunan nila ang 50% lamang at kadalasang nakakaligtaan ang 1 bilang whole number.

Kaya pansinin natin lagi ang numerong 1, at hindi lang yung 50%, dahil hindi pwede ang 50% + 0.5, o 50% + 0.6 bilang mayorya, kundi 50% + 1. Ibig sabihin, dapat na tama ang kompyutasyon natin, dahil tinukoy mismo na ang mayorya ay 50% + 1, at hindi simpleng lagpas lang sa 50%. Halimbawa sa pulong ng isang 15 member council, o sa isang kongresong dinaluhan ng 257 delegado, ano ang tamang bilang ng 50% + 1.

Madali lang ang simple majority kung even number, tulad ng 20 o kaya ay 250. Ngunit kaiba pag odd number. 

Halimbawa may 20 myembro ang konseho, ang mayorya nito ay 11, at kahit sa 50% + 1 nito ay 11 din, na ang kompyutasyon ay [(20 x 0.5) + 1 = n] = [10 + 1 = 11]. At sa 250 naman, ang mayorya ay 126 at ang 50% + 1 nito ay 126 din, na ang kompyutasyon ay [(250 x 0.5) + 1 = n] = [125 + 1 = 126].

Kompyutin naman natin kung ito'y odd number. Bigyan natin ng halimbawa ang isinaad ko sa itaas. Kung simpleng mayorya na hindi depinido kung 50% + 1, ang 8 ang mayorya sa 15, at ang 129 ang mayorya sa 257. Ngunit pag depinido sa Konstitusyon ng samahan na ang simpleng mayorya ay 50% + 1, hindi na natin simpleng sasabihing ang 8 ang mayorya sa 15, at ang 129 ang mayorya sa 257, dahil iba na ito pagdating sa kompyutasyon.

Ano ang simple majority ng 15 member council kung pagbabatayan natin ay 50% + 1: 8 ba o 9? 

Kompyutin natin. [(15 x 0.5) + 1 = n] = [7.5 + 1 = 8.5]. Kung gayon, ang 8 ay di pa pasok sa 50% + 1, dahil mas mataas ang 8.5 kaysa 8, at mababa ang 8 kaysa 8.5. Gayunpaman, wala namang 0.5 na tao, kundi isang tao dapat. Kaya ang susunod na mas mataas na whole number dito ay 9. At dahil hindi pasok ang 8 at dahil pasok ang 9 bilang pinakamaliit na bilang sa 50% + 1 ng 15 member council, ang simple majority ay 9 katao. Ang 8 ay 50% + 0.5 lamang at di ito 50% + 1.

Sa isang kongresong dinaluhan ng 257 delegado, ang simple majority nito ay 130, dahil sa kompyutasyon natin [(257 x 0.5) + 1 = n] = [128.5 + 1 = 129.5], at dahil wala namang 0.5 na tao, ang sunod na mas mataas na whole number sa 129.5 ay 130, kaya 130 ang simple majority ng 257 delegado ng kongreso, at hindi 129. Ang 129 ay 50% + 0.5 lamang, ngunit ang kailangan natin ay 50% + 1.

Kaya iba ang majority rule kaysa simple majority na 50% + 1. Sa majority rule, ang 8 sa 15 katao ang mayorya, ngunit sa 50% + 1, ang 9 ang mayorya at hindi 8. Sa majority rule, ang 129 ang mayorya sa 257 katao, ngunit sa 50% + 1, ito'y 130.

Kaya sa unang tanong sa itaas, ang tamang sagot ay 9 ang simple majority ng 15 member council kung pagbabatayan natin ay ang 50% + 1 na nakasaad sa Konstitusyon ng samahan. 

Sa madaling salita, ang alituntuning simple majority na 50% + 1 ay hindi simpleng lagpas lang sa 50%, dahil naroon ang buong bilang na 1.

Sermon ni Inay: "Pag nagutom ka, kasalanan mo"

SERMON NI INAY: "PAG NAGUTOM KA, KASALANAN MO"

ni Gregorio V. Bituin Jr.

"Pag nagutom ka, kasalanan mo." Hindi ito pasigaw, kundi malambing na sermon o payo ni Mommy sa akin. Tama si Mommy, kaya bata pa lang kami ay tinuruan na niya kaming mga anak niya kung paano mabuhay. Natutong makisama, maglinis ng bahay, magluto ng sinaing, maglaba ng aming sariling damit, magbilang ng tama ng bayad at sukli, umuwi ng maaga, pumili ng kaibigang matitino, ilagay ang alak sa tiyan at huwag sa ulo, umiwas sa gulo, magsimba.

Kami'y pinag-aral ng aming mga magulang sa maaayos na paaralan. Kaya inaasahan nilang kakayanin namin ang tumayo sa sariling mga paa.

Isang araw, habang nagninilay-nilay at nakatunganga sa kisame, biglang dinalaw ng mga sermon ni Mommy ang aking tila inaagiw na isipan. Nais ko kasing magsulat noon para iambag sa patimpalak-Palanca. Nagunita ko ang paalala ng aking ina. 

Katatapos ko lang basahin noon ang isang sanaysay kung paano ba namatay ang makatang si Huseng Batute. Namatay siya, hindi pa sa gutom, kundi nalipasan ng gutom kahit may pagkain naman. Pareho kaming makata, at namatay si Huseng Batute o Jose Corazon de Jesus, dahil sa pananakit ng tiyan, at walang laman ang bituka. Doon ko naalala ang bilin ng aking mahal na ina. "Pag nagutom ka, kasalanan mo."

Ang mga salitang ito ang nagbunsod sa akin upang itayo ang Aklatang Obrero Publishing Collective, na unang nakapaglathala ng aklat noong Oktubre 2006. Mag-iisang dekada na rin akong naglilimbag ng mga aklat, na karamihan ay mga koleksyon ko ng tula. Bagamat marami rin akong inilathala na mga antolohiya ng mga sanaysay at tula ng mga manggagawa at maralita.

Nag-isip ako. Ano bang kakayahan mayroon ako upang mabuhay. Pagsusulat? Kailangang mag-aplay sa diyaryo. Paggawa ng tula? Walang pera sa tula, maliban kung mailalathala ka ng lingguhang magasing Liwayway, o iba pang magasin o babasahin. Ngunit kayraming nagpapasa. Daan-daan kung hindi man libo. Mapalad ka na kung malathala ka ng isang beses sa halagang P500 lamang. Hindi iyon sapat upang makabuhay.

Kailangan kong maging malikhain. Kung hindi, baka walang mangyari sa akin. Ayoko namang manghingi ng salapi sa tatay at nanay ko, dahil may sarili na akong buhay. Lalo na't maaalala ko ang mga sermon ni Mommy. Kaya sinuri ko ang kakayahan ko. May kakayahan akong mag-type. Kabisado ko ang microsoft word at pagemaker. Tiyak may pakinabang ang kakayahan kong ito kung gagamitin ko lang ng tama. Di ko pa naisip noon kung paano gumawa ng libro, dahil mukhang magastos, masalimuot ang paggawa, at di ko alam yung proseso ng pagbu-bookbind.

Hanggang mapuna ko sa ilang mga libro kung paano ito na-bookbind, at nakita ko rin minsan sa Recto kung paano ba sila nagbu-bookbind. Baka dito ako pwedeng magsimula. Paano naman ang cover? Nakita kong pwede naman palang tingi-tingi ang pagpapagawa ng cover na colored. Alam ko na. Dagdag pa yung karanasan ko sa paggawa ng dyaryo at magasin dahil dalawang taon akong naging features and literary editor ng publikasyon ng mag-aaral sa kolehiyo, at pagli-layout ng pahayagan ng manggagawa, kaya malakas ang loob ko.

Kaya sinimulan kong ipunin kung ano ang pwede kong i-type, i-layout at ilibro. Nagsulat ako ng liham sa mga kakilala ko na nananawagang pwede kong hingiin na ang mga dati nilang gawang tula, sanaysay, awit at maikling kwento. Aba'y pinagbigyan naman nila ako, habang ang ibang artikulo ay mula sa mga dati ko nang inipon. Naipon ko sa panahong di ko alam na kakailanganin ko pala. Wala akong sariling gamit pero meron akong diskarte. Nakigamit ako ng computer, at nire-type doon ang mga artikulong naipon ko at naipasa sa akin.

Minsan gabi hanggang madaling araw ko ito ginagawa. Isinisingit ko habang nagle-layout ng pahayagang Obrero ng manggagawa ang pag-layout ko ng libro. Ni-layout ko at nilagyan ng mga litrato, ang anumang natutunan ko sa paggawa ng pahayagang Obrero ay ginamit ko sa paggawa ng libro, nag-print ako ng isang kopya, inedit isa-isa baka may makalusot, at nung okey na, pinagawa ko sa labas. Nagawa ko'y dalawampung kopya ng kauna-unahang isyu ng MASO: Katipunan ng Panitikan ng Uring Manggagawa, na umabot ng isandaang pahina, at ang size ay katumbas ng kalahati ng short bond paper. Oktubre 2006 nang ito'y malathala at ako na ang tumayong editor ng kalipunang ito ng panitikang manggagawa.

Mula noon, nagsimula na ang paglalathala ko ng sari-saring libro, at may kumakausap pa sa akin dahil nais nilang malathala rin sila. Isinaaklat ko na rin pati mga kolum at sanaysay ko na nalathala sa magasing pangkolehiyo.

Kaya kahit munting bisnes lamang itong aking itinayong Aklatang Obrero Publishing Collective, umaabot na ng mahigit apatnapung pamagat ng aklat na ang nasa talaan ng mga aklat na aking nalathala. At kalahati rito ay ang koleksyon ng aking mga tula.

Malaking aral sa akin ang sermon ni Mommy, dahil kung hindi, baka gutom ang abutin ko. Maraming salamat sa pagkamalikhain na namana ko sa aking ama't ina. Natuto akong magkaroon ng munting pagkakakitaan, na siya namang ginagamit ko sa araw-araw, habang patuloy pa rin akong nagsusulat, kumakatha ng tula, at nakikibaka sa kalsada.

Ang lalawigang Antique ay Mecca sa akin

ANG LALAWIGANG ANTIQUE AY MECCA SA AKIN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ipinanganak sa lalawigan ng Antique ang mahal kong ina, ngunit hanggang ngayon, hindi ko pa ito napupuntahan. Mas lagi akong nakakapunta sa Batangas na sinilangan naman ng aking ama. O sa mas eksakto, isa pa lang sa aming anim na magkakapatid ang nakakapunta sa sinilangan ng aming ina.

Ang lalawigan ng Antique ay nasa isla ng Panay sa rehiyon ng Visayas. Katabi nito ang mga lalawigan ng Iloilo, Capiz at Aklan. Katabi naman ng isla ng Panay ang pulo ng Guimaras. Ang salita sa Antique ay Karay-a, ngunit hindi ako marunong magsalita nito dahil sa Maynila na ako isinilang, lumaki, at nanirahan hanggang ngayon.

Ngunit itinuring kong Mecca ang lalawigang Antique. Ibig sabihin, tulad ng mga kapatid nating Muslim (bagamat hindi ako Muslim), na dapat minsan man sa kanilang buhay ay makarating sila sa Mecca sa Saudi Arabia, na siyang pinaniniwalaang sinilangan ng propetang si Mohamed. At ang pagtungo sa Mecca ay batay sa kanilang "Five Pillars of Islam". Kaya kailangan, minsan man sa buhay ko'y marating ko ang lalawigang sinilangan ni ina, o sa mas eksakto, sa bahay na tinirhan nila ng kanyang mga magulang at mga kapatid noon. Siyang tunay, Mecca sa akin ang sinilangan ng aking ina.

Nakarating na ako sa isla ng Panay, noong Nobyembre 23, 2008, dahil nakasama ako sa karabana ng Duyog Mindanao. Isa iyong aktibidad na pangkapayapaan, isang karabana mula lungsod ng Baguio hanggang lungsod ng Cotabato. Iba't ibang lalawigan ang pinuntahan namin, at mula Mindoro ay sumakay kami ng lantsa patungong isla ng Panay, at gabi na nang makarating kami sa Katiklan sa Aklan, isang araw kami roon, at mula sa Iloilo ay nagtungo naman kami sa lungsod ng Bacolod sa pamamagitan din ng lantsa.

Isinulat ko nga sa aklat kong "Bigas, Hindi Bala" sa artikulong pinamagatan kong "Ang Makasaysayan Kong Pagdatal sa Isla ng Panay": "Naging makasaysayan sa akin ang pagsama ko sa Duyog Mindanao dahil nakarating ako ng Panay, dahil kahit papaano, nakalapit ako, sa buong buhay ko, bagamat di nakarating, sa lupain ng aking mga ninuno... Bagamat di ako nakarating sa Antique ay parang napalapit na rin ako sa sinilangan ng aking ina dahil sa pagtapak ko sa unang pagkakataon sa Panay."

Mas maganda na hindi lamang isang araw, kundi kahit man lamang isang linggo ako ritong magtagal. Isa itong pangarap na nais kong matupad. Nais kong damhin ang bawat sulok ng kanilang bahay, ang kabukiran, ang mga tao, ang dagat, ang puno, ang sariwang hangin, ang kalagayan ng mamamayan doon at ng buong lalawigan, maging ang agiw, alikabok, putik, talahib, at huni ng kuliglig. Nais ko iyong maisulat. Marahil nga'y sentimental na bagay. Isa iyong bagay na dapat planuhin naming magkakapatid, na kahit minsan man sa aming buhay ay narating namin ang sinilangan ng aming mahal na ina. Kung hindi man sila makasama, kahit sana ako'y makarating doon. Tanging si Lala pa lang sa aming magkakapatid ang alam kong nakarating doon nang isinama siya ng aking ina sa Antique noong 2011. Kasama ni Lala ang anak niyang si Sten.

Marahil ay makagagawa muli ako ng maraming tula sa paglalakbay na ito, na nais ko ring maisaaklat. At ito ang balak kong gawin pag ako'y nakarating sa bayang sinilangan ng mahal kong ina.

Walang Bathala sa Rebolusyon

WALANG BATHALA SA REBOLUSYON

ni Greg Bituin Jr.

Sa dalawang popular na awiting aktibista sa mga rali, madalas na inaawit ang mensaheng hindi tayo dapat umasa sa sinumang manunubos na darating, kundi sa ating lakas bilang nagkakaisang uri. Malaman ang mensahe na hindi natin basta kakantahin lamang ang awit nang di natin nananamnam sa ating puso't isipan ang kahulugan ng kanta. Ang dalawang awiting ito'y ang "Internasyunal" at ang "Pandaigdigang Awit". Palagian itong inaawit ng mga aktibista sa rali na kadalasang pinangungunahan ng grupong Teatro Pabrika kapag sila'y nagtatanghal.

Sa ikatlong saknong ng "Internasyunal" ay ganito ang nakasulat:

Wala tayong maaasahang
Bathala o manunubos
Kaya't ang ating kaligtasa'y
Nasa ating pagkilos

Sa ikalawang saknong naman ng "Pandaigdigang Awit" ay ganito naman ang nakasaad:

Uring api'y magkaisa
Maghimagsik at makibaka
Walang tayong mapapala
Sa paghihintay sa bathala

Bakit ipinangangalandakan sa mga awiting aktibista na tayo'y huwag umasa sa sinumang manunubos at huwag nang asahang may darating na tulad nina Superman, Batman, Buddha, Kristo, Beelzebub, David Karesh, at iba pang tinaguriang tagapagligtas upang sagipin tayo mula sa pagsasamantala ng tao sa kapwa tao.

Bakit imbes na kilalanin ang sariling lakas, maraming umaasa na lamang na may darating silang tagapagligtas na tulad ni Superman? Hindi ba nila kayang organisahin ang kanilang hanay upang mapagtagumpayan nila ang kanilang minimithing pagbabago para sa maalwan at maunlad na kinabukasan ng henerasyon ngayon at ng mga susunod pa?

Hindi natin sinasagkaan ang anumang relihiyon. Lamang, karamihan ng relihiyon ay mas nais pang tayo'y magtiis sa hirap at maapi, kaysa ipagtanggol tayo. Mapalad ang naaapi dahil sasainyo ang kaharian ng langit. Ngunit napakarami nang naapi mula pa noong unang panahon. Lahat ba sila'y mapalad na nakarating sa langit? Hindi ba sila nagsisiksikan sa langit ngayon? Hindi ba pwedeng dito pa lang sa lupa ay gawin natin itong langit, di tulad ngayon na nakatira ang marami sa impyerno!

Parang bang ang relihiyon ay para lamang sa mga mayayaman at elitista na nag-aari ng malalawak na lupain, pabrika at iba pang kasangkapan sa produksyon.

Ito'y mauugat na rin sa sinabi ng rebolusyonaryong si Karl Marx na ang relihiyon ay opyo. Mababasa rin natin ito sa sinulat ni Lenin sa kanyang artikulong "Sosyalismo at Relihiyon".

Imbes na maghanap tayo ng isang tagapagligtas na bayani, ang dapat nating gawin ay magbayanihan. Kailangan nating magkaisa at magtulungan dahil nasa sariling lakas natin ang ating ikatatagumpay. Mananalo tayo sa rebolusyon kung wawasakin natin ang ugat ng kahirapan at pagsasamantala sa lipunang ito - ang pribadong pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon. Hangga't pag-aari ng iilan ang mga kasangkapan sa produksyon ng ekonomya ng lipunan, tulad ng pabrika, makina't lupain, mananatili ang kahirapan. Dapat baklasin ng uring manggagawa ang gintong tanikalang nakapulupot sa kanya upang lumaya ang buong sambayanan sa kuko ng pagsasamantala, hanggang sa maitayo natin ang lipunang walang mag-aangkin ng mga kasangkapan sa produksyon upang ang lahat ay umunlad ng masagana at pantay-pantay.

Walang Bathala sa Rebolusyon! Nasa ating pagkilos ang ating ikaliligtas! Halina't patuloy na makibaka hanggang sa tagumpay!

Trapo Kadiri

TRAPO KADIRI
ni Gregorio V. Bituin Jr.

Noong kampanyahan sa halalang 1995 una kong narinig ang salitang "trapo" na pumapatungkol sa mga pulitikong tiwali at sa palagay ng marami'y dapat mawala sa poder dahil ang iniisip lang nito'y magpayaman at sariling interes lamang. Ang "trapo", na ibig sabihin din ay basahan, ay pinaigsing "traditional politician". Nakasulat nga sa mga poster namin noon ay "Trapo Kadiri", kung saan nakadrowing ang mukha ng isang trapong balasubas. Ikinampanya namin noon sa mga kabataan at sa mamamayan ang pagbabago ng pulitika sa bansa, na ang paglilingkod sa bayan ay hindi negosyo kundi serbisyo, at hindi dapat iboto ang may masasamang rekord ng paglilingkod sa mamamayan. Naipanalo ng SAVE (Students' Advocates for Voters Empowerment), kung saan isa ako sa mga nagboluntaryo dito, ang apat sa pitong kandidato nito, na sina Joker Arroyo (Makati, 1st Dist.), Rey Calalay (QC, 1st Dist.), Mike Defensor (QC, 3rd Dist.) and Sandy Ocampo (Manila, 6th Dist.). Ang SAVE at ang Trapo Kadiri campaign ay pinangunahan ng National Federation of Student Councils (NFSC), na siyang pinakamalaki at pinakaaktibong pederasyon ng student council sa buong bansa ng panahong iyon, at Kalipunan ng Malayang Kabataan (Kamalayan), na isa ako sa mga opisyales.

Bagamat namulat ako sa pulitika sa ating bansa nang mag-Edsa Uno noong 1986, nagsimula akong bumoto noong halalang 1992, at mula noon ay namulat ako sa kalakaran ng pulitika sa bansa. Nakita ko kung paanong mangampanya ang mga naghahangad na "paglingkuran" ang bayan. Lilinisin daw nila ang katiwalian sa pamahalaan. Marahil kaya sila tinawag na "trapo", dahil itinutulad nila ang sarili nila sa basahan, na lilinisin ang mga naiwang dumi ng mga pulitikong kanilang papalitan. Ngunit hindi pala paglilinis ng katiwalian ang kanilang ginagawa kundi paglilinis ng kabangyaman ng bayan. Kaya marahil marami ang nangangako, ngunit kadalasang napapako. Dahil iba ang kanilang intensyon kaysa paglingkuran ang bayan.

Noon, ang alam ko lang na ginagamit ng mga pulitiko ay tatlong G's (guns, goons, gold), ngunit ngayon ay 5 G's na (guns, goons, gold, Garcia at Gloria). Nadagdag ang Garci at Gloria nitong mga nakaraang taon, dahil sa isyu ng "Hello, Garci" tapes, kung saan kinausap ni Gloria si Comelec commissioner Virgilio Garcialiano. Wala na si Garci sa Comelec, ngunit ang iniwan niyang pangalan sa eleksyon sa Pilipinas ay mananatili. Nalagay na ang kanyang pangalan sa diksyunaryo ng pandaraya sa elektoral sa bansa. Kaya habang may dayaan, maaalala ng tao ang kanyang pangalan. "Mag-ingat baka ma-Garci tayo." Marahil matatagalan pa bago mapalitan ang 5 Gs na ito, at marahil di pa ito mangyayari sa eleksyong 2010.

Hindi sapat na kilalanin natin kung sinu-sino ang mga trapo. Mas dapat nating unawain kung anu-ano ang kanilang mga intensyon.

Ang trapo ay tumutukoy din sa mga angkang kumokontrol ng pulitika sa kani-kanilang probinsya, bukod pa sa mga malalaking negosyo nila sa kani-kanilang lugar.

Tinukoy ng kolumnistang si Fel Maragay sa dyaryong Manila Standard Today (May 14, 2007) kung sinu-sino ang mga angkang kumokontrol sa pulitika ng bawat probinsya. Ayon sa kanya, ito'y sina "Ortega ng La Union, mga Dy ng Isabela, mga Marcos ng Ilocos Norte, mga Singson ng Ilocos Sur, mga Joson ng Nueva Ecija, mga Roman ng Bataan, Magsaysay ng Zambales, mga Cojuangco at Aquino ng Tarlac, mga Fuentebella ng Camarines Norte, mga Dimaporo ng Lanao del Sur, mga Osmeña ng Cebu, mga Espinosa ng Masbate, mga Laurel at Recto ng Batangas, mga Gordon ng Zambales, mga Plaza ng Agusan, mga Durano ng Danao City, mga Antonino ng General Santos, mga Lobregat ng Zamboanga City at mga Cerilles ng Zamboanga del Sur." Idinagdag pa niyang may mga bagong angkang sumusulpot, tulad ng angkang Estrada sa San Juan, mga Arroyo sa Pampanga at Negros Occidental, mga Angara sa Aurora, mga Defensor sa Iloilo at sa Quezon City, mga Suarez sa lalawigan ng Quezon, mga Villafuerte sa Camarines Sur, mga Villarosa sa Mindoro Occidental, mga Espina sa Biliran, mga Ampatuan sa Mindanao, at ang mga Akbar sa isla ng Basilan.

Sinu-sino ba ang mga trapo?

Ang trapo ay tulad ng mga uwak na laging sariling pangalan ang binabanggit. Syempre, para sa name recall para manalo sa eleksyon.

Ang trapo ay paimportante, pa-VIP, at laging pinaghihintay ang mga taong kinakailangan siya.

Ang trapo ay pera ang pang-akit sa mga botante.

Ang trapo ay yaong mga pulitikong tumatapak lang sa lugar ng iskwater pag malapit na ang botohan, gayong sa buong taon ay pinandidirihan nya iyon.

Ang trapo ay yaong pinagmamayabang ang proyekto ng pamahalaan na siya umano ang nagpagawa, gayong galing iyon sa pondo ng bayan, at ang gumawa'y simpleng manggagawang tinipid pa sa sweldo, kaya manggagawa'y nagugutom.

Ang trapo ay yaong nag-aartista muna bago pasukin ang pulitika.

Ang tingin ng trapo sa kanilang sarili ay hindi lingkod bayan, kundi negosyante't haring may kapangyarihan. Marami ngang bayarang bodyguard ang mga trapong ito.

Para sa trapo, negosyo ang pulitika. Bakit naman sila magtatapon ng milyung-milyong piso sa kampanyahan para lang ipagpalit sa napakaliit na sweldo kada buwan ng pangulo at iba pang posisyon sa pamahalaan, kung hindi nila ito babawiin mula sa kabang yaman ng bayan?

Ang trapo ay yaong mga tiwaling pulitikong ginagatasan ang kabangyaman ng bayan para manatili sa pwesto.

Ang trapo ay yaong mga kinatawan ng pribadong nagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, tulad ng mga pabrika, makina, at malalawak na lupain.

Higit sa lahat, ang trapo ang mga tagapagsulong ng bulok na sistema, at representante ng kapitalismo laban sa uring manggagawa at sa naghihirap na sambayanan.

Bistado na sila, ngunit patuloy pa silang namamayagpag sa ating bansa. Ngunit masisisi ba natin sila? O sarili natin ang dapat sisihin dahil nagpapaloko tayo sa kanila?

Silipin natin kung sinu-sino ang mga tatakbong trapo sa pagkapangulo sa 2010. Nariyan si Senador Manny Villar representante ng Las Pinas at ang asawang si Cynthia Villar ay Congresswoman ng Las Piñas. Si Senador Mar Roxas, na magiging kabiyak ay ang sikat na mamamahayag na si Korina Sanchez ng ABS-CBN, ay apo ni dating Pangulong Manuel Roxas at anak ni dating senador Gerry Roxas. Si Defense secretary Gilbert "Gibo" Teodoro, na pamangkin ni Danding Cojuangco na kapatid ng kanyang ina. Asawa naman niya si Rep. Monica Prieto ng Tarlac, na lalawigang balwarte ng mga Cojuangco. Si Senador Chiz Escudero ay galing sa angkan ng mga Escudero sa Sorsogon. Ang kanyang ama ay dating Congressman sa unang distrito ng Sorsogon, at ang mga tiyuhin naman niya ay Bise-Gobernador at Meyor sa kanilang probinsya. Si Joseph Estrada, guilty sa salang plunder ngunit napardon kaya di nakulong, ay nagbabalak na namang tumakbo. Walang kadala-dala. Nasa pulitika rin ang kanyang mga anal na sina Senador Jinggoy at Mayor JV, habang dating senadora ang kanyang asawang si Loi.

Paano naman natin ikakategorya sina Noli de Castro at Loren Legarda, na parehong naglaban sa pagka-Bise Presidente noong 2004? Pareho silang sikat na mamamahayag sa ABS-CBN, at ngayon ay kasama sa pinakasikat na pulitiko sa ating bansa. Masasabi ba nating sila'y mga trapo? Hindi sila galing sa angkan ng mga trapo, ngunit galing sa isa sa pinakamakapangyarihang media network sa bansa. Nitong mga nakaraang taon, kinilala ang media bilang "kingmaker' ng pulitika sa bansa. Marahil, pinatakbo ng malalaking negosyante ang dalawang ito upang matiyak ang proteksyon ng kanilang interes, lalo na ang kanilang mga negosyo, tulad ng ABS-CBN, Maynilad, at iba pa.

Sa ngayon, maraming mamamayan at organisasyon ang nag-oorganisa ng kilusang anti-trapo. Nakikita nilang dapat nang palitan ang imoral na pamahalaan. Kaya ang isyu ng moralidad sa pamamahala ang karaniwang dala-dala ng mga nakapaloob dito. Nais nilang mabago na ang pulitika sa bansa, at tiyaking ang pamamahala sa bansa ay totoong serbisyo sa sambayanan at hindi negosyo ng iilan para manatili sa kapangyarihan. Ngunit hangga’t ang kilusang anti-trapong ito ay nakasakay lamang sa isyu ng moralidad, hindi magbabago ang sitwasyon sa bansa. Dapat manindigan sila laban sa bulok na sistema at tumulong sa pagbubuo ng isang lipunang magwawasak sa pribadong pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon upang ang lahat ay makinabang.

Kung noong 1995, ang pakikibaka laban sa trapo ay aktibidad lamang ng kabataan, ang kilusang anti-trapo ngayon ay kilusan na ng buong bayan. Walang dangal ang trapo sa bansa. Sila ang mga kontrabida sa taumbayan. Dapat lang silang ibagsak, kasabay ng pagpapabagsak sa sistemang naging dahilan upang sumulpot sila sa mundo.


ANG UWAK AT ANG TRAPO
tula ni Greg Bituin Jr.
9 pantig

Uwak lamang ang tumatawag
Sa sarili niyang pangalan

Kapara nitong mga trapo
Na bukambibig lagi'y "Ako"

"Ako ang nagpagawa niyan
Ako rin ang nagpondo riyan

Sa akin ang ganyang proyekto
Iyon nama'y pinagawa ko

Pinasemento ko ang daan
Pati na iyang basketbulan

Dahil ako nga'y makatao
Dapat ako'y inyong iboto!"

Siya ba'y talagang seryoso
Na makapaglingkod sa tao?

Tingin sa maralita'y boto
Tingin sa serbisyo'y negosyo

Pag nasa pwesto na't hinanap
Aba'y di agad mahagilap

Istorbo ang tingin sa masa
Pag nilapitan sa problema

Siya ba'y sadyang mapagpanggap?
Pag halalan lang lumilingap?

Pulos "Ako" ang maririnig
Tila uwak ay dinadaig

Kapwa parehong sinasambit
Ngalan nila sa limalapit

"Uwak, uwak," sabi ng isa
"Ako, ako," anang isa pa.

Kaugnayan ng Paglaya sa Buhay

Kaugnayan ng Paglaya sa Buhay
ni Gregorio V. Bituin Jr.

ang paglaya ay may dalawang kahahantungan
- buhay o kamatayan

ngunit ano ang kaugnayan ng paglaya sa buhay
- ang dahon pag tinanggal ba sa sanga ng puno, iyon ay paglaya o iyon ay kamatayan
- ang isda pag tinanggal ba sa ilog o dagat, iyon ba ay paglaya o iyon ay kamatayan

ang paglaya ay dapat na may kaugnayan sa iyong buhay upang magpatuloy ang buhay
tulad ng paglaya ng bilanggong walang kasalanan at paglaya ng ibon mula sa hawla

ang paglaya sa di mo mundo ay nagdudulot ng kamatayan
- ang dahong napigtas sa puno
- ang isdang natanggal sa tubig
- ang lobong natanggal sa tangkay at pumailanlang sa himpapawid na di niya mundo

ang paglaya pabalik sa mundo mo ay buhay
- ang paglaya ng ibong di dapat nasa hawla
- ang paglaya ng bilanggo dahil sa parole at nakabalik sa pamilya

ang paglaya ay dapat may kaugnayan sa lalaya

Pagpapakatao

PAGPAPAKATAO
ni Gregorio V. Bituin Jr.

(Nalathala sa kolum ng may-akda na “May Pag-asa Pa” sa magasing Tambuli, Oktubre 2006, pp. 54-59.)

May ilang mga kakilala akong nagsasabing para raw magbago at umunlad ang bansa, dapat daw magbago ang kalooban ng tao. Maganda ang suhestyon. Pero para bang madyik na kusang magbabago ang kalooban ng tao? O may mga batayan para mangyari ito? Ano nga bang klaseng kalooban meron ang tao ngayon para sabihin nilang dapat magbago ang kalooban ng tao? Magsuri tayo.

Bukambibig ng editor ng magasing Tambuli na si Sir Ding Reyes ang hinggil sa pagpapakatao. Ipinangangaral din niya ang sinabi ni Gat Emilio Jacinto na “iisa lang ang pagkatao ng lahat” na nasa akdang “Liwanag at Dilim”. Pero ano nga ba ang pagpapakatao? Ito ba’y may kaugnayan sa moralidad, sa usapin ng “kabutihan” at “kasamaan”? Ano nga ba ang konsepto ng “kasamaan” sa lipunan? Likas ba sa tao ang maging “masama” o ito’y may batayan? Ang konsepto ng “kabutihan” ay maaaring ilarawan sa pamamagitan ng gintong alituntunin o golden rule na “Huwag mong gawin sa iba ang ayaw mong gawin din ng iba sa iyo.” Kung gagamitin natin ang golden rule at ang konsepto ng pagpapakatao ni Emilio Jacinto, sa palagay ko, ito’y aplikable sa lahat. Gayunman, may mga konsepto ng “masama” at “mabuti” na hindi aplikable sa lahat ng pagkakataon o depende kung sino ang nasa kapangyarihan. Ibig sabihin, kung sino ang mayhawak ng kapangyarihan ang siyang nagtatakda kung ano ang “masama” at “mabuti”. Halina’t baybayin natin ang kasaysayan.

Sa kasalukuyang istandard ng moralidad, kahit karaniwang tambay sa kanto ay sasabihing mali at masama, makahayop at imoral ang gawing kalakal ang isang tao. Mali na ipagbili at gawing alipin na libreng patayin sa hagupit at pwersahang paggawa ng nakabiling panginoon. Pero bakit hindi ganito ang naging pananaw ng mga matatalinong pilosoper na sina Socrates, Plato at Aristotle na nabuhay sa panahon ng aliping paggawa? Sila na hindi makukuwestyon ang intelektwal na integridad, ay naatim ng kanilang “konsensya” at walang nakitang imoral ang mag-ari ng alipin. Sila na pinag-aralan, pinag-ukulan ng pansin, at hinanapan ng paliwanag ang kahit kaliit-liitang penomena sa kalikasan at lipunan, ay hindi nakitang imoral at walang nakitang masama sa sistemang alipin, na itinuring pa ngang “natural na kaayusan” ng daigdig.

Sine George Washington at Thomas Jefferson ang itinuturing na mga “ama ng demokrasya” sa Amerika. Pero bakit hindi nila idineklara ang kalayaan ng mga aliping Itim sa Amerika kasabay ng deklarasyon ng kasarinlan laban sa Britanya, kasabay ng kanilang deklarasyon ng “pagkakapantay-pantay” sa lipunan? Hanggang sa ika-19 na siglo, binibihag ng mga “slave traders” sa Aprika ang mga Itim at ipinagbibili sa Amerika para gawing mga alipin sa plantasyon. Ang preserbasyon ng sistemang ito ng pribadong pagmamay-ari ng mga alipin ang dahilan kung bakit sumiklab ang Civil War sa Amerika noong 1861 – pitumpu’t walong taon matapos ideklara ang kalayaan ng Amerika bilang kolonya ng Britanya. Noon lang 1863 idineklara ni Abrahan Lincoln ang abolisyon ng ganitong sistema – pitumpu’t dalawang taon matapos ratipikahan ang Bill of Rights ng nagmamalaking pinakademokratikong bansa sa daigdig. Sa panahong ito ng sistemang alipin nagawa ang Great Wall ng Tsina, ang Taj Mahal sa India, at ang Pyramid ng Ehipto kung saan libu-libo ku
ndi man milyun-milyong alipin ang nilatigo at namatay para lamang matiyak ang kagustuhan ng kanilang panginoon. Kahit sa Pilipinas, bago dumating ang mga Kastila, ay umiiral ang sistemang alipin. May mga tinatawag na “aliping namamahay” at “aliping sagigilid”. Pero tinanggap ito ng marami bilang “natural” na kaayusan noong panahong iyon.

Sa pag-unlad mula sistemang alipin tungo sa pyudal na sistema, sinimangutan ng mga tagapangalaga ng moralidad ng sistemang ito ang sistemang alipin na ginagawang ordinaryong kalakal ang mga tao. Pero wala silang makitang masama at mali na ariin, kamkamin at solohin ng mga asendero ang mga lupain at pwersahang ipabungkal ito sa masang magsasaka. Sa panahong ito lumitaw ang Simbahan bilang pandaigdigang kapangyarihang tagapangalaga ng moralidad ng sangkatauhan. Pero binasbasan nito ang pyudal na sistema bilang “natural na kaayusan”. Wala ring nakitang imoral ang Simbahan sa panahong ito na habambuhay na itali ang magsasaka sa lupain ng asendero at pigain sa sistema ng pwersahang paggawa. Nasaan na nga ba ang pagpapakatao at pagkakapantay-pantay ng tao sa panahong ito? Bakit ganito?

Noong panahon ng Inkwisisyon, libu-libong tao ang ipinapatay ng Simbahang Katoliko. Ang Inkwisisyon ang opisyal na kautusan ng Simbahan na dakpin, tortyurin at sunugin ng buhay ang mga inakusahang erehe, at ituring na kampon ng demonyo dahil sa hindi sumusunod sa mga aral ng Romano Katoliko. Inilunsad din ang Krusada, ang gera ng pananakop na ipinanawagan ng Simbahan. Ginamit nito ang espada para paluhurin sa krus ang mga “barbarong Muslim” sa Asya at Eropa. Dito sa Pilipinas, bahagi na ng ating kasaysayan ang kalupitan ng mga prayle bilang mga kolonyalista at asendero habang nangangaral ng Kristyanismo sa di-binyagang mga indyo. Nariyan ang pagkakabitay sa tatlong paring sina Padre Gomez, Burgos at Zamora , at mismong ang Simbahan ang dahilan upang bitayin ang bayaning Pilipinong si Gat Jose Rizal.

Sa madaling salita, ang madilim na kabanatang ito ng Simbahan ay patunay lamang na ang mga istandard ng moralidad ay dumaan din sa proseso at kasaysayan ng pag-unlad ng lipunan at sibilisasyon. Kung ngayon ay kontra ang Simbahan sa “death penalty”, hindi ganito ang kanyang moral na tindig noong panahon ng Krusada at Inkwisisyon.

Kapag sa landas ng moralidad ipinaliwanag kung bakit may kasamaan sa lipunan, wala itong duduluhin kundi kagagawan ito ng demonyo. Ang problema ay bakit pilit nating hinahanap sa mga bagay na abstrakto at ispiritwal ang dahilan ng kasamaan gayong napakalinaw naman ng kongkreto at materyal na batayan kung saan ito nagmula. Ang kasamaan ay hindi nagmumula sa kalooban ng tao kundi sa kalikasan ng lipunan. Tanong: Naganap ba at naghari sa mundo ang kasamaan sa loob ng ilanlibong taon dahil ang ilaw ng moralidad ay pundido sa panahong ito at binulag ng masamang budhi ng tao? Bakit may mga taong sakim at nang-aapi ng kanyang kapwa? Sa napakasimpleng moralistang paliwanag sa kasaysayan, lalabas na kung nangibabaw pala ang kabutihang-loob noon, hindi sana nagkaroon ng kasamaan sa mundo. Noon pa ay umiral na sana ang pagkakapatiran sa mundo. Kulang lang pala sa pangaral ang tao sa kung ano ang mabuti at masama. Kung inulan sana ng pangaral ang tao, hindi sana nagkaganito ang kasaysayan. Hindi sana dumanas ang napakara
ming henerasyon ng tao ng katakut-takot na kaapihan at kahirapan na nagpapatuloy pa hanggang ngayon. Di sana naganap ang mga gera ng imperyalistang pananakop noong Una at Ikalawang Daigdigang Digmaan, at iba pang digmaan. Di sana naganap ang Demolisyong Setyembre 11 sa WTC sa New York at Pentagon sa Washinton. Di sana naganap ang panggigera ni Bush para sabihing “collateral damage” lamang ang libu-libong sibilyang namatay sa Afghanistan , Iraq , Lebanon , at iba pang bansa. Sana’y pakikipagkapwa-tao ang umiiral sa mundo.

Bakit? Pagkat sa hinaba-haba ng kasaysayan ng tao, ng kanyang intelektwal na pag-unlad, hindi kailanman hinamon ng mga tagasermon sa lipunan ng masama at mabuti, ng hustisya at ekwalidad, ang moralidad ng sistema ng pribadong pagmamay-ari. Gayong narito ang pinakaugat ng kahirapan at hindi pagkamakatao ng lipunan. Kung meron mang “orihinal” na kasalanan ang tao, hindi lang ito ang pagkain ng “bawal na prutas” kundi ang pagkain ng “pinagpawisan ng iba” dahil lang dito sa pribilehiyong ito ng pribadong pagmamay-ari.

Simple lang naman ang paliwanag sa pribadong pagmamay-ari. Ito’y tumutukoy sa pag-angkin sa mga kasangkapan sa produksyon. Kung sino ang may-ari ng mga makina, pabrika, hilaw na materyales, malalawak na lupain, sila ang nasa kapangyarihan sa lipunan. Sila ang kadalasang nananalo sa halalan. At kung sino ang mga walang pag-aari tulad ng mga alipin, magsasaka at manggagawa, ang siyang naghihirap, gayong sila ang may pinakamalaking kontribusyon upang tumakbo ang makina, pabrika at lupain. Ito ang maliwanag na batayan kung bakit may mga pang-aapi, may mga gera sa iba’t ibang panig ng mundo, may mga sakim sa kapangyarihan, may mga ganid sa salapi, at hindi makatao. Military hardwares (stealth fighter planes, B-52 bombers, smart bombs, atbp.) ang pangunahing produkto ng Amerika. Tiyak na lugi at magugutom sila kung walang gera at wala silang mapapagbentahan ng kanilang mga produktong armas.

“Madaling maging tao, mahirap magpakatao”, ayon nga sa kasabihang Pilipino. Pero bakit hindi kinukweston ang kasamaan ng pribadong pagmamay-ari? Dahil sa esensya, hindi kasi ito usapin ng moralidad, kundi ng nesesidad ng pagkamkam ng tao sa mga surplas na produkto dahil ito ang natural na epekto ng pribadong pagmamay-ari. Tulad din ng hindi pagkwestyon sa moralidad ng tubo sa kapitalistang sistema dahil itinuturing itong natural na karapatan ng may-ari ng kapital.

Kapag binaybay nating muli ang kasaysayan, makikita nating kung ano ang umiiral na sistema at sino ang naghaharing uri sa lipunan, sila ang nagtatakda ng moralidad, at ito’y para protektahan ang kanilang interes. Ang isang bagay na imoral ay isang bagay na masama. Pero paano mamasamain ng panginoong may-alipin ang pagkakaroon niya ng alipin gayong ito ang kanyang interes? Paano mamasamain ng panginoong maylupa ang itali ang magsasaka sa lupa gayong ito ang kanyang interes? Paano mamasamain ng kapitalista na gawing kalakal ang manggagawa gayong ito ang kanyang interes? At kadalasan, nangyayari pa ngang nahuhubog ang isip ng mga alipin, magsasaka at manggagawa sa ganitong moralidad, at tanggapin na lang ito bilang kapalaran o itinakda ng tadhana.

Sa madaling salita, ang naghaharing uri sa lipunan ang nagtatakda ng istandard ng moralidad. Ang kasaysayan ng Pilipinas ay punumpuno ng halimbawa. Nang magkudeta ang militar at patalsikin si Estrada bilang pangulo, naging bayani si Heneral Angelo Reyes. Nang gawin ito ni Heneral Danilo Lim, siya’y hindi naging bayani kundi itinuring na kriminal ng gobyerno. Galit na galit ang marami dahil nag-nuclear bomb testing ang North Korea, pero sino ang sumita sa Amerika nang ibandera nila ang kanilang MOAB (mother of all bombs) sa gera nito sa Afghanistan ? Sino nga ba ang makasisita sa makapangyarihang bansang Amerika? Ni wala ngang nakulong sa kanila nang pinatay nila ang libu-libong sibilyan sa Hiroshima at Nagazaki noong 1945. ginera ng US ang Iraq hindi dahil sa weapons of mass destruction kundi dahil sa langis nito. Hindi magera ng US ang Israel , India at Pakistan, kahit aminado ang mga bansang ito na may mga nuclear missiles sila!

Kaya nga hindi usapin ng masama at mabuti, ng anghel at demonyo, ang nangyayaring “kasamaan” sa daigdig. Ito’y usapin ng interes ng kung sinong makapangyarihan o naghaharing uri sa lipunan. Napakaraming katanungang iisa lang ang dinudulo – ang pribadong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksyon na siyang dahilan upang maghangad ng limpak-limpak na tubo at makapambraso ang nagmamay-ari nito. Kasintindi, kundi man mas matindi, ng gobyerno ni Saddam sa Iraq ang gobyerno ng Burma , na ilang taon nang nasa ilalim ng diktaduryang militar. Kaya kung walang langis ang Iraq , panggigilan kaya ito ng US , tulad ng kawalan ng langis sa bansang Burma?

Bakit pinaiiral ng World Trade Organization at World Bank ay free trade imbes na fair trade? Bakit imbes na regular na manggagawa ang kunin ng kumpanya, isang ahensya ng kontraktwalisasyon ang nangangalap ng mga manggagawang magtatrabaho lamang ng limang buwan, para makaiwas na maregular ang manggagawa, para makatipid ang kumpanya, para mabawasan ang benepisyong kanilang ibibigay? Bakit laging cheap labor o murang paggawa ang pangunahing hinahanap ng mga imbestor sa iba’t ibang bansa?

Kaibigan, hindi ba’t dapat na tanggalin natin ang batayan kung bakit nagiging sakim sa kapangyarihan ang tao? Hindi ba dapat na kongkreto at may batayan ang ating pagtukoy sa problema at hindi basta na lang magbigay ng anumang abstraktong paliwanag, tulad ng “kasalanan kasi ng demonyo”? Hindi ba’t dapat na tanggalin natin mismo sa kamay ng iilan ang pribadong pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, at gawin itong pag-aari ng buong lipunan?

Simpleng magbago lang nga ba ng kalooban ng tao ay uunlad na ang lipunan? Kailan pa sabay-sabay na magbabago ang kalooban ng mga tao kung naririyan ang batayan upang sila’y maging sakim sa tubo at maging sugapa sa pinaghirapan ng iba?

Kapag nawasak na ang batayan ng kahirapan sa lipunan, kapag nawasak na ang pribadong pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, kapag ang mga kasangkapan sa produksyon ay ginamit na para sa kapakinabangan ng buong lipunan, kapag nawala na ang relasyong may mayaman at may mahirap sa lipunan, kapag nawala na ang pagsasamantala ng tao sa kanyang kapwa, saka lang natin mapapatunayan ang sinabi ni Emilio Jacinto, “iisa lang ang pagkatao ng lahat.”

Hinggil sa Pamumuno

HINGGIL SA PAMUMUNO
ni Gregorio V. Bituin Jr.

“Ang isang paham, sa panahon ng kapayapaan, ay naghahanda para sa isang digmaan. (A wise man in times of peace prepares for war.)” – ni Horace, isang makatang Romano, sa kanyang koleksyong “Satires”

Isang magandang salik ng isang magaling na pamumuno ay ang pag-aaral ng mga aklat hinggil sa pakikidigma upang magtagumpay sa anumang labanang susuungin. Isa na rito ay ang aklat na “Sining ng Digmaan (Art of War)” ni Sun Tzu na siyang pinakapopular na aklat hinggil sa paraan ng pamumuno sa digmaan. Ito’y may 2,300 taon na at binubuo ng labintatlong kabanata. Mula pa noong unang panahon, pinag-aaralan na ito ng mga pinuno, maging ito ma’y hari, prinsipe, kabalyero, heneral o kawal. Ayon kay Sun Tzu, “Ang digmaan ay napakahalagang bagay sa isang bansa, lalawigan ng buhay at kamatayan, daan sa pagkasagip o pagkawasak. Kaya dapat na pagbuhusan ng panahong pag-aralan.

Sa kanyang aklat, tinalakay niya ang hinggil sa 1. Pagtatasa; 2. Paglulunsad ng Gera; 3. Ang Opensibang Istratehiya; 4. Disposisyon; 5. Enerhiya; 6. Kahinaan at Kalakasan; 7. Pagmamaniobra; 8. Ang Siyam na Salik; 9. Pagmartsa; 10. Ang Landas (Terrain); 11. Ang Siyam na Iba’t Ibang Lunan (Grounds); 12. Paggamit ng Apoy; 13. Paggamit ng Espiya. Ang labintatlong kabanatang ito’y malamán at marami pang istratehista ang nagbigay ng kwento hinggil sa bawat berso nito, nagbigay ng halimbawa sa bawat aral dito, at ang buong aklat ay nagkaroon na ng iba’t ibang pagsasalin mula sa wikang Tsino hanggang Pranses, Ingles, Niponggo (may 13 salin) at sa iba pang wika. Ang translasyon sa Pilipino’y kasalukuyang tinatapos ng nagsulat ng artikulong ito.

Maaaring sabihin nating hindi na aplikable ang mga sinulat ni Sun Tzu dahil panahon pa ng mga barbaro ng sinulat ito, at ngayon ay panahon na ng makabagong teknolohiya. Ngunit sa digmaan, ang teknolohiya ay kagamitan lamang upang magkaroon ng mas lamang na bentahe kaysa kalaban. Ang nagbago, mula bato ay naging baril, mula sibat ay naging armalite, at mula pana ay naging nuclear missiles. Pero ang pundamental na prinsipyo ng pakikidigma ay aplikable pa rin hanggang sa ngayon.

Hindi lamang ang mga ito nagagamit sa gera, dahil may mga lumabas na libro ngayon na tumatalakay sa kaugnayan ng gera at ng pamamahala ng kumpanya. Isa na rito ang librong “War and Management” nina Wee Chou Hou, et.al. kung saan ang mga aral ni Sun Tzu ay isinasapraktika ng mga corporate executives at mga managers sa mga kumpanya. Kung pinag-aaralan ito ng mga kapitalista, mas dapat itong pag-aralan ng manggagawa’t maralita. Ayon nga kay Sun Tzu, “Kilalanin mo ang iyong kalaban at kilalanin mo rin ang iyong sarili, at mananalo ka sa sandaang labanan ng walang kapahamakan.”

Isang magandang aplikasyon ng aral ni Sun Tzu ay ang inilarawan sa “War and Management”, pahina 4: “Sa isa pang halimbawa noong Ikalawang Daigdigang Digmaan, inaasahan ng British army na sasalakay ang bansang Japan sa Singapore mula sa dagat, kaya ang lahat ng kanilang mga armas ay nakatutok sa gawing yaon. Ito’y dahil ang pinakalohikal at pinakamatipid na paraan para sa mga Hapones na masakop ang Singapore ay ang dumating mula sa dagat. Sa lubos na pagkasorpresa ng mga British, dumating ang mga Hapones mula sa lupa, sa pamamagitan ng pagtahak sa Malay Peninsula. Ito ang paggamit ng sorpresa, isa sa mga prinsipyo ng pakikibaka ni Sun Tzu.”

Sa panig naman ng mga maralita ng lunsod, ang isa sa mga klasikong taktika ng digma ay ang pagkakapanalo ng mga dinemolis na maralita sa Sitio Mendez sa Baesa, QC. Noong gibain ng mga demolition team ang kanilang mga tahanan noong Hulyo 1997, sila’y nagmartsa patungong Quezon City Hall at namalagi roon hangga’t di pinakikinggan at di ibinibigay ang kanilang kahilingang ibalik sila sa kanilang mga tahanan. Isang buwan pagkatapos, sila’y bumalik sa kanilang lugar sa pamamagitan ng “Martsa ng Tagumpay”. Sa tulong ng mga organisasyong KPML, BMP at Sanlakas, at patuloy na pagpapalabas sa media ng kanilang mga hinaing ay na-pressure ang pamahalaang lunsod ng Quezon City, pati na rin ang may-ari ng lupa. Ang istratehikong pamamalagi at pangangalampag sa Quezon City Hall at sa media ay isang mahusay na “pressure tactics” na maikukumpara sa mga prinsipyo ng digma ni Sun Tzu.

Ang ilan pa sa mga kilalang may-akda ng ganitong uri ng aklat ay sina Sun Pin, Wu Chi, Zhuge Liang, Liu Ji, Miyamoto Musashi, Clausewitz, Jomini, Napoleon, Kautilya, Machiavelli, at ang isang bagong aklat hinggil sa mga taktika ng Katipunan.

Ang bansang Tsina ay maraming inakda dito. Si Sun Pin, kamag-anak ni Sun Tzu, ang may-akda ng “Military Writings” at “Lost Teachings of Sun Tzu”. Si Wu Chi naman ay may anim na kabanatang dokumento hinggil din sa pakikidigma. Si Zhuge Liang naman ang may-akda ng “Pamamaraan ng mga Heneral”, samantalang si Liu Ji naman ang may-akda ng “Mga Aral ng Digmaan”.

Sa Europa, inakda naman ni Antoine-Henri Jomini, isang French general at staff officer ni Napoleon I, ang “Précis”, na nakaimpluwensiya ng malaki sa kaisipang militar sa France, at naging textbook sa kondukta ng American Civil War. Meron ding sariling bersyon ng “Art of War” si Jomini. Ayon naman kay Karl von Clausewitz, isang Prussian general, ang pakikidigma ay ekstensyon lamang ng pulitika. Isang taon pagkamatay niya nang lumabas ang kanyang may tatlong volume na librong “Vom Kriege (On War)” na may malaki ring kontribusyon sa istratehiyang militar sa Europa. Pati na rin ang Italyanong si Niccolo Machiavelli, ang may-akda ng “The Prince” at “The Discourses”, ay nagsulat din ng mahabang sanaysay na may pamagat ding “Art of War”. Meron namang “Military Maxims” si Emperor Napoleon I.

Ang “Arthashastra (Prinsipyo sa Pulitika)”, isang aklat na tumatalakay hinggil sa pakikidigmang sikolohikal o psychological warfare ay sinulat naman ni Kautilya ng India, ang punong ministro ng emperor na si Candragupta Maurya.

Ang mga Hapones naman ay merong “Book of Five Rings” na inakda ni Miyamoto Musashi na tumatalakay din sa taktika at istratehiya, at ang limang salik nito: ang lupa, apoy, hangin, tubig, at espasyo.

At ang pinakabago sa mga pag-aaral na ito ay ang sinulat ni UP Prof. Zeus Salazar na may pamagat na “Ang ‘Real’ ni Bonifacio bilang Teknikang Militar sa Kasaysayan ng Pilipinas”.

(Paunawa: Ang tamang translasyon ng World War II ay Ikalawang Daigdigang Digmaan at hindi ang nakasanayang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Dahil ang salitang “Pandaigdig” ay may konotasyon ng pagpayag o pagsang-ayon sa bagay na tinutukoy. At dahil hindi lahat ay payag o sang-ayon sa digmaan, maling tawaging Ikalawang Digmaang Pandaigdig ang World War II, kundi mas tumpak na gamitin ang neutral na salitang Ikalawang Daigdigang Digmaan.)

Ningas-bao, Handa Na Habit, Ant Mentality, at Tamang Konsepto ng Filipino Time

NINGAS-BAO, HANDA NA HABIT, ANT MENTALITY, AT TAMANG KONSEPTO NG FILIPINO TIME
ni Gregorio V. Bituin Jr.

(Unang lumabas ang artikulong Ningas-bao sa The Featinean, July-October 1996 issue. Ito’y nasulat sa wikang Ingles. Lumabas uli ito sa Kolum Estudyante ng pahayagang Dyaryo Uno, Disyembre 1, 1998, p. 5. Pero dalawa na ang tinalakay dito: ang ningas-bao at ang ant mentality. Sa pagdaan ng ilang buwan, umunlad pa ang konseptong ito at naging apat. Dito na naitatag ang Kampanyang Ningas-Bao, atbp. (KNBa) bilang impormal na organisasyong nangangampanya para dito. Ang artikulong ito ay ginawang palasak sa porma ng isang polyeto at pamamahagi nito sa mga kakilala, kamag-anak at kaibigan, pati na sa mga kilalang opisina, NGO, PO, unyong, guro, dean sa mga eskwelahan, environmental groups, writers groups, kongreso, aktibista, atbp. Ito’y lumabas din sa magasing Tambuli sa kauna-unahang isyu nito noong Abril 2006. Nalagay din ito sa website ng Ang Bagong Pinoy bilang isa sa mga pambungad na artikulo. – Greg Bituin Jr.)

Panahon na para baguhin natin ang maraming kaugaliang Pilipino na nagiging hadlang sa ating pag-unlad. Karamihan sa mga kaugaliang ito’y tila anay na sumisira sa ating pagkatao, pagkabansa, at organisasyong kinabibilangan. Papaano natin babaguhin ang mga negatibong kaugaliang ito? Una, sa pamamagitan ng positibong alternatibo nito. Pangalawa, ikampanya ang mga alternatibong ito upang kumintal sa isipan ng mga tao. Pangatlo, nasasainyo ang pasiya, kaibigan. Kung nais nating iwaksi at baguhin ang mga negatibong kaugaliang Pinoy na nakagisnan natin, ating palaganapin ang mga positibong kaugaliang Pilipino.

Ningas-kugon. Mañana habit. Crab mentality. Spanish time (na ipinagkakamaling Filipino time). Ilan ito sa mga negatibong kaugaliang Pinoy na naging bahagi na ng ating kultura at dapat baguhin. Balakid ang mga ito sa ating mga gawain, pang-indibidwal man, pang-organisasyonal o pambansa. Alam nating hindi ito mababago sa isang iglap, pero may pag-asa pangmabago ito. Kung ito’y talagang gagawin natin. At kung may kusa tayo.

Nais kong balikan ang sinabi ng ating bayaning si Gat Apolinario Mabini: “Our revolution must be not only external but internal. We must provide a more solid basis for character formation, and we must rid ourselves of the vices which are, for the most part, a legacy of Spanish rule.” (Mula sa aklat na “readings in Philippine History” by H. dela Costa, S. J., Chapter IV, pp. 243-244). Ibig sabihin, kung nais nating baguhin ang sistema ng lipunan, dapat baguhin din natin ang mga negatibong kaugaliang pinamana sa atin ng sistemang ito.

Malaki ang magiging epekto ng positibong alternatibo nito upang kahit papaano’y maminimisa, kung di man ganap na mapawi, ang mga negatibong kaugalian sa ting kultura. Kung hindi tayo mag-iisip ng alternatibo sa mga palasak na katawagang “ningas-kugon”, “mañana habit”, “crab mentality” at ang maling katawagang “Filipino time” na kung tutuusin ay “Spanish time”, malamang na magpatuloy pa rin ito. Ayon nga sa psychology, anumang palasak ang karaniwang nangingibabaw at ginagawa.

Mananatili pa rin sa ating kultura ang apat na kaugaliang Pinoy na ito kung magwawalang-bahala lang tayo. Kailangan ng “equalizer”, ika nga. Ningas-bao. Handa na habit. Ant mentality. Filipino time (maaga sa oras). Ito ang mga positibong alternatibo na dapat na maging bukambibig din ng mamamamayang Pilipino, dahil ito ang kailangan natin sa pag-unlad at pagbabago ng lipunan. Pag-unlad at pagbabago hindi lang ng ating bansa, kundi ng komunidad o organisasyong ating kinabibilangan. Talakayin natin ang bawat isa.

Ningas-kugon ang karaniwang tawag sa masamang kaugaliang pag may nasimulan nang plano o mga balakin, ay hindi naman itinutuloy o wala nang balak tapusin. Bakit nangyayari ito? Marahil, palpak ang mga nagpaplano, kaya’t hindi na nila ito itinutuloy. Hindi sa kanila maliwanag ang dahilan kung bakit dapat itong matapos, Maari rin namang walang kooperasyon ang bawat isa. Lumalabas tuloy na may problema sa liderato kaya nauuwi sa ningas-kugon ang kanilang mga plinano. Ang salitang “ningas-kugon” ay nanggaling sa dalawang pinagsamang salita: ningas at kugon. Kung sisindihan natin ang kugon, madali itong mamatay. Abo na kaagad. Ganuon din ang tao. Marami siyang sinimulang gawain, pero hindi naman tinutuloy o tinatapos. Kumbaga, nagsimula siya ng isang proyekto pero nauuwi naman sa wala. Sayang tuloy ang limang P (pagod, panahon, plano, proyekto at perang ginastos). Kung ang kugon ay madaling mamatay, ano ang matagal mabuhay? Kung walang silbi ang kugong sinindihan, alin ang may silbi? Uling. Bao. Ah, mas malapit ang bao. Ang bao, pag sinindihan mo, maraming naluluto. Habang nagluluto ka ng sinaing, maaari ka pa ring mag-ihaw ng barbeque. Medyo mausok ito, pero mararamdaman mo sa usok kung gaano kaganda ang kanyang niluluto. Ang uling, matagal din ang gamit, gaya rin ng bao. Pero mas maraming gamit at mukhang mas masarap pakinggan ang bao kaysa uling. Kaya tawagin natin ang bagong konsepto na “ningas-bao”. Isa pa, kung ikukumpara sa kugon, ang bao ay kapareho niyang mula sa kalikasan at natuyo sa likas na paraan, hindi gaya ng uling na talagang ipinroseso bago mo magamit. Kaya’t dapat na maging likas din sa atin ang positibong konsepto ng ningas-bao, lalo na sa mga susunod na henerasyon. Hindi na tayo kailangang paluin o latiguhin pa para kumilos o iproseso muna gaya ng uling.

Ang “mañana habit” naman ay nanggaling sa salitang Kastila na ibig sabihin ay “mamaya na”. Kung laging “mamaya na” ang ating bukambibig, kalimitanhindi natin natatapos sa tamang oras ang ating mga gawain. Kung nais na natin itong ihabol sa takdang oras, kalimitan nama’y ginagahol na tayo sa panahon. Sa madaling salita, ipinagpapaliban natin kung ano ang pwede naman nating gawin ngayon. Kaya kailangan naman nating mag-isip ng katawagang dapat nating ipopularisa sa mamamayan. Ang handa na habit” ang positibong alternatibo sa “mañana habit”. Maganda sana kung “mngayon na habit” ang itawag, pero mas aplikable ang “handa na habit”. Dahil kung “ngayon na”, baka magpadalus-dalos ka ng hindi mo pinag-iisipan ang kaayusan ng iyong trabaho, basta’t matapos mo lang ang gagawin mo. “Handa na habit” dahil bukod sa handa kang gawin agad ito, handa ka ring gawing organisado at maayos ang iyong trabaho at handa kang tapusin ito sa takdang panahon. Gaya ng Boy Scout na laging handa, maganda ang kalalabasan ng iyong trabaho.

“Ant mentality”. Kailangan nang palitan ang palasak na kaisipang “crab mentality”, isang kaugaliang itinutulad ang mga tao sa talangka o alimangong nasa balde. Naghihilahan pababa para mauna sa itaas. Gaya rin sa trabaho, nagsisiraan para makauna sa promosyon. Nasisira tuloy ang trabaho lalo na ang organisasyon. Tularan natin ang langgam, masisipag at nagtutulungan.

Palasak ang katawagang “Filipino time” bilang laging huli sa oras. Pero kung tutuusin, ang mga Pilipino’y maaga sa oras. Ang ipinagkakamaling “Filipino time” sa katunayan ay “Spanish time” dahil nagsimula ang kaugaliang ito sa mga Kastila. Mahilig ang mga Kastila sa siesta o pahinga. At pagdating sa mga pulong, kadalasan silang nagpapahuli para mapansin sila kaagad o kaya’y hintayin. Paimportante kumbaga. Ang Pilipino’y likas na matiyaga at masikap, hindi paimportante na wala namang katuturan. Nang mapatay ng Pilipinong si Lapulapu ang Portuges na si Magellan, isa sa mahalagang sangkap ng kanilang panalo ay ang kaagapan nila sa labanan at pagiging maaga sa preparasyon sa digmaan. Isa itong pagpapatunay ng sinabi ng mandirigmang si Sun Tzu sa kanyang aklat na “Art of War” kung saan nakasulat: “Generally, he who occupies the field of battle first and awaits his enemy is at ease; he who comes later to the scene and rushes into the fight is weary.” Panahon na upang matutunan nating maging maaga o tama sa oras ng usapan. Panahon na upang ituring natin na ang pagiging huli sa oras ay “Spanish time” at ang pagiging maaga o tama sa oras ay “Filipino time”.

Kung nais nating maging maunlad at mabunga ang ating mga gawain at pinaghirapan, palitan na natin ang mga negatibong kaugaliang Pinoy. Kung nais nating baguhin ang lipunan, ngayon pa lang baguhin na rin natin ang ating kultura. Panahon na upang isuka natin at tanggalin sa ating bokabularyo ang negatibong “ningas-kugon”, “mañana habit”, “crab mentality” at “Spanish time”. At gawin nating palasak sa ating kultura at pamayanan ang mga positibong konseptong “ningas-bao”, “handa na habit”, “ant mentality” at tamang konsepto ng “Filipino time” (tama sa oras). At kung magagawa natin ito, mga kaibigan at kababayan, ngayon pa lang, ito na ang aming sasabihin: “Wow! Ang galing mo, Pilipino!”